Trung Quốc dự kiến phóng tàu Hằng Nga 7 vào ngày 24/8, mang theo tổ hợp tàu quỹ đạo, tàu đổ bộ, xe tự hành và thiết bị nhảy để tìm kiếm băng nước tại vùng cực Nam Mặt Trăng, đồng thời chuẩn bị công nghệ cho kế hoạch đưa người lên Mặt Trăng vào năm 2030.
Chương trình Hằng Nga 7 khám phá Mặt Trăng của Trung Quốc được thiết kế với quy mô và độ phức tạp chưa từng có. Phần cứng của Hằng Nga 7 đã được đưa tới Trung tâm Phóng tàu vũ trụ Văn Xương hồi tháng 4, chuẩn bị cho vụ phóng dự kiến ngày 24/8 theo giờ Bắc Kinh bằng tên lửa Trường Chinh 5 Y14. Tàu đổ bộ sẽ hướng tới khu vực rìa miệng hố Shackleton, gần cực Nam Mặt Trăng.
Sau khi phóng, tàu quỹ đạo Hằng Nga 7 sẽ hoạt động quanh Mặt Trăng trong vài tháng trước khi thả tàu đổ bộ, dự kiến hạ cánh vào cuối năm nay. Sứ mệnh không chỉ nhằm thực hiện các nghiên cứu khoa học mới về Mặt Trăng mà còn được xem là bước chuẩn bị cho kế hoạch đưa các phi hành gia Trung Quốc lên bề mặt Mặt Trăng vào năm 2030.
James Head, nhà khoa học hàng đầu về Mặt Trăng thuộc Khoa Khoa học Địa chất của Đại học Brown, Mỹ, đánh giá Hằng Nga 7 sẽ thiết lập một chuẩn mực mới cho các sứ mệnh khoa học Mặt Trăng.
“Hằng Nga 7 là sứ mệnh robot Mặt Trăng tham vọng, toàn diện và phức tạp nhất từng được bất kỳ quốc gia hay tổ chức nào thực hiện,” Head nói.
Zhang Jingbo, người phát ngôn của Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc (CMSA), trước đó cho biết sứ mệnh sẽ tận dụng tối đa năng lực công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn được Trung Quốc tích lũy trong nhiều thập kỷ, nhằm tạo nền tảng cho mục tiêu đưa người Trung Quốc đầu tiên lên Mặt Trăng vào năm 2030.
Tìm kiếm băng nước
Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của Hằng Nga 7 là tìm kiếm băng nước tại các khu vực thường xuyên chìm trong bóng tối ở cực Nam Mặt Trăng.
Sau khi được triển khai từ tàu đổ bộ, thiết bị nhảy sẽ di chuyển bằng cách “nhảy” từ những khu vực được Mặt Trời chiếu sáng tới các miệng hố chìm trong bóng tối để tìm kiếm các mỏ băng nước. Thiết bị được trang bị công nghệ hấp thụ chấn động chủ động, cho phép hạ cánh an toàn trên các sườn dốc.
Tàu đổ bộ cũng sẽ triển khai hệ thống dẫn đường bằng hình ảnh đánh dấu địa hình, công nghệ được Trung Quốc lần đầu đưa vào một sứ mệnh không gian sâu.
Các nhà khoa học trên thế giới từ lâu cho rằng Mặt Trăng có băng nước, nhưng Ye Peijian, viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, cho biết nguồn tài nguyên này vẫn chưa được xác định và đánh giá đầy đủ.
“Giờ đây Trung Quốc sẽ tìm kiếm nó… Chúng tôi sử dụng nhiều phương pháp, từ khảo sát bề mặt đến thăm dò bên trong các miệng hố,” Ye nói với Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc.
Chuẩn bị cho căn cứ nghiên cứu Mặt Trăng
Hằng Nga 7 áp dụng phương thức khám phá tích hợp, kết hợp hoạt động trên quỹ đạo, hạ cánh, di chuyển trên bề mặt và “nhảy” để khảo sát môi trường và tài nguyên tại cực Nam Mặt Trăng, đồng thời tiến hành hợp tác quốc tế.
Trung Quốc dự kiến tiếp tục phóng Hằng Nga 8 vào khoảng năm 2028, với nhiệm vụ thử nghiệm các công nghệ xây dựng môi trường cư trú bằng đất Mặt Trăng.
Hai sứ mệnh Hằng Nga 7 và Hằng Nga 8 sẽ đóng vai trò chuẩn bị cho kế hoạch xây dựng Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS) mà Trung Quốc đang phát triển theo nhiều giai đoạn.
Mang theo thiết bị của nhiều quốc gia
Hằng Nga 7 mang theo nhiều thiết bị khoa học do các quốc gia và tổ chức quốc tế phát triển.
Trên tàu đổ bộ có thiết bị PmL-Ch7 của Viện Hàn lâm Khoa học Nga để phát hiện bụi Mặt Trăng và một đầu dò Langmuir nhằm đo nhiệt độ, mật độ plasma xung quanh. Một hệ thống phản xạ laser do Phòng thí nghiệm Quốc gia Frascati của Italy cung cấp cũng được lắp đặt trên tàu đổ bộ.
Tàu đổ bộ còn mang một kính thiên văn quang học trường rộng nhỏ gọn do Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế (ILOA Hawaii) và Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không gian thuộc Đại học Hong Kong phát triển.
Tàu quỹ đạo còn mang theo camera LunaHcam, được Cơ quan Vũ trụ Bahrain và Cơ quan Vũ trụ Ai Cập cùng phát triển, nhằm chụp ảnh siêu phổ độ phân giải cao bề mặt Mặt Trăng.
Một thiết bị khác là Moon Aiming Thai-Chinese Hodoscope (MATCH) do Viện Nghiên cứu Thiên văn Quốc gia Thái Lan phát triển, có nhiệm vụ nghiên cứu các hạt năng lượng cao liên quan đến thời tiết không gian và bức xạ vũ trụ từ Mặt Trời.
Tàu quỹ đạo cũng mang máy quang phổ bức xạ Trái Đất hai kênh đặt trên Mặt Trăng, do Đài quan sát Vật lý và Khí tượng Thụy Sĩ cung cấp.
Kính thiên văn nhìn từ Mặt Trăng
Một trong số những thiết bị đáng chú ý nêu trên là camera quang học trường rộng ILO-C do ILOA Hawaii và Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Không gian thuộc Đại học Hong Kong phát triển. Thiết bị sẽ được đặt trực tiếp trên tàu đổ bộ Hằng Nga 7, tại khu vực rìa được chiếu sáng của miệng hố Shackleton.
Quentin Parker, giáo sư danh dự Đại học Hong Kong, cho biết nhóm nghiên cứu tự hào được hợp tác trong sứ mệnh và kỳ vọng camera sẽ mang lại lượng dữ liệu khoa học lớn.
Camera ILO-C được thiết kế để chụp ảnh màu khả kiến, qua đó thúc đẩy sự quan tâm của công chúng đối với khám phá Mặt Trăng, thiên văn học và khoa học không gian, đồng thời tạo nền tảng xã hội cho những sứ mệnh nghiên cứu Mặt Trăng trong tương lai.
Elisa Perednia, Chủ tịch ILOA, cho biết hoạt động trong môi trường khắc nghiệt của Mặt Trăng, camera nhỏ gọn này sẽ thực hiện những quan sát thiên văn màu đầu tiên từ bề mặt Mặt Trăng. Thiết bị được thiết kế để chụp hình ảnh trường rộng, đầy đủ màu sắc và có độ chi tiết chưa từng có về mặt phẳng Ngân Hà từ một vị trí quan sát ổn định trên Mặt Trăng.
Camera này được phát triển dựa trên ý tưởng của Steve Durst, giám đốc sáng lập ILOA, người qua đời đầu năm nay. Durst từng hợp tác với các đại diện ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc từ những năm 1980. Viện Cơ khí và Điện Không gian Bắc Kinh chế tạo camera theo các yêu cầu kỹ thuật do nhóm ILO-C đề ra.
“Chúng tôi tự hào được tham gia sứ mệnh và góp phần hiện thực hóa tầm nhìn tuyệt vời của Steve,” Parker nói.
Với sự kết hợp giữa khảo sát quỹ đạo, đổ bộ, xe tự hành, thiết bị nhảy và nhiều thiết bị quốc tế, Hằng Nga 7 không chỉ là một sứ mệnh tìm kiếm băng nước. Nó còn là bước thử nghiệm quan trọng đối với các công nghệ mà Trung Quốc cần cho mục tiêu dài hạn: đưa con người trở lại Mặt Trăng và xây dựng cơ sở nghiên cứu lâu dài tại cực Nam của thiên thể này.

Hình minh họa sứ mệnh khám phá Mặt Trăng Hằng Nga 7 của Trung Quốc. Ảnh: China Media Group

Rìa miệng hố Shackleton; cực Nam Mặt Trăng nằm trên rìa miệng hố, gần góc trên bên phải hình ảnh. Ảnh: NASA

Tổ hợp tàu thăm dò Mặt Trăng Hằng Nga 7 và tên lửa Trường Chinh 5 Y14 tại Trung tâm Phóng tàu vũ trụ Văn Xương ở Văn Xương, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, ngày 19/8/2026. Ảnh: VCG