Sau khi bốn phi hành gia trở về an toàn từ chuyến bay lịch sử bay ngang qua Mặt Trăng vào tuần trước, NASA đang chuyển trọng tâm sang thách thức tiếp theo: đưa các tàu đổ bộ Mặt Trăng cạnh tranh của Elon Musk và Jeff Bezos do hai công ty SpaceX và Blue Origin phát triển vào loạt thử nghiệm nghiêm ngặt trước các sứ mệnh có người lái trong tương lai.
Sứ mệnh Artemis II kéo dài gần 10 ngày đã đánh dấu chuyến bay có người lái đầu tiên trong chương trình quay trở lại Mặt Trăng trị giá hàng tỷ USD của NASA, đồng thời đưa các phi hành gia bay xa Trái Đất hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây. Sứ mệnh được thiết kế như một cuộc “tổng duyệt”, nhằm xác thực các hệ thống cần thiết để đưa con người vào không gian sâu.
Tuy nhiên, cột mốc này cũng làm nổi bật một trong những rủi ro lớn nhất còn lại của chương trình. Các tàu đổ bộ thương mại phải chứng minh khả năng thực hiện giai đoạn hạ cánh cuối cùng xuống Mặt Trăng và đưa phi hành gia trở về an toàn — một kỳ tích mà NASA chưa thực hiện kể từ năm 1972.
NASA đặt mục tiêu đưa phi hành gia trở lại Mặt Trăng vào năm 2028 trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc, quốc gia đang lên kế hoạch đổ bộ có người lái lên Mặt Trăng vào năm 2030. Để giảm thiểu rủi ro chậm tiến độ, NASA đã lựa chọn cả SpaceX và Blue Origin phát triển các tàu đổ bộ, kỳ vọng sự cạnh tranh và đầu tư tư nhân sẽ thúc đẩy tiến độ.
“Cả hai đều coi đây là một cuộc cạnh tranh, và đó là điều rất tích cực,” Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết trong một cuộc phỏng vấn hôm thứ Hai.
Isaacman đưa ra nhận định này chỉ vài ngày sau khi chào đón các phi hành gia Artemis II trở về, khi họ hạ cánh xuống đại dương hôm thứ Sáu sau hành trình quanh Mặt Trăng. Chuyến bay cũng đánh dấu lần phóng có người lái đầu tiên của tên lửa Space Launch System do Boeing và Northrop Grumman chế tạo, cùng tàu Orion do Lockheed Martin phát triển.
Trong khi SLS và Orion là các phương tiện truyền thống thuộc sở hữu chính phủ, dùng để đưa phi hành gia từ Trái Đất tới quỹ đạo Mặt Trăng, NASA đã chuyển sang hợp tác với các công ty thương mại cho chặng cuối của hành trình: hạ cánh xuống bề mặt Mặt Trăng.
Cuộc đua Mặt Trăng giữa Musk và Bezos
SpaceX đang phát triển hệ thống đổ bộ có người lái (Human Landing System – HLS) dựa trên tên lửa Starship khổng lồ — một phương tiện bằng thép không gỉ lớn hơn bất kỳ tàu đổ bộ Mặt Trăng nào trước đây. Trong khi đó, Blue Origin xây dựng tàu đổ bộ Blue Moon theo triết lý thiết kế truyền thống hơn.
Blue Origin dự kiến sẽ đưa một phiên bản không người lái của Blue Moon hạ cánh xuống Mặt Trăng ngay trong mùa hè này, theo hai nguồn thạo tin, đánh dấu nỗ lực hạ cánh mềm đầu tiên của công ty. Thử nghiệm này, mang tên Mark 1, được xem là cột mốc quan trọng sau nhiều năm phát triển.
“Tôi chỉ có thể nói rằng lần hạ cánh Mark 1 này sẽ rất quan trọng,” Isaacman nói.
Ở chiều ngược lại, SpaceX đang chuẩn bị phóng phiên bản mới của Starship, được gọi là Version 3, sớm nhất vào tháng 5 sau nhiều tháng tạm dừng. Tên lửa này, lần đầu được Musk giới thiệu vào năm 2016, đã gặp nhiều trì hoãn và thất bại trong các chuyến bay thử khi SpaceX cố gắng mở rộng giới hạn về phóng, hạ cánh và tái sử dụng.
Sau 11 chuyến bay thử kể từ năm 2023 — một số kết thúc bằng các vụ nổ — SpaceX cho biết phiên bản mới đã tích hợp hàng chục cải tiến theo yêu cầu của NASA.
“Đó sẽ là phiên bản mà hệ thống HLS dựa vào,” ông Kent Chojnacki, phó quản lý chương trình Hệ thống Đổ bộ Có người lái của NASA, cho biết. “Nó sẽ trở thành phiên bản chủ lực.”
Trước khi có thể đưa phi hành gia lên Mặt Trăng, SpaceX cần đưa Starship vào quỹ đạo và chứng minh khả năng tái nhập khí quyển có kiểm soát của tầng trên — điều mà công ty vẫn chưa đạt được. Ngoài ra, họ còn phải chứng minh hai tàu Starship có thể ghép nối trên quỹ đạo và chuyển nhiên liệu cho nhau, một năng lực mà NASA coi là thiết yếu cho các sứ mệnh Mặt Trăng.
NASA đã thúc giục cả hai công ty đẩy nhanh tiến độ, dù thừa nhận những thách thức là rất lớn.
Thiết kế tàu đổ bộ đang thay đổi
Không giống chương trình Apollo — vốn đưa sáu phi hành đoàn hạ cánh xuống Mặt Trăng chỉ trong vài năm — Artemis được thiết kế như một chương trình dài hạn, với các tàu đổ bộ có thể tái sử dụng và điều chỉnh cho mục tiêu thám hiểm bền vững. Tham vọng này làm gia tăng độ phức tạp và yêu cầu thử nghiệm.
Khi được hỏi liệu SpaceX có đề xuất phương án bỏ qua quy trình tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo hay không, Isaacman cho biết cả hai công ty “đều đã chọn cách tiếp cận giúp giảm đáng kể rủi ro kỹ thuật”.
Các quan chức NASA cho biết thiết kế tàu đổ bộ vẫn sẽ tiếp tục thay đổi.
“Tôi không tin rằng thiết kế hiện tại sẽ là thiết kế cuối cùng dùng để hạ cánh xuống Mặt Trăng,” Chojnacki nói.
Blue Origin cũng đã điều chỉnh một phần thiết kế ban đầu sau khi NASA yêu cầu đẩy nhanh tiến độ. Theo các nguồn tin, công ty đã đơn giản hóa các sứ mệnh ban đầu, tạm gác các ý tưởng phức tạp như tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo để ưu tiên những thiết kế giảm rủi ro trong ngắn hạn.
Bất chấp những bất định, NASA khẳng định chiến lược “hai nhà cung cấp” mang lại cơ hội thành công cao nhất.
“Tôi nghĩ cả hai đều nhận thức rõ tầm quan trọng của việc đưa con người trở lại Mặt Trăng — và làm điều đó trước đối thủ lớn của chúng ta,” Isaacman nói, ám chỉ tới Trung Quốc.
Tên lửa Falcon 9 của SpaceX phóng sứ mệnh IM-1 mang theo tàu đổ bộ Mặt Trăng Nova-C do công ty Intuitive Machines chế tạo và sở hữu, từ Trung tâm Vũ trụ Kennedy ở Cape Canaveral, bang Florida, Mỹ, ngày 15/2/2024. Ảnh: Reuters
