40 thị trưởng từ nhiều thành phố trên thế giới đã ký một thỏa thuận được công bố hôm thứ Ba, nhằm định hình cách thức xây dựng và vận hành các trung tâm dữ liệu trong khu vực đô thị theo hướng bền vững hơn.
Sáng kiến do Liên minh C40 Cities – mạng lưới gần 100 thành phố cam kết hành động vì khí hậu – khởi xướng trong khuôn khổ Tuần lễ Hành động vì Khí hậu London. Thỏa thuận đặt mục tiêu đảm bảo các trung tâm dữ liệu không phát triển bằng cách đánh đổi tài nguyên thiên nhiên, giá năng lượng hay các mục tiêu khí hậu của các thành phố.
Trong bối cảnh làn sóng đầu tư trung tâm dữ liệu lan rộng, nhiều dự án mới đang được triển khai tại khu vực nông thôn để tận dụng quỹ đất rẻ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia của C40, áp lực cũng đang gia tăng tại các đô thị, nơi hiện có khoảng 1.700 trung tâm dữ liệu nằm trong các thành phố thuộc mạng lưới này.
C40 bắt đầu thúc đẩy sáng kiến sau khi các thị trưởng Phoenix (Mỹ) và Melbourne (Australia) cùng bày tỏ lo ngại về việc trung tâm dữ liệu tiêu thụ quá nhiều điện và nước, đồng thời cạnh tranh trực tiếp với nhu cầu đất cho phát triển nhà ở.
Theo C40, những thách thức này có tính chất tương đồng ở nhiều khu vực trên thế giới, do đó cần một tiếng nói chung từ các chính quyền đô thị để thiết lập điều kiện rõ ràng đối với việc tiếp nhận các dự án trung tâm dữ liệu.
Về bản chất, trung tâm dữ liệu được đặt trong đô thị để giảm độ trễ, phục vụ các hệ thống trí tuệ nhân tạo và dịch vụ số cần phản hồi tức thời. Tuy vậy, xu hướng gần đây cho thấy nhiều dự án đang dịch chuyển ra vùng nông thôn, nơi chi phí đất thấp hơn, theo các chuyên gia ngành.
Cùng lúc, sự phản đối từ chính quyền địa phương và cộng đồng ngày càng gia tăng do lo ngại nguy cơ quá tải lưới điện, hóa đơn năng lượng tăng và mức tiêu thụ nước lớn của các trung tâm dữ liệu. Một số bang tại Mỹ đã bắt đầu xem xét tạm dừng hoặc thu hẹp ưu đãi thuế cho các dự án mới.
Thỏa thuận của C40 tập trung vào bốn trụ cột chính gồm lựa chọn địa điểm, sử dụng năng lượng sạch, khả năng chi trả và tham vấn cộng đồng. Khoảng một nửa số thị trưởng tham gia đến từ Mỹ, trong đó có Seattle, Palo Alto, Riverside, Phoenix và Albuquerque. Các thành phố khác đến từ châu Âu, Canada, châu Phi, châu Á – Thái Bình Dương và Trung Đông.
Theo các nguyên tắc được nêu, trung tâm dữ liệu đô thị nên được xây dựng trên đất bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả, đồng thời hạn chế tối đa tác động tiêu cực như tiếng ồn, nhiệt và ô nhiễm không khí. Các dự án được khuyến khích sử dụng năng lượng tái tạo kết hợp lưu trữ pin, giảm tiêu thụ nước và khí thải, đồng thời tận dụng nhiệt thải.
Thỏa thuận cũng nhấn mạnh yêu cầu các trung tâm dữ liệu phải tạo việc làm tại địa phương, ưu tiên sử dụng hàng hóa và dịch vụ trong nước, tự chi trả chi phí hạ tầng liên quan và tăng cường tham vấn cộng đồng.
Tại Mỹ, khu vực đô thị Phoenix hiện nằm trong nhóm 10 thị trường trung tâm dữ liệu lớn nhất Bắc Mỹ. Các hồ sơ cấp phép đang chờ xử lý tại đây có thể khiến nhu cầu điện tăng gấp đôi nếu toàn bộ dự án được triển khai. Thành phố này thu hút các nhà đầu tư nhờ nguồn điện ổn định và điều kiện thời tiết ít biến động.
Thị trưởng Phoenix, bà Kate Gallego, cho rằng các khoản đầu tư trung tâm dữ liệu hiện nay đang góp phần làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu và chưa thực sự đáp ứng nhu cầu của cộng đồng địa phương. Bà nhấn mạnh các thị trưởng đang hình thành một mặt trận chung để tránh việc doanh nghiệp chỉ tìm đến những nơi thiếu khả năng giám sát và phản biện chính sách.
“Chúng tôi hiểu tầm quan trọng của đổi mới này, nó tạo ra nhiều việc làm tốt cho cộng đồng,” bà nói. “Nhưng chúng tôi muốn đảm bảo mọi thứ được thực hiện đúng, vì lợi ích cư dân địa phương và sức khỏe hành tinh.”
Tại Đông Nam Á, hiện chưa có thành phố nào tham gia thỏa thuận. C40 cho biết một số địa phương chưa thể ký do ràng buộc chính sách quốc gia, song các cuộc thảo luận vẫn đang tiếp tục. Khu vực này hiện chiếm khoảng một phần tư tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu, với hơn 2.000 trung tâm dữ liệu tại Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Việt Nam và Philippines, theo Ember.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế dự báo nhu cầu điện từ các trung tâm dữ liệu sẽ tăng gấp đôi trong vòng 5 năm tới. Malaysia được xem là điểm nóng thu hút đầu tư từ các tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft, Google và Nvidia.
Tại Melbourne, nếu các kế hoạch hiện tại được triển khai, trung tâm dữ liệu có thể tiêu thụ tới 20 tỷ lít nước mỗi năm, tương đương khoảng 4% nguồn nước uống của thành phố, theo Thị trưởng Nicholas Reece. Ông cảnh báo hệ thống cấp nước vốn đã chịu áp lực từ tăng dân số, hạn hán kéo dài và các đợt nắng nóng cực đoan.
Ông Reece cho rằng các quy định môi trường nghiêm ngặt không nên kìm hãm đầu tư, nhưng cần một khung quản lý chung để tránh tình trạng “cuộc đua xuống đáy” giữa các thành phố trong việc thu hút trung tâm dữ liệu.
“Chúng tôi không muốn thấy các chính phủ vì quá cần đầu tư mà chấp nhận mọi điều kiện,” ông nói. “Cần một khung chung để đảm bảo đây là một cuộc chơi đôi bên cùng có lợi.”
Một trung tâm dữ liệu tại Frankfurt, Đức. Ảnh: AP
Công nhân đi bên ngoài một khu trung tâm dữ liệu đang xây dựng tại thành phố Johor Bahru, bang Johor. Ảnh: AP
