Từ năm 2008, các cộng đồng tại Anh đã tiếp nhận hơn 7.200 bốt điện thoại công cộng không còn sử dụng của tập đoàn viễn thông British Telecoms (BT) với giá chỉ 1 bảng Anh mỗi bốt, sau đó biến chúng thành thư viện nhỏ, phòng trưng bày nghệ thuật, điểm thực phẩm cộng đồng và nhiều không gian phục vụ địa phương.
Tại đảo Westray thuộc quần đảo Orkney, một bốt điện thoại màu đỏ được tiếp nhận hiện là nơi đặt một trong sáu máy khử rung tim tự động bên ngoài bệnh viện của đảo, giúp người dân có thể tiếp cận thiết bị cấp cứu quen thuộc này tại một địa điểm cố định.
Câu chuyện cho thấy cách các cộng đồng địa phương tận dụng những hạ tầng công cộng nhỏ bé đã trở nên lỗi thời để đáp ứng những nhu cầu mới.
Từ 100.000 bốt điện thoại xuống còn vài triệu phút gọi
Chương trình Adopt a Kiosk của BT được triển khai năm 2008, trong bối cảnh điện thoại di động khiến mạng lưới bốt điện thoại công cộng ngày càng ít được sử dụng.
Mạng lưới bốt điện thoại của BT từng đạt khoảng 100.000 điểm vào thập niên 1990. Nhưng khi điện thoại di động trở nên phổ biến, nhu cầu sử dụng điện thoại công cộng giảm mạnh. Tổng thời lượng các cuộc gọi từ bốt điện thoại tại Anh giảm từ khoảng 800 triệu phút năm 2002 xuống chỉ còn 7 triệu phút vào năm 2020.
Đến năm 2021, khoảng 96% người trưởng thành tại Anh đã sở hữu điện thoại di động, khiến nhiều bốt điện thoại trở thành những tài sản không còn mang lại hiệu quả kinh tế cho BT.
Theo chương trình, hội đồng giáo xứ, hội đồng cộng đồng, tổ chức từ thiện đã đăng ký hoặc các cơ quan công cộng được công nhận có thể tiếp nhận một bốt điện thoại đã ngừng hoạt động với giá 1 bảng Anh, giữ nguyên vị trí và chuyển đổi mục đích sử dụng.
BT thậm chí tiếp tục cung cấp miễn phí điện cho hệ thống chiếu sáng của những bốt đã được tiếp nhận nếu hệ thống điện đã có sẵn.
Tính đến tháng 3-2021, hơn 6.600 bốt đã được các cộng đồng tiếp nhận. Đến tháng 8-2023, con số này vượt 7.200.
Từ thư viện nhỏ đến thiết bị cứu người
Các bốt điện thoại cũ được chuyển đổi theo nhiều cách khác nhau. Một số trở thành tủ sách cộng đồng, thư viện mini, phòng trưng bày nghệ thuật, bảo tàng địa phương hoặc điểm phân phối thực phẩm.
Ngày càng nhiều bốt được sử dụng để đặt máy khử rung tim tự động, thiết bị có thể hỗ trợ cấp cứu người bị ngừng tim.
Lợi thế lớn nhất của những bốt này là vị trí. Chúng thường nằm ở trung tâm làng hoặc khu dân cư và đã là những địa điểm quen thuộc trên bản đồ địa phương trong nhiều thập niên.
Chris Sharples, một ủy viên hội đồng giáo xứ tại Compton, Surrey, cho rằng các bốt điện thoại thường nằm ngay trung tâm cộng đồng, vì vậy việc chuyển đổi chúng thành tài sản phục vụ địa phương có nhiều ý nghĩa.
Bốt điện thoại trở thành trạm khử rung tim trên đảo Westray
Tại Westray, tổ chức Westray Development Trust đã xây dựng mạng lưới máy khử rung tim công cộng trên toàn đảo trong vài năm qua.
Năm thiết bị đầu tiên được đặt tại sân bay, bến phà Gill Pier, nhà thờ giáo xứ, một cửa hàng địa phương và bến phà Rapness.
Thiết bị thứ sáu, cũng là thiết bị cuối cùng trong mạng lưới, được đặt bên trong một bốt điện thoại màu đỏ đã được cộng đồng tiếp nhận tại Midbea, khu vực phía tây đảo.
Westray Development Trust tiếp nhận bốt này thông qua Community Heartbeat Trust, một tổ chức từ thiện chuyên hỗ trợ chuyển đổi bốt điện thoại thành các điểm đặt máy khử rung tim. Việc tiếp nhận được phê duyệt vào tháng 10-2019, còn quá trình cải tạo và lắp đặt thiết bị hoàn tất vào tháng 7-2020 với một phần kinh phí từ nguồn tài trợ địa phương.
Isobel Thompson, quản lý vận hành của Westray Development Trust, cho biết bốt điện thoại màu đỏ tại phía tây đảo là vị trí lý tưởng vì dễ nhớ và đã nằm ở một vị trí chiến lược.
Việc tận dụng bốt điện thoại giúp tổ chức mở rộng mạng lưới máy khử rung tim và cải thiện khả năng tiếp cận thiết bị cứu sinh trong tình huống khẩn cấp tại cộng đồng trên hòn đảo biệt lập.
Không chỉ là câu chuyện hoài niệm
Khoảng 3.000 bốt điện thoại màu đỏ truyền thống vẫn còn trên đường phố Anh, trở thành một phần quen thuộc của cảnh quan đô thị và nông thôn nước này.
Tuy nhiên, giá trị của chương trình không chỉ nằm ở việc bảo tồn những biểu tượng quen thuộc. Điều đáng chú ý là một hạ tầng cũ được tận dụng lại dựa trên chính lợi thế từng khiến nó hữu ích: nằm ở nơi mọi người đều biết và dễ dàng tìm thấy.
Một bốt điện thoại từng phục vụ các cuộc gọi nay có thể trở thành thư viện nhỏ hoặc nơi đặt thiết bị cấp cứu. Chức năng thay đổi, nhưng lợi thế về vị trí vẫn còn nguyên. Với những bốt thực sự không còn được sử dụng, chương trình của BT đã biến một hạ tầng tưởng như lỗi thời thành tài sản cộng đồng với chi phí chỉ 1 bảng Anh. Đây là một ví dụ nhỏ nhưng cho thấy cách tái sử dụng hạ tầng cũ có thể tạo ra giá trị mới mà không cần xây dựng một công trình hoàn toàn mới.
Một bốt điện thoại trở thành tủ sách cộng đồng. Ảnh: Mike Norris
