Một chiếc máy tính cổ như Apple-1 có thể bán với giá hàng trăm ngàn USD khi thú vui sưu tầm máy tính cổ ngày càng lan rộng toàn cầu
Kỹ sư phần mềm Josh Dersch rất yêu thích những chiếc máy tính cũ. Anh dành vô số giờ trong gara để mày mò, tìm cách hồi sinh những cỗ máy đã hàng chục năm tuổi. Dersch ước tính hiện sở hữu hơn 200 máy tính và thiết bị cổ tại nhà riêng ở Seattle.
“Tôi luôn bị cuốn hút bởi nguồn gốc của mọi thứ,” Dersch nói. “Việc tìm lỗi và sửa chữa chúng là một thử thách thú vị. Bạn có thể hiểu toàn bộ hệ thống từ đầu đến cuối.”
Dersch là một phần của cộng đồng ngày càng đông những người sưu tầm máy tính cổ, những người đang nỗ lực gìn giữ các cỗ máy từng đặt nền móng cho cuộc cách mạng số. Trong khi Thung lũng Silicon hiện tập trung vào việc định hình tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI), những người đam mê phần cứng này lại quyết tâm bảo tồn các dòng máy Atari, Commodore và IBM — tổ tiên của laptop, thiết bị đeo thông minh và điện thoại thông minh ngày nay.
Nơi nhiều người chỉ nhìn thấy đống đồ bỏ đi, những người như Dersch lại thấy những hiện vật lịch sử máy tính đáng được trân trọng và gìn giữ. Họ thích thú khi nghe lại những tiếng “bíp” quen thuộc thời thơ ấu và khởi động những trò chơi đồ họa đơn giản như Pong hay Space Invaders.
“Niềm đam mê đối với lịch sử máy tính và mọi thứ liên quan đến nó đang ngày càng mở rộng,” Erik Klein, Chủ tịch Liên đoàn Máy tính Cổ (Vintage Computer Federation), đơn vị tổ chức lễ hội thường niên tại Bảo tàng Lịch sử Máy tính ở Mountain View, trung tâm của Thung lũng Silicon, cho biết.
Lễ hội máy tính cổ thu hút đông đảo người tham gia
Năm nay, hơn 3.500 người đã tham dự Lễ hội Máy tính Cổ kéo dài hai ngày vào đầu tháng 8, sự kiện kỷ niệm 50 năm thành lập Apple — công ty được sáng lập năm 1976 tại thành phố Cupertino gần đó.
Sự kiện có sự tham gia của hai nhà đồng sáng lập Apple là Steve Wozniak và Ronald Wayne trong một buổi tọa đàm, nơi họ cùng hồi tưởng về những ngày đầu khi Apple còn là một startup nhỏ do cố CEO Steve Jobs dẫn dắt.
Hiện nay, hơn một chục lễ hội tương tự đã xuất hiện tại nhiều thành phố ở Bắc Mỹ, Nam Mỹ và châu Âu.
Theo Klein, sự quan tâm ngày càng tăng cũng được phản ánh qua nhu cầu mua bán máy tính cổ trên các sàn giao dịch trực tuyến. Những mẫu máy hiếm và mang tính biểu tượng như Apple-1 — sản phẩm đầu tiên của Apple — có thể được bán với giá hàng trăm nghìn USD.
Tại lễ hội, các nhà sưu tầm trưng bày những hệ thống máy tính mà họ đã kỳ công phục chế về trạng thái hoạt động nguyên bản, cho phép khách tham quan trải nghiệm những chiếc máy được chế tạo từ thời kỳ trước khi Internet, mạng xã hội và AI làm thay đổi thế giới.
Khôi phục “ông tổ của máy tính hiện đại”
Dersch lái xe từ Seattle đến để giới thiệu niềm tự hào lớn nhất trong bộ sưu tập của mình: chiếc Xerox Alto.
Anh đã dành nhiều năm để phục hồi cỗ máy thường được xem là “ông tổ của máy tính hiện đại”, được phát triển tại Trung tâm Nghiên cứu Palo Alto (PARC) của Xerox vào thập niên 1970.
Alto là một trong những máy tính đầu tiên vượt ra khỏi giao diện văn bản đơn thuần để sử dụng chuột và giao diện đồ họa người dùng (GUI), bao gồm cửa sổ, biểu tượng và con trỏ — những yếu tố sau này trở thành tiêu chuẩn của ngành công nghiệp máy tính.
Mẫu máy này nổi tiếng vì đã truyền cảm hứng cho Steve Jobs và Bill Gates tích hợp các công nghệ tương tự vào những sản phẩm đầu tiên của Apple và Microsoft.
Gian trưng bày của Dersch bao gồm một máy trạm Xerox Alto hoạt động hoàn chỉnh với màn hình dọc cồng kềnh, bàn phím và chuột kích thước lớn, cùng các ổ đĩa từ có kích thước gần bằng một chiếc pizza nhưng chỉ lưu trữ được lượng dữ liệu rất nhỏ theo tiêu chuẩn hiện nay.
“Thật vui khi được chia sẻ những gì mình đã làm với mọi người, và cũng rất thú vị khi xem những gì người khác đã thực hiện,” Dersch nói. “Ngoài ra còn có khu ký gửi, nơi tôi có thể mua thêm ‘đồ đồng nát’ mang về nhà, nên lúc nào cũng rất vui.”
Từ thú chơi cá nhân đến cộng đồng toàn cầu
Klein, hiện là quản lý kỹ thuật phần mềm tại Thung lũng Silicon, từng là một nhà sưu tầm cuồng nhiệt cho đến khi sở thích này bắt đầu ảnh hưởng đến không gian sống và cuộc sống gia đình. Có thời điểm ông sở hữu tới 150 hệ thống máy tính, cùng phụ kiện, tài liệu và hộp đựng, chất đầy trong tủ và gara.
Ông cho biết bộ sưu tập yêu quý đã trở thành một “gánh nặng”, khiến ông lo lắng sẽ để lại quá nhiều trách nhiệm cho gia đình. Vì vậy, Klein dần bán hoặc tặng bớt các hiện vật, chỉ giữ lại một vài món yêu thích nhất.
Hiện nay, ông dành đam mê của mình cho việc tổ chức các lễ hội, hội thảo sửa chữa, chợ trao đổi và nhiều hoạt động khác với vai trò Chủ tịch Liên đoàn Máy tính Cổ.
“Mục tiêu thực sự là lan tỏa lịch sử này và lan tỏa thú vui bảo tồn, sưu tầm cũng như tận hưởng những công nghệ cổ điển,” Klein nói.
Sellam Ismail, người tổ chức lễ hội đầu tiên vào năm 1997 với khoảng 150 người tham dự tại một địa điểm phía đông San Francisco, cho biết ông rất vui khi chứng kiến cộng đồng này ngày càng phát triển và trưởng thành.
Sau đó, ông đồng sáng lập Liên đoàn Máy tính Cổ, đơn vị hiện tổ chức các lễ hội tại Mỹ và Canada, đồng thời hỗ trợ các nhóm khác xây dựng sự kiện tương tự ở Argentina, Đức và Thụy Sĩ.
“Cộng đồng đã lớn mạnh. Ngày càng nhiều người bắt đầu tìm kiếm và sưu tầm máy tính cũ,” Ismail nói. “Năm tới sẽ là kỷ niệm 30 năm của lễ hội, và tôi tin rằng phong trào này sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn nữa.”
Máy tính Commodore SP9000 “Super PET” đời 1981 và các đĩa mềm trưng bày tại Lễ hội Máy tính Cổ ở Mountain View, bang California ngày 2/8/2026. Ảnh: AP
Kỹ sư phần mềm Josh Dersch (đứng) giới thiệu một chiếc máy tính cổ điển Xerox Alto từ những năm 1970 mà ông đã phục hồi tại Lễ hội Máy tính Cổ ở Mountain View, bang California. Ảnh: AP
