Tại một quầy giải khát trong công viên ở Thâm Quyến, trung tâm công nghệ của Trung Quốc, robot hình người cầm chiếc cốc, kéo cần gạt để tạo thành vòng kem xoắn ốc rồi trao sản phẩm cho khách.
Đây là hình ảnh tương lai mà Trung Quốc muốn giới thiệu trong bối cảnh các lãnh đạo thế giới, trong đó có Donald Trump và Vladimir Putin, đến Thâm Quyến dự hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tuần này. Thành phố nằm phía bắc Hong Kong, đồng thời là một trung tâm sản xuất lớn của Trung Quốc.
Robot Trung Quốc nổi tiếng với những màn trình diễn vũ đạo điêu luyện. Tuy nhiên, các kỹ sư trí tuệ nhân tạo (AI) đang tìm cách huấn luyện chúng tham gia lực lượng lao động. Một trong những phương pháp là sử dụng lượng lớn dữ liệu ghi lại từ con người đeo camera trên đầu để cải thiện kỹ năng của robot.
Dù vẫn gặp khó khăn với những công việc phức tạp như lau dọn hay là ủi quần áo mà không cần con người hỗ trợ, robot đã bắt đầu đảm nhận một số nhiệm vụ đơn giản tại nhiều nơi ở Trung Quốc.
“Nhìn kìa mẹ!”, một bé gái reo lên khi phát hiện robot làm kem và một robot đồng nghiệp pha cà phê. Mỗi món được bán với giá khoảng 4 USD. Người qua đường dùng điện thoại ghi lại cảnh tượng này.
Theo AI² Robotics, công ty chế tạo hai robot, con người vẫn phải thường xuyên bổ sung hạt cà phê và đổ bã cho robot pha chế. Tuy nhiên, các thao tác của chúng được điều khiển bằng mô hình AI.
Startup này cho biết đã triển khai 200 robot phục vụ hình người tại Trung Quốc. Riêng tại công viên ở Thâm Quyến, hai robot có thể bán tới 300 cốc cà phê mỗi ngày.
“Chúng tôi đang thu thập dữ liệu phản hồi từ nhiều tình huống thực tế,” CEO Guo Yandong cho biết. Dữ liệu bao gồm những điều kiện ánh sáng khác nhau, giúp robot thích nghi với môi trường khó dự đoán.
Công xưởng của thế giới
Theo khảo sát của Ipsos năm nay, 83% người Trung Quốc được hỏi cho biết hào hứng với các sản phẩm và dịch vụ ứng dụng AI. Đây là tỷ lệ cao nhất trong 32 quốc gia được khảo sát, trong đó có Mỹ, nơi chỉ khoảng một phần ba người tham gia đồng tình.
Cơ quan thuế Trung Quốc cho biết chi tiêu của ngành công nghiệp nước này cho robot ứng dụng công nghệ AI hiện thân, cho phép máy móc nhận biết môi trường xung quanh và hành động phù hợp, tăng 230% trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 5-2026 so với cùng kỳ năm trước.
Trung Quốc là “công xưởng của thế giới”, Dermot McGrath, chuyên gia tại công ty tư vấn chiến lược và đổi mới ZenGen Labs, nhận xét.
Theo ông, các nhà sản xuất robot có thể tận dụng hàng chục năm kinh nghiệm sản xuất của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, cùng lực lượng lao động lành nghề và chuỗi cung ứng đầy đủ từ động cơ, cảm biến đến pin.
Các nhà cung cấp thường tập trung tại những khu công nghiệp lớn như Thâm Quyến, thành phố có 18 triệu dân. Điều này giúp các nhà phát triển chế tạo, thử nghiệm một bộ phận rồi đưa vào sử dụng “nhanh hơn gần như bất kỳ nơi nào khác,” McGrath nói với AFP.
Tại một trung tâm logistics ở Thâm Quyến, hai cánh tay robot do X Square Robot, một startup AI khác của thành phố, chế tạo đang xử lý các kiện hàng có hình dạng khác nhau trên băng chuyền. Khi cần, chúng lật kiện hàng để đưa nhãn vận chuyển lên phía trên.
“Nếu là túi mềm, robot sẽ dùng bộ kẹp để nhấc lên. Nếu là thùng carton, nó sẽ phối hợp cả hai cánh tay để di chuyển,” Arnold Pei, Phó chủ tịch X Square, giải thích.
Theo ông Pei, một robot AI lý tưởng có thể “tự quyết định cần làm gì”. Tuy nhiên, việc vận hành trong những môi trường ít được kiểm soát, chẳng hạn các ngôi nhà khác nhau với điều kiện ánh sáng, sàn nhà và đồ vật đa dạng, vẫn là thách thức lớn hơn.
Học hỏi như trẻ sơ sinh
Tại một siêu thị ở Đông Quan, gần Thâm Quyến, Wang Lin, 23 tuổi, đeo găng tay cảm biến và mũ gắn camera khi xếp hàng lên kệ.
Chuyển động của cô được ghi lại và xử lý bởi Strange Attractor, một trong nhiều startup Trung Quốc thu thập dữ liệu rồi bán lại cho các công ty phát triển mô hình AI đóng vai trò như bộ não của robot.
“Robot có thể thay thế con người trong những công việc tương đối nguy hiểm và lặp đi lặp lại, chẳng hạn tại nhà máy hoặc trên cao,” Wang nói với AFP. Theo cô, điều này giúp người lao động chuyển sang những công việc đòi hỏi tính sáng tạo hơn.
Ở những nơi khác tại Trung Quốc, thợ đóng giày, thợ làm tóc, người bán hoa, công nhân nhà máy và nhân viên vệ sinh cũng sử dụng thiết bị tương tự để ghi lại kỹ năng nghề nghiệp, đổi lại nhận được thù lao.
Strange Attractor cho biết đang thu thập dữ liệu tại khoảng 1.600 địa điểm ở Trung Quốc và 1.000 địa điểm ở nước ngoài.
Kang Yu, nhà sáng lập công ty, ví robot hiện nay như “những đứa trẻ sơ sinh” trong giai đoạn đầu phát triển.
Pavlo Zvenyhorodskyi, chuyên gia về AI Trung Quốc tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, nhận định robot AI của nước này hiện chủ yếu “bị giới hạn trong những nhiệm vụ có quy trình rõ ràng và lặp đi lặp lại.”
Khi năng lực kỹ thuật được cải thiện, “chúng ta có thể sẽ chứng kiến robot ứng dụng AI được triển khai rộng rãi trong nền kinh tế Trung Quốc,” ông nói.
Các công ty robot và công nghệ khác tại Trung Quốc được hưởng sự hỗ trợ của chính phủ. Những ứng dụng đang được lên kế hoạch trải rộng từ robot giao đồ ăn đến máy móc thu gom xe đẩy hành lý tại sân bay.
Tại tập đoàn sản xuất pin CATL, robot hình người do công ty Spirit AI của Trung Quốc chế tạo đã đảm nhận công việc nguy hiểm là cắm các đầu nối điện cao thế.
Kang của Strange Attractor dự báo robot ứng dụng AI sẽ được triển khai trên quy mô lớn tại Trung Quốc vào năm tới. Một số robot có thể hái dâu tây hoặc hỗ trợ việc nhà. Tuy nhiên, ông lưu ý: “Chắc chắn chúng chưa thông minh đến mức đó, đây mới chỉ là khởi đầu.”

Các kỹ sư AI Trung Quốc đang tìm cách huấn luyện robot tham gia lực lượng lao động bằng cách sử dụng lượng lớn dữ liệu ghi lại từ con người đeo camera trên đầu để cải thiện kỹ năng của máy móc. Ảnh: AFP

