Khi trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng tác động sâu rộng đến kinh tế, quốc phòng và an ninh mạng, các chính phủ không còn coi đây chỉ là một vấn đề công nghệ. Tại Hội nghị thượng đỉnh G7 diễn ra ở Pháp hôm 17/6, lãnh đạo của những công ty AI hàng đầu thế giới như OpenAI, Anthropic và Google DeepMind đã được mời tham gia các cuộc thảo luận cấp cao cùng nguyên thủ các nền kinh tế phát triển, cho thấy an toàn AI đã trở thành một ưu tiên địa chính trị toàn cầu.
Sự hiện diện của các CEO công nghệ bên cạnh lãnh đạo Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Canada, Italy, Nhật Bản và Liên minh châu Âu được xem là dấu hiệu cho thấy quyền lực trong kỷ nguyên AI đang dịch chuyển, khi việc xây dựng các quy tắc quản trị công nghệ không thể thiếu tiếng nói từ chính những doanh nghiệp đang phát triển các mô hình AI tiên tiến nhất.
Big Tech được mời vào “bàn tròn quyền lực”
Theo CNBC, khoảng hơn một chục lãnh đạo công nghệ đã tham dự phiên họp đặc biệt bên lề G7 tại Evian. Trong số này có CEO OpenAI Sam Altman, CEO Anthropic Dario Amodei, CEO Google DeepMind Demis Hassabis, cùng lãnh đạo Mistral (Pháp), Cohere (Canada), Synthesia (Anh), Black Forest Labs (Đức), Meta và Salesforce.
Các chủ đề thảo luận tập trung vào những rủi ro từ AI tiên tiến, chủ quyền công nghệ, hạ tầng AI và bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Jessica Brandt, chuyên gia công nghệ và an ninh quốc gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, nhận định việc các CEO được mời dự G7 phản ánh thực tế rằng các chính phủ hiện không thể đưa ra những cam kết đáng tin cậy về AI nếu thiếu sự hợp tác từ các công ty đang xây dựng công nghệ này.
“Đó là tín hiệu cho thấy ai đang nắm quyền lực trong lĩnh vực AI,” bà nói.
Lo ngại gia tăng về các mô hình AI thế hệ mới
Một trong những lý do khiến AI trở thành chủ đề trọng tâm của G7 là sự xuất hiện của các mô hình ngày càng mạnh với năng lực tấn công mạng và xử lý sinh học vượt trội.
Thời gian gần đây, Anthropic giới thiệu dòng mô hình Mythos, trong khi OpenAI ra mắt GPT-5.5 Cyber với các khả năng chuyên sâu về an ninh mạng. Những bước tiến này làm dấy lên lo ngại rằng AI có thể bị lợi dụng để tự động hóa các cuộc tấn công mạng quy mô lớn hoặc hỗ trợ phát triển các tác nhân sinh học nguy hiểm.
Cameron Kerry, chuyên gia của Viện Brookings, cho rằng việc xuất hiện các mô hình AI thế hệ mới đánh dấu một “bước ngoặt” trong quá trình phát triển công nghệ, buộc các chính phủ phải cân nhắc những biện pháp quản lý mạnh mẽ hơn.
Trong khi đó, chính quyền Mỹ gần đây đã áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với một số mô hình AI tiên tiến của Anthropic vì lý do an ninh quốc gia, cho thấy AI đang được xem là công nghệ chiến lược tương tự chất bán dẫn hay năng lượng hạt nhân.
Từ cạnh tranh thương mại đến cạnh tranh địa chính trị
Nếu trước đây cuộc đua AI chủ yếu diễn ra giữa các công ty công nghệ, thì hiện nay nó đã chuyển thành cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia.
Theo Reuters, các nước G7 đang thảo luận cơ chế cho phép các “đối tác tin cậy” tiếp cận những mô hình AI tiên tiến do Mỹ phát triển. Điều này phản ánh xu hướng hình thành các liên minh công nghệ mới dựa trên lợi ích an ninh và địa chính trị.
Emerson Brooking, chuyên gia tại Hội đồng Đại Tây Dương, nhận định việc Washington hạn chế tiếp cận một số công nghệ AI đã làm thay đổi hoàn toàn cách nhìn của các đồng minh.
“Trước đây nhiều nước G7 tin rằng họ vẫn có thể đầu tư phát triển AI trong nước nhưng đồng thời tiếp cận đầy đủ công nghệ Mỹ. Hiện nay giả định đó không còn chắc chắn nữa,” ông nói.
Khái niệm “AI có chủ quyền” vì vậy đang trở thành chủ đề được nhiều quốc gia theo đuổi nhằm giảm phụ thuộc vào các nền tảng nước ngoài.
Trung Quốc thúc đẩy cách tiếp cận khác
Trong khi G7 tập trung vào các mô hình AI tiên tiến của Mỹ và các biện pháp kiểm soát an toàn, Trung Quốc lại đang quảng bá một hướng đi khác: AI mở và hợp tác quốc tế rộng rãi hơn.
Phát biểu tại Bắc Kinh ngày 17/6, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị cho biết nước này đang thúc đẩy việc thành lập một tổ chức hợp tác AI toàn cầu và kêu gọi các quốc gia cùng tham gia.
“Trung Quốc đang đẩy nhanh việc xây dựng một tổ chức hợp tác AI toàn cầu và hoan nghênh mọi bên tham gia,” ông nói.
Theo ông Vương, AI cần được phát triển theo hướng phục vụ con người thay vì trở thành công cụ cạnh tranh quyền lực.
Giới chức Trung Quốc cũng chỉ trích các cách tiếp cận mang tính “đóng kín, độc quyền và loại trừ” trong phát triển công nghệ.
Khác với nhiều mô hình AI của Mỹ hoạt động theo hình thức thuê bao trả phí, các công ty Trung Quốc đang đẩy mạnh những mô hình nguồn mở hoặc chi phí thấp, cho phép tải về và triển khai dễ dàng hơn.
Bắc Kinh đồng thời tăng cường hợp tác AI thông qua các cơ chế như BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và Liên Hợp Quốc, đồng thời triển khai sáng kiến “Xây dựng năng lực AI cho tất cả” nhằm hỗ trợ các nước đang phát triển tiếp cận công nghệ và đào tạo nhân lực.
Cuộc đua thiết lập luật chơi AI
Dù có những cách tiếp cận khác nhau, cả Mỹ và Trung Quốc đều đang phát đi thông điệp rằng an toàn AI phải trở thành một phần không thể thiếu trong quá trình phát triển công nghệ.
Tháng trước, hai nước cho biết đã đạt được đồng thuận sơ bộ về việc xây dựng các “hàng rào an toàn” cho AI, dù chưa công bố chi tiết.
Theo giới quan sát, điều đáng chú ý nhất tại G7 năm nay không chỉ là các cuộc thảo luận về kinh tế hay an ninh truyền thống, mà là việc các công ty AI đã trở thành những tác nhân có ảnh hưởng ngang tầm các quốc gia trong việc định hình tương lai công nghệ.
Những mô hình AI mới ngày càng mạnh, khả năng tác động đến kinh tế và quốc phòng ngày càng lớn, cùng với nguy cơ bị lạm dụng trong không gian mạng đang khiến các chính phủ buộc phải hành động sớm hơn dự kiến.
Các đại biểu tham dự phiên làm việc giữa các nước thành viên G7, các quốc gia đối tác và lãnh đạo doanh nghiệp AI trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại thành phố Evian, miền đông nước Pháp, ngày 17/6/2026. Ảnh: AFP
CEO OpenAI Sam Altman (trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự bữa trưa làm việc với các nhà lãnh đạo G7, các đối tác mở rộng của G7 và lãnh đạo các công ty công nghệ toàn cầu về đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo (AI), trong khuôn khổ Hội nghị Thượng đỉnh G7 tại Evian-les-Bains, Pháp, ngày 17/6/2026. Ảnh: Getty Images
CEO Anthropic Dario Amodei tham dự bữa trưa làm việc với các nhà lãnh đạo G7, các đối tác mở rộng của G7 và lãnh đạo các công ty công nghệ toàn cầu về đổi mới sáng tạo và AI tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Evian-les-Bains, Pháp, ngày 17/6/2026. Ảnh: Getty Images
