Từ lâu, sống gần biển được xem là một “đặc quyền sức khỏe”: không khí trong lành, cảnh quan thư giãn, không gian lý tưởng để đi bộ, bơi lội hay đơn giản là hít thở sâu mỗi ngày. Nhưng một nghiên cứu quy mô lớn, kéo dài nhiều thập kỷ tại Anh và xứ Wales, vừa chỉ ra rằng bức tranh này không đơn giản như vậy — và với nhiều người, sống gần biển hóa ra lại là một bất lợi cho sức khỏe.
Theo nghiên cứu, những người sống lâu dài ở các cộng đồng ven biển, hoặc chuyển đến định cư tại đây, có nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính cao hơn hẳn so với những người đã rời khỏi khu vực này — đi ngược lại hoàn toàn với niềm tin phổ biến rằng “sống gần biển là sống khỏe”. Vậy điều gì đã xảy ra?
Các nhà nghiên cứu chỉ ra: vấn đề không nằm ở biển, mà nằm ở túi tiền. Nhiều cộng đồng ven biển tại Anh đang rơi vào vòng xoáy nghèo đói, thiếu việc làm và khó tiếp cận dịch vụ y tế — những yếu tố âm thầm bào mòn sức khỏe cư dân theo thời gian. Bên cạnh đó, hiện tượng “di cư có chọn lọc” cũng góp phần tạo nên nghịch lý này: những người có điều kiện kinh tế tốt hơn thường có xu hướng chuyển đi nơi khác để tìm cơ hội, trong khi những người ở lại thường là nhóm dễ tổn thương hơn về sức khỏe và kinh tế.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí BMJ Public Health, theo dõi gần 28.400 người từ khi sinh ra cho đến tuổi trung niên, nhằm làm rõ mối liên hệ thực sự giữa nơi cư trú và sức khỏe lâu dài — một mối liên hệ hóa ra phức tạp hơn nhiều so với những gì người ta vẫn nghĩ.
Kết quả cho thấy không có bằng chứng rõ ràng rằng việc sống gần biển trong giai đoạn thiếu niên làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính sau này. Tuy nhiên, sự khác biệt bắt đầu xuất hiện ở tuổi trưởng thành, đặc biệt đối với những người tiếp tục ở lại các cộng đồng ven biển.
“Điều kiện sức khỏe kém hơn tại các cộng đồng ven biển không đơn thuần là hệ quả của việc sống gần biển. Nó phản ánh sự kết hợp giữa mức độ thiếu thốn kinh tế cao hơn và hiện tượng những người có sức khỏe kém có xu hướng ở lại hoặc chuyển đến các khu vực ven biển,” Giáo sư Stephen Jivraj thuộc Đại học University College London (UCL), tác giả chính của nghiên cứu, cho biết.
Các nhà khoa học phân tích dữ liệu của hơn 13.600 người sinh năm 1958 và gần 14.700 người sinh năm 1970 trong hai chương trình nghiên cứu dân số lớn của Anh.
Người tham gia được xem là mắc nhiều bệnh mạn tính nếu được chẩn đoán ít nhất hai bệnh kéo dài như hen suyễn, tiểu đường, đau lưng, ung thư, suy giảm thính lực, tăng huyết áp, bệnh về mắt, bệnh tim hoặc trầm cảm.
Ở nhóm sinh năm 1958, những người tiếp tục sống tại vùng ven biển hoặc chuyển đến đó vào tuổi trung niên có nguy cơ mắc từ hai bệnh mạn tính trở lên cao hơn ít nhất 20% so với những người rời khu vực ven biển trong giai đoạn từ 16 đến 42 tuổi.
Tuy nhiên, sự khác biệt này giảm đáng kể khi các nhà nghiên cứu tính đến yếu tố nghèo đói và điều kiện sống của địa phương, cho thấy các yếu tố kinh tế – xã hội đóng vai trò quan trọng trong khoảng cách sức khỏe giữa các khu vực.
Nghiên cứu cũng phát hiện hiện tượng di cư đang góp phần tập trung các nhóm dân cư có hoàn cảnh khó khăn tại các cộng đồng ven biển. Những người lớn lên ở các khu vực ven biển nghèo nhất có khả năng tiếp tục ở lại đây đến tuổi trung niên cao gấp ba lần so với những người xuất thân từ các khu vực ven biển khá giả hơn.
Trong khi đó, nhiều người chuyển đến sống gần biển lại đến từ các khu vực có điều kiện tốt hơn khi còn nhỏ nhưng sau đó sinh sống tại những cộng đồng ven biển có mức độ thiếu thốn cao hơn. Theo các tác giả, điều này khiến nhiều địa phương ven biển ngày càng tập trung những cư dân vừa gặp khó khăn về kinh tế vừa có nguy cơ sức khỏe cao.
Giáo sư Jivraj cho biết một số nghiên cứu trước đây từng chỉ ra lợi ích sức khỏe của môi trường ven biển như không khí ít ô nhiễm hơn, cảnh quan thiên nhiên giúp giảm căng thẳng và khuyến khích hoạt động thể chất.
Tuy nhiên, sự suy giảm của các ngành kinh tế truyền thống như du lịch và đánh bắt thủy sản, cùng với cơ hội việc làm hạn chế, đã khiến bất bình đẳng sức khỏe gia tăng tại nhiều cộng đồng ven biển ở Anh và xứ Wales.
Ngoài ra, vị trí địa lý giáp biển cũng có thể trở thành rào cản đối với việc tiếp cận giáo dục, việc làm và các dịch vụ công, khác với những khu vực nằm sâu trong đất liền.
Các nhà nghiên cứu cho rằng kết quả này giúp lý giải nghịch lý lâu nay: môi trường ven biển có thể mang lại nhiều lợi ích tự nhiên cho sức khỏe, nhưng những lợi ích đó dễ bị lấn át bởi nghèo đói, giao thông hạn chế, cơ hội việc làm ít và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thấp.
Nhóm nghiên cứu kêu gọi tăng cường đầu tư vào y tế, giao thông, giáo dục và tạo việc làm tại các khu vực ven biển có hoàn cảnh khó khăn nhằm giảm bất bình đẳng sức khỏe giữa các cộng đồng.
Nghiên cứu mới cho thấy tình trạng nghèo đói và xu hướng di cư có thể là nguyên nhân khiến tỷ lệ mắc bệnh mạn tính cao hơn ở một số cộng đồng ven biển. Ảnh: Shutterstock
