Sau khi phi hành đoàn Artemis 2 trở về từ chuyến bay vòng quanh Mặt Trăng lịch sử, NASA đang chuyển trọng tâm sang mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt Mặt Trăng vào năm 2028. Tuy nhiên, một trong hai tàu đổ bộ tư nhân được kỳ vọng thực hiện nhiệm vụ này — Starship HLS của SpaceX và Blue Moon của Blue Origin — vẫn còn nhiều cột mốc kỹ thuật quan trọng chưa hoàn thành.
NASA gần đây công bố kế hoạch điều chỉnh cho chương trình Artemis. Theo đó, Artemis 3 sẽ thực hiện chuyến bay thử có người lái trên quỹ đạo Trái Đất vào cuối năm 2027, thay vì hạ cánh lên Mặt Trăng như kế hoạch trước đó. Trong nhiệm vụ này, tàu Orion của NASA sẽ tiếp cận và kết nối với một hoặc cả hai tàu đổ bộ Mặt Trăng, tương tự sứ mệnh Apollo 9. Mục tiêu hạ cánh có người lái được dời sang Artemis 4 vào cuối năm 2028.
Kế hoạch này phụ thuộc lớn vào tiến độ của SpaceX và Blue Origin — hai công ty đã được NASA lựa chọn phát triển tàu đổ bộ cho chương trình Artemis.
Starship cần phải thực hiện thành công tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo
NASA chọn phiên bản Starship Human Landing System (HLS) của SpaceX từ năm 2021. Đây là biến thể của hệ thống Starship gồm tầng đẩy Super Heavy 33 động cơ và tầng trên Starship.
SpaceX cho biết đến cuối tháng 10 năm ngoái, công ty đã hoàn thành 49 cột mốc phát triển, bao gồm hệ thống hỗ trợ sự sống trên Mặt Trăng, thử nghiệm động cơ Raptor, phần mềm điều khiển, hệ thống bảo vệ chống bụi và rác không gian, thang máy và khoang khí khóa.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất trong 18 tháng tới là chứng minh khả năng bay thường xuyên của Starship, đồng thời thực hiện thành công kết nối và tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo — điều kiện bắt buộc để tàu có đủ nhiên liệu bay tới Mặt Trăng.
Trong ba năm qua, Starship đã thực hiện 11 chuyến bay thử. Chuyến bay thứ 12 dự kiến diễn ra trong tháng này sẽ lần đầu thử nghiệm Starship Version 3, phiên bản lớn hơn và mạnh hơn với động cơ Raptor V3 mới.
Dù đã đạt một số cột mốc như khởi động lại động cơ trong không gian, triển khai tải trọng và thu hồi tầng đẩy bằng hệ thống “đũa gắp”, SpaceX vẫn phải giải quyết bài toán phức tạp về tiếp nhiên liệu quỹ đạo — vốn đòi hỏi nhiều chuyến tàu chở nhiên liệu cho mỗi sứ mệnh Mặt Trăng.
Chỉ riêng yêu cầu này đã đòi hỏi tần suất phóng rất cao, khi SpaceX cần thực hiện nhiều chuyến bay tiếp nhiên liệu. Đồng thời, công ty cũng phải kiểm chứng hệ thống hỗ trợ sự sống dài ngày cho phi hành gia. SpaceX vẫn còn nhiều hạng mục quan trọng phải hoàn thành để phát triển phiên bản đổ bộ Mặt Trăng Starship HLS, và chuyến bay đầu tiên thành công của Starship V3 sẽ mang ý nghĩa then chốt.
Blue Origin theo chiến lược từng bước
Tàu đổ bộ Mặt Trăng có người lái Blue Moon Mk2 của Blue Origin là hệ thống đơn giản hơn so với Starship HLS. Phương tiện này được NASA lựa chọn vào năm 2023 và ban đầu được lên kế hoạch phục vụ sứ mệnh Artemis 5 và các nhiệm vụ sau đó. Tuy nhiên, việc NASA điều chỉnh lịch trình đã mở ra cơ hội để Blue Origin tham gia sớm hơn nếu kịp hoàn thiện phương tiện.
Khác với SpaceX, Blue Origin theo đuổi chiến lược phát triển từng bước, bắt đầu bằng tàu đổ bộ hàng hóa không người lái Blue Moon Mark 1 (Mk1) trước khi triển khai phiên bản chở người.
Bài kiểm tra lớn nhất trước mắt của Blue Origin là vụ phóng tàu đổ bộ chở hàng cỡ nhỏ Blue Moon Mark-1 (Mk1), dự kiến lên Mặt Trăng vào cuối năm nay sau khi vừa hoàn tất thử nghiệm trong buồng chân không. Tuy nhiên, một trở ngại lớn là tên lửa phóng của nó — New Glenn của Blue Origin — hiện đang phải tạm dừng hoạt động sau klhi thất bại trong việc đưa một vệ tinh vào đúng quỹ đạo trong tháng 4 vừa qua.
Blue Origin cũng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống hỗ trợ sự sống cho phiên bản Blue Moon Mk2 chở phi hành gia.
NASA sẽ chọn tàu nào sẵn sàng trước
Tại phiên điều trần ngân sách của Quốc hội Mỹ ngày 27-4, Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết cả SpaceX và Blue Origin đều cam kết đáp ứng yêu cầu của NASA cho cuộc thử nghiệm kết nối trên quỹ đạo vào cuối năm 2027.
“Tôi đã nhận được phản hồi từ cả hai nhà cung cấp, SpaceX và Blue Origin, rằng họ đang nỗ lực đáp ứng yêu cầu cho cuộc thử nghiệm kết nối vào cuối năm 2027 trước nỗ lực hạ cánh năm 2028,” ông Isaacman nói.
NASA cho biết cơ quan này sẵn sàng sử dụng bất kỳ tàu đổ bộ nào hoàn thiện đúng hạn, đồng nghĩa cuộc đua giữa SpaceX và Blue Origin đang ngày càng nóng lên — và có thể quyết định công ty nào sẽ đưa con người trở lại Mặt Trăng lần đầu tiên kể từ chương trình Apollo.
Ảnh đồ họa minh họa tàu Starship của SpaceX trong một sứ mệnh Artemis hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng. Ảnh: NASA/Blue Origin/SpaceX
Ảnh đồ họa minh họa tàu đổ bộ robot Blue Moon Mark 1 của Blue Origin trên Mặt Trăng. Ảnh: Blue Origin
