Các tập đoàn công nghệ Trung Quốc tiếp tục tìm mua hàng triệu chip Nvidia, dù Mỹ hạn chế xuất khẩu những bộ xử lý AI mạnh nhất. Trong khi Washington siết kiểm soát, Bắc Kinh cũng hạn chế nhập khẩu để thúc đẩy sản phẩm nội địa. Mạng lưới trung tâm dữ liệu Đông Nam Á và cuộc điều tra Megaspeed cho thấy chính sách kiểm soát công nghệ đã vượt khỏi phạm vi xuất khẩu phần cứng, chuyển sang kiểm soát cả năng lực tính toán.
Khoảng 600.000 chip H200 của Nvidia đang được lưu kho tại Hong Kong, chờ được đưa vào Trung Quốc đại lục. Số hàng này cho thấy một nghịch lý trong thị trường chip trí tuệ nhân tạo (AI): doanh nghiệp Trung Quốc vẫn cần bộ xử lý của Mỹ để phát triển các mô hình AI, nhưng chính phủ nước này lại không muốn tiếp tục phụ thuộc vào nguồn cung công nghệ từ Mỹ.
Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng đang đối mặt với một bài toán khó. Washington muốn hạn chế khả năng tiếp cận chip AI tiên tiến của Trung Quốc, nhưng các doanh nghiệp nước này vẫn có thể tìm đến những trung tâm dữ liệu đặt tại nước thứ ba để thuê năng lực tính toán. Những mạng lưới cung ứng tại Singapore, Malaysia và Indonesia vì thế trở thành một phần quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Vấn đề càng thu hút chú ý sau khi Megaspeed International, một công ty điện toán đám mây có trụ sở tại Singapore, bị điều tra vì nghi vấn liên quan đến việc chuyển hướng chip Nvidia sang Trung Quốc. Vụ việc còn gắn với Alice Huang, cựu lãnh đạo Megaspeed, và mối quan hệ cá nhân giữa bà với Jensen Huang, người vừa rời vị trí CEO Nvidia.
Những diễn biến này đặt ra câu hỏi không chỉ về việc chip Nvidia được bán cho ai, mà còn về việc chúng được lắp đặt ở đâu, ai thực sự sử dụng chúng và liệu các dịch vụ điện toán đám mây có trở thành con đường giúp doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận những bộ xử lý bị hạn chế hay không.
Trung Quốc vẫn cần chip Nvidia
Nhu cầu của các tập đoàn công nghệ Trung Quốc thể hiện rõ qua những đơn hàng trị giá hàng chục tỷ USD.
Ngày 20-10, Reuters đưa tin ByteDance, Alibaba và Tencent đã đặt mua tổng cộng hơn 3 triệu card đồ họa RTX PRO 5500 của Nvidia, với giá niêm yết cộng lại vượt 35 tỷ USD. Đây là dòng chip dành cho máy trạm chuyên nghiệp, có năng lực thấp hơn những bộ xử lý trung tâm dữ liệu cao cấp như H200 nhưng vẫn đáp ứng một số quy định xuất khẩu của Mỹ.
Theo các nguồn tin của Reuters, Nvidia đã thông báo với khách hàng và đối tác rằng hãng không thể bảo đảm đáp ứng toàn bộ đơn hàng do nhu cầu từ các doanh nghiệp Trung Quốc vượt xa kế hoạch sản xuất. Một nguồn tin cho biết lượng chip Nvidia có thể cung cấp chỉ đáp ứng khoảng 5-10% nhu cầu được các khách hàng này đề xuất.
RTX PRO 5500 không phải dòng chip trung tâm dữ liệu chuyên dụng để huấn luyện những mô hình AI lớn nhất. Các doanh nghiệp có thể sử dụng chúng cho những công việc AI khác, trong đó có suy luận – quá trình vận hành mô hình đã được huấn luyện để tạo câu trả lời, hình ảnh hoặc nội dung theo yêu cầu người dùng.
Dù không phải lựa chọn mạnh nhất, RTX PRO 5500 vẫn có giá trị đối với những công ty đang thiếu nguồn cung bộ xử lý AI. Hệ sinh thái phần mềm CUDA của Nvidia, khả năng kết nối nhiều chip thành cụm tính toán và mức độ tương thích với các công cụ phát triển AI hiện có khiến sản phẩm của hãng khó bị thay thế ngay lập tức.
Nhu cầu này còn thể hiện ở dòng H200 thuộc thế hệ Hopper. Theo Reuters ngày 5-11, một số tập đoàn internet lớn của Trung Quốc đã nhận khoảng 10.000 chip H200 mỗi công ty trong những tháng trước đó. Tuy nhiên, khoảng 600.000 chip khác vẫn nằm tại Hong Kong như đã nêu, vì Bắc Kinh chưa phê duyệt nhập khẩu với quy mô lớn.
Ngày 18-11, Colette Kress, Giám đốc tài chính kiêm CEO tạm quyền của Nvidia, cho biết hãng đã bán 2,4 tỷ USD sản phẩm trung tâm dữ liệu thuộc thế hệ Hopper được cấp phép cho Trung Quốc trong quý kết thúc ngày 25-10. Tuy nhiên, công ty hiện không còn giao các sản phẩm Hopper được cấp phép sang thị trường này và không dự báo có thêm lô hàng trong thời gian tới.
“Dự báo của chúng tôi không bao gồm bất kỳ sản phẩm trung tâm dữ liệu Hopper được cấp phép nào, và chúng tôi hiện không còn giao các sản phẩm này cho Trung Quốc nữa,” Kress nói trong cuộc họp công bố kết quả kinh doanh ngày 17-11, theo Reuters. Kress không giải thích nguyên nhân dừng giao hàng và cũng chưa cho biết quyết định này có lâu dài hay không.
Như vậy, ngay cả khi Mỹ đã mở đường cho một số dòng chip được xuất khẩu theo giấy phép, hoạt động bán hàng vẫn có thể bị đình trệ vì những trở ngại khác, trong đó có chính sách nhập khẩu của Trung Quốc.
Từ A100, H100 đến H200: những thay đổi trong chính sách xuất khẩu
Mỹ bắt đầu hạn chế xuất khẩu chip AI tiên tiến sang Trung Quốc từ năm 2022, khi đưa A100 và H100 của Nvidia vào diện kiểm soát. Đây là những bộ xử lý có vai trò quan trọng trong việc huấn luyện các mô hình AI quy mô lớn.
Để tiếp tục kinh doanh tại Trung Quốc, Nvidia phát triển A800 và H800, những phiên bản được điều chỉnh để đáp ứng các ngưỡng kỹ thuật trong quy định xuất khẩu ban đầu. Tuy nhiên, đến tháng 10-2023, Washington mở rộng kiểm soát, đưa cả hai dòng chip này vào diện hạn chế.
Nvidia sau đó phát triển H20, dòng chip dành riêng cho thị trường Trung Quốc với năng lực xử lý thấp hơn những sản phẩm cao cấp nhất. Nhưng tháng 4-2025, chính quyền Mỹ yêu cầu doanh nghiệp phải xin giấy phép trước khi xuất khẩu H20. Dù Washington sau đó cho phép một số giao dịch được tiếp tục, hoạt động bán hàng vẫn gặp trở ngại do Bắc Kinh cũng hạn chế việc mua chip Nvidia.
Với H200, chính sách của Mỹ có thay đổi đáng chú ý. Ngày 8-12-2025, Tổng thống Donald Trump thông báo Washington sẽ cho phép xuất khẩu H200 và một số chip tương đương sang Trung Quốc cho những khách hàng được phê duyệt. Ngày 13-1-2026, Cục Công nghiệp và An ninh thuộc Bộ Thương mại Mỹ chính thức chuyển việc xem xét giấy phép xuất khẩu H200 sang cơ chế xét từng trường hợp.
Theo quy định của Mỹ, doanh nghiệp phải chứng minh việc xuất khẩu không làm giảm năng lực sản xuất chip dành cho khách hàng trong nước; người mua Trung Quốc phải có quy trình tuân thủ kiểm soát xuất khẩu; sản phẩm phải được kiểm tra độc lập tại Mỹ để xác minh hiệu năng và an ninh. Washington sau đó phê duyệt việc bán H200 cho 10 doanh nghiệp Trung Quốc, trong đó có Alibaba, Tencent và ByteDance.
Tuy nhiên, chính sách của Mỹ không đồng nghĩa Trung Quốc sẽ tự động cho phép nhập khẩu. Bắc Kinh vẫn có thể hạn chế số lượng chip Nvidia được đưa vào đại lục nhằm giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và tạo thêm thị trường cho các nhà sản xuất trong nước.
Trong khi đó, những dòng chip Blackwell mới hơn như B200, GB200 và GB300 – rất mạnh dùng cho huấn luyện lẫn suy luận mô hình AI – vẫn không được phép xuất khẩu chính thức sang Trung Quốc theo các quy định hiện hành.
Sự thay đổi chính sách qua từng thế hệ chip cho thấy Nvidia phải liên tục điều chỉnh sản phẩm để duy trì khả năng tiếp cận thị trường Trung Quốc. Nhưng mỗi lần điều chỉnh lại tạo ra một khoảng cách giữa nhu cầu của khách hàng và năng lực xử lý mà họ được phép mua.
Ba con đường tiếp cận chip Nvidia
Trong bối cảnh nguồn cung trực tiếp bị kiểm soát, doanh nghiệp Trung Quốc có thể tiếp cận năng lực tính toán Nvidia thông qua ba con đường chính.
Thứ nhất là nhập khẩu trực tiếp những dòng chip được Mỹ cấp phép. Đây là con đường chính thức, nhưng loại chip và số lượng đều phụ thuộc vào quyết định của Washington. H200 hiện được xem xét theo từng trường hợp, trong khi các dòng Blackwell cao cấp hơn không được phép xuất khẩu chính thức sang Trung Quốc.
Thứ hai là thuê năng lực tính toán từ các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài. Thay vì mua và đưa chip vào Trung Quốc, doanh nghiệp có thể thuê máy chủ đặt tại Singapore, Malaysia, Indonesia hoặc một quốc gia khác, sau đó truy cập từ xa để huấn luyện và vận hành mô hình AI.
Trong mô hình này, phần cứng không nhất thiết phải đi vào lãnh thổ Trung Quốc, nhưng năng lực tính toán vẫn có thể phục vụ khách hàng tại đây. Theo Bloomberg, Mỹ nhìn chung cho phép doanh nghiệp Trung Quốc thuê bộ xử lý Nvidia tiên tiến đặt ngoài lãnh thổ nước này.
Thứ ba là mua chip và máy chủ thông qua các công ty trung gian ở nước ngoài rồi chuyển phần cứng vào Trung Quốc. Nếu thiết bị thuộc diện kiểm soát xuất khẩu và được đưa đến người dùng hoặc địa điểm không được cấp phép, hoạt động này có thể vi phạm quy định của Mỹ.
Hai hình thức sau khiến việc giám sát trở nên phức tạp hơn. Một máy chủ có thể được giao đến Malaysia hoặc Singapore, nhưng người sử dụng năng lực tính toán lại ở Trung Quốc. Ngược lại, một thiết bị có thể được khai báo là phục vụ trung tâm dữ liệu tại nước ngoài nhưng sau đó bị chuyển đến một địa điểm khác.
Vì vậy, Washington ngày càng quan tâm đến người dùng cuối và mục đích sử dụng, thay vì chỉ kiểm tra nơi xuất hàng. Cuộc điều tra Megaspeed là một ví dụ cho thấy những khó khăn trong việc xác định đường đi thực tế của chip Nvidia sau khi chúng rời khỏi nhà máy.
Megaspeed và những lô hàng hàng tỷ USD
Megaspeed International trở thành tâm điểm chú ý vì quy mô nhập khẩu phần cứng Nvidia lớn và tốc độ mở rộng hoạt động tại Đông Nam Á.
Theo điều tra của Bloomberg dựa trên dữ liệu hải quan Malaysia và Indonesia, từ khi thành lập năm 2023 đến tháng 11-2025, Megaspeed đã nhập khẩu ít nhất 4,6 tỷ USD phần cứng Nvidia, chứa ít nhất 136.000 bộ xử lý đồ họa. Phần lớn số hàng được đưa qua công ty con Speedmatrix tại Malaysia và một đơn vị khác ở Indonesia.
Đáng chú ý, hơn một nửa số chip được Bloomberg xác định thuộc dòng Blackwell, thế hệ chip mới của Nvidia bị cấm xuất khẩu sang Trung Quốc. Dữ liệu hải quan cho thấy Megaspeed đã nhập lượng lớn phần cứng này, trong khi số thiết bị mà Nvidia xác định được tại các trung tâm dữ liệu của đối tác thấp hơn đáng kể. Tuy nhiên, Bloomberg nhấn mạnh họ không tìm thấy bằng chứng trực tiếp cho thấy chip của Megaspeed đã bị chuyển trái phép vào Trung Quốc hoặc công ty vi phạm luật.
Một mắt xích đáng chú ý là Speedmatrix, công ty con của Megaspeed tại Malaysia. Theo Reuters, từ tháng 6-2024 đến tháng 6-2025, Speedmatrix nhận hơn 200 lô phần cứng Nvidia, trị giá khoảng 2 tỷ USD. Phần lớn số hàng được truy về một công ty con của Inspur, nhà sản xuất máy chủ Trung Quốc nằm trong danh sách hạn chế của Mỹ.
Ngày 13-11, Malaysia cho biết đang điều tra liệu các chip AI do Speedmatrix nhập khẩu có bị tái xuất hay không và các lô hàng có tuân thủ quy định hay không. Bộ Thương mại nước này cho biết từ tháng 7-2025, Malaysia yêu cầu giấy phép đối với hoạt động tái xuất, trung chuyển hoặc quá cảnh chip AI hiệu năng cao có nguồn gốc từ Mỹ.
Malaysia cũng đang phối hợp với Singapore và Mỹ để làm rõ các giao dịch liên quan. Thủ tướng Anwar Ibrahim tuyên bố nước này sẵn sàng hợp tác với mọi cuộc điều tra, nhưng cho biết chưa có dấu hiệu xác nhận chip liên quan Megaspeed đã được chuyển từ Malaysia sang Trung Quốc.
Những cáo buộc quanh 240.000 chip Nvidia lọt vào Trung Quốc
Cuộc điều tra trở nên nhạy cảm hơn sau khi The Information công bố các cáo buộc liên quan Alice Huang, cựu lãnh đạo Megaspeed và người có quan hệ cá nhân với Jensen Huang.
Theo trang tin công nghệ The Information, mạng lưới doanh nghiệp có liên hệ với Alice Huang đã giúp đưa khoảng 240.000 chip Nvidia vào Trung Quốc trong giai đoạn 2023-2025, với tổng giá trị được ước tính ít nhất 7,5 tỷ USD. Phần lớn là H100 và H200, ngoài ra còn có A100.
Bài điều tra dựa trên các nguồn tin am hiểu hoạt động của Alice Huang và hồ sơ đăng ký doanh nghiệp. Theo những nguồn này, mạng lưới liên quan gồm Megaspeed tại Singapore và Shanghai Century Litong tại Trung Quốc. Một số chip được cho là đặt tại trung tâm dữ liệu Đông Nam Á để cung cấp dịch vụ điện toán từ xa cho khách hàng Trung Quốc, trong khi những chip khác bị cáo buộc đã được chuyển vật lý vào đại lục.
The Information dẫn lời một người từng giao dịch với Century Litong mô tả vai trò của công ty này: “Bất cứ loại chip nào mà chính phủ Mỹ và Trung Quốc không cho phép bán, Litong đều có.” Century Litong bác bỏ cáo buộc, nói rằng công ty đạt tư cách đối tác của Nvidia nhờ “năng lực chuyên môn và các kênh tuân thủ quy định”. Doanh nghiệp khẳng định hoạt động kinh doanh được thực hiện theo đúng luật và phủ nhận có quan hệ kinh doanh với Alice Huang.
Một bài điều tra khác của The Information ngày 17-11 đưa ra chi tiết mới về mối liên hệ giữa Nvidia, Alibaba và Alice Huang. Theo trang tin này, nhân viên bán hàng của Nvidia đã giới thiệu Alibaba với Alice Huang trong năm 2022, giúp công ty của bà có được một khách hàng lớn. Sau đó, nhân viên Nvidia được cho là tiếp tục gợi ý Alibaba thuê năng lực tính toán từ Megaspeed tại Đông Nam Á.
Việc có được Alibaba làm khách hàng cũng giúp doanh nghiệp của Alice Huang thuận lợi hơn trong việc vay vốn ngân hàng để mua máy chủ Nvidia, theo những người am hiểu sự việc được The Information dẫn lời.
Nvidia nói với The Information rằng hãng “làm việc với các bên trong ngành để tuân thủ những quy định đang thay đổi về dịch vụ điện toán đám mây, đồng thời cạnh tranh để xây dựng hạ tầng của Mỹ tại mọi khu vực được phê duyệt”.
Một điểm quan trọng là vào thời điểm đó, các quy định của Mỹ chủ yếu hạn chế việc bán trực tiếp chip cho Trung Quốc, nhưng chưa cấm hoàn toàn doanh nghiệp Trung Quốc truy cập từ xa vào chip đặt tại trung tâm dữ liệu nước ngoài. Vì vậy, việc Nvidia giới thiệu khách hàng cho một nhà cung cấp dịch vụ ở Đông Nam Á không nhất thiết có nghĩa là hãng vi phạm luật. Vấn đề pháp lý nằm ở việc phần cứng thực tế được sử dụng ở đâu, ai là người dùng cuối và có bị chuyển hướng trái phép hay không.
Mỹ xác nhận điều tra Megaspeed từ năm 2024
Ngày 16-11, Bộ Thương mại và Bộ Tư pháp Mỹ ra tuyên bố chung, xác nhận cuộc điều tra Megaspeed đã bắt đầu từ năm 2024 sau khi cơ quan chức năng phát hiện những hoạt động đáng ngờ có khả năng liên quan đến việc chuyển hướng chip bán dẫn nhạy cảm.
Theo tuyên bố, tháng 5-2025, Bộ Thương mại Mỹ yêu cầu Nvidia cung cấp hồ sơ về những giao dịch bán hàng trực tiếp hoặc gián tiếp cho Megaspeed. Đến tháng 6 cùng năm, Nvidia đưa Megaspeed vào danh sách không bán hàng. Cũng trong tháng đó, các điều tra viên Mỹ phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật Singapore tiến hành kiểm tra trực tiếp tại Megaspeed và thẩm vấn Alice Huang.
Thông tin này cho thấy Nvidia đã có động thái chặn bán hàng cho Megaspeed từ giữa năm 2025, trước khi những cáo buộc về mối quan hệ giữa Jensen Huang và Alice Huang trở thành tâm điểm chú ý. Tuy nhiên, việc đưa một khách hàng vào danh sách không bán hàng không đồng nghĩa mọi giao dịch trước đó đều hợp pháp hoặc bất hợp pháp. Cơ quan điều tra vẫn phải xác định liệu có hành vi vi phạm kiểm soát xuất khẩu hay không.
Singapore cũng đã mở điều tra Megaspeed từ tháng 2-2025, trong đó có nghi vấn khai báo không chính xác khi mua máy chủ. Cơ quan chức năng từng thẩm vấn Alice Huang và tạm giữ hộ chiếu của bà trong một thời gian. Sau đó, Singapore cho biết chưa có đủ bằng chứng để kết luận bà phạm tội và đã trả lại hộ chiếu.
Megaspeed tuyên bố Alice Huang rời công ty từ ngày 30-8-2025 và hiện không còn giữ vai trò nào. Công ty cũng cho biết đã thuê luật sư bên ngoài tiến hành điều tra nội bộ, đồng thời khẳng định hoạt động kinh doanh là hợp pháp.
Đến nay, những cáo buộc về việc Alice Huang có liên hệ với tình báo Trung Quốc và vai trò của mạng lưới doanh nghiệp trong việc chuyển chip bị hạn chế vẫn cần chưa dẫn đến các kết luận pháp lý. Bắc Kinh đã bác bỏ cáo buộc gián điệp, còn cuộc điều tra của Mỹ vẫn đang tiếp diễn.
Đông Nam Á trước sức ép kiểm soát mới
Vụ Megaspeed cho thấy Đông Nam Á ngày càng có vị trí quan trọng trong cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ – Trung. Singapore, Malaysia, Indonesia và Thái Lan đang thu hút các dự án trung tâm dữ liệu nhờ vị trí địa lý, hạ tầng viễn thông và nhu cầu điện toán tăng nhanh. Những cơ sở này có thể phục vụ khách hàng ở nhiều quốc gia, trong đó có doanh nghiệp Trung Quốc muốn tiếp cận năng lực tính toán Nvidia mà không cần nhập khẩu chip trực tiếp vào đại lục.
Nhưng mô hình đó cũng đặt ra thách thức cho Washington. Một máy chủ có thể nằm ngoài Trung Quốc nhưng được khách hàng tại đây truy cập qua internet. Nếu chỉ kiểm soát nơi giao hàng, cơ quan chức năng khó xác định ai thực sự sử dụng chip và mục đích sử dụng là gì.
Các nhà lập pháp Mỹ đang thúc đẩy những biện pháp kiểm soát chặt hơn đối với việc doanh nghiệp Trung Quốc truy cập từ xa vào chip AI đặt tại các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á. Malaysia cũng đang xem xét tăng cường giám sát hoạt động trung tâm dữ liệu và phối hợp với các đối tác để kiểm tra những lô hàng có liên quan đến Megaspeed.
Đối với các nước trong khu vực, sức ép này tạo ra một bài toán cân bằng. Siết kiểm soát có thể làm tăng chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian nhập khẩu thiết bị và buộc nhà đầu tư phải minh bạch hơn về khách hàng cuối. Nhưng nếu không giám sát được hoạt động tái xuất và trung chuyển, các trung tâm dữ liệu có nguy cơ trở thành mắt xích trong những giao dịch vi phạm quy định của các đối tác thương mại.
Về phía Trung Quốc, việc hạn chế nhập khẩu chip Nvidia trong khi vẫn để doanh nghiệp tìm kiếm nguồn cung cho thấy Bắc Kinh phải cân bằng hai mục tiêu: duy trì năng lực cạnh tranh AI trước mắt và phát triển ngành bán dẫn nội địa trong dài hạn.
Với Nvidia, Trung Quốc tiếp tục là thị trường có nhu cầu cao, nhưng khả năng kinh doanh tại đây ngày càng phụ thuộc vào những quyết định chính sách của cả Washington lẫn Bắc Kinh. Việc hãng công bố doanh thu 2,4 tỷ USD từ các sản phẩm Hopper được cấp phép trong một quý, rồi tuyên bố dừng giao hàng, cho thấy cơ hội thương mại có thể thay đổi rất nhanh.
Cuộc điều tra Megaspeed vì thế không chỉ là câu chuyện về một doanh nghiệp trung gian hay mối quan hệ cá nhân của cựu CEO Nvidia. Nó phơi bày một thách thức lớn hơn trong kiểm soát công nghệ AI: ngăn một con chip vượt biên giới đã khó, nhưng kiểm soát nơi sử dụng và người hưởng lợi từ năng lực tính toán của con chip đó còn phức tạp hơn nhiều.

Logo Nvidia và quốc kỳ Trung Quốc trong ảnh minh họa chụp ngày 27/8/2025. Ảnh: Reuters

Một công nhân đi ngang qua một trung tâm dữ liệu tại Gelang Patah, bang Johor, Malaysia. Johor đã trở thành trung tâm dữ liệu phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Ảnh: Reuters

