Nhật thực toàn phần 2026 làm say đắm hàng triệu người -

Nhật thực toàn phần là một trong những hiện tượng thiên văn ngoạn mục nhất, nhưng cũng vô cùng ngắn ngủi. Khi Mặt Trăng đi ngang qua trước Mặt Trời và bóng của nó quét qua bề mặt Trái Đất, nhiệt độ giảm xuống, ánh sáng ban ngày chuyển thành thứ ánh sáng nhập nhoạng kỳ lạ như lúc hoàng hôn. Chim chóc và nhiều loài động vật đột ngột im lặng.
Đó là một cảnh tượng không giống bất kỳ hiện tượng nào khác trên Trái Đất. Và trong ngày 12/8, hàng triệu người may mắn nằm trên dải toàn phần chạy qua Greenland, Iceland và Tây Ban Nha đã được tận mắt trải nghiệm điều đó.
“Tôi không thể tin nổi những gì mình vừa chứng kiến. Tôi biết điều gì sẽ xảy ra – tôi đã xem hàng nghìn bức ảnh – nhưng không gì có thể so sánh với cảm giác khi nhìn thấy Mặt Trời biến đổi ngay trước mắt,” Daisy Dobrijevic, biên tập viên chuyên quan sát bầu trời của Space.com, cho biết sau khi theo dõi nhật thực từ boong tàu MS Spitsbergen trong chuyến hải trình săn nhật thực của HX Expeditions tại Scoresby Sund, Greenland.
“Trên bầu trời, nó trông lớn đến kinh ngạc, với vầng nhật hoa mỏng manh tỏa rộng vào không gian tối thẳm. Sao Mộc, sao Thủy và sao Kim cũng xuất hiện trong màn trình diễn. Cấu trúc plasma khổng lồ trên rìa Mặt Trời chính là điểm nhấn hoàn hảo,” cô nói thêm.
“Đây là trải nghiệm tôi sẽ không bao giờ quên. Tôi cảm thấy thật may mắn khi được chứng kiến hiện tượng này ở một trong những môi trường đặc biệt nhất trên Trái Đất cùng những người đồng hành tuyệt vời trên tàu MS Spitsbergen.”
Dải toàn phần rộng khoảng 293 km – con đường mà bóng Mặt Trăng “vẽ” lên bề mặt Trái Đất – bắt đầu gần Siberia trên Bắc Băng Dương trước khi cong xuống phía đông Greenland.
Từ đó, dải bóng tối tiếp tục băng qua miền tây Iceland rồi tiến vào miền bắc Tây Ban Nha, nơi hàng triệu người tập trung để quan sát hiện tượng hiếm có này.
“Đó là điều đáng kinh ngạc nhất tôi từng thấy trong đời,” Anthony Wood, cây bút chuyên quan sát bầu trời của Space.com, cho biết sau khi chứng kiến nhật thực tại Valoria la Buena (Tây Ban Nha) cùng nhóm nhà khoa học công dân thuộc dự án Dynamic Eclipse Broadcast.
“Cảm giác như điều đó không nên tồn tại ngoài đời thực. Nó đánh thức phần bản năng nguyên thủy nhất trong não bộ, khiến bạn nghĩ rằng cảnh tượng này không thể nào là thật.”
Sau đó, dải toàn phần tiếp tục băng qua quần đảo Balearic ngoài khơi phía đông Tây Ban Nha trước khi kết thúc trên Địa Trung Hải khi Mặt Trời lặn.
Những người đứng bên trong dải bóng hẹp của Mặt Trăng đã có cơ hội hiếm hoi quan sát bằng mắt thường vầng nhật hoa (corona) – lớp khí quyển ngoài cùng của Mặt Trời.
Khoảnh khắc nhìn thấy vầng nhật hoa có hình dạng như chiếc vương miện tỏa ra từ đĩa tối của Mặt Trăng là một trong những cảnh tượng ngoạn mục nhất của bất kỳ lần nhật thực nào. Và như thường lệ, ảnh chụp không thể truyền tải hết vẻ đẹp thực sự của nó.
Bên ngoài dải toàn phần, những người yêu thiên văn trên khắp châu Âu và Scandinavia vẫn có thể quan sát nhật thực một phần, khi Mặt Trăng như đang “cắn” vào đĩa Mặt Trời.
Phóng viên Harry Bennett của Space.com đã ghi lại hiện tượng này từ một ngọn đồi ở Somerset (Anh) bằng kính thiên văn thông minh Unistellar Equinox 2 được trang bị bộ lọc Mặt Trời.
Nhật thực một phần cũng xuất hiện trên phần lớn khu vực đông bắc nước Mỹ, kéo dài đến bang Michigan. Nhiều khu vực của Canada và bang Alaska cũng quan sát được hiện tượng này.
Điều gì gây ra nhật thực toàn phần?
Nhật thực toàn phần xảy ra khi Mặt Trăng đi chính xác qua phía trước Mặt Trời khi nhìn từ Trái Đất. Khi sự thẳng hàng này diễn ra, Mặt Trăng tạo ra một vùng bóng tối gọi là dải toàn phần. Chỉ những người nằm trong khu vực này mới có thể chứng kiến pha toàn phần của nhật thực.
Một yếu tố quan trọng khác là quỹ đạo của Mặt Trăng có dạng elip. Điều đó có nghĩa khoảng cách giữa Mặt Trăng và Trái Đất luôn thay đổi.
Nhật thực toàn phần chỉ xảy ra khi Mặt Trăng ở đúng khoảng cách thích hợp, khiến nó có kích thước biểu kiến trên bầu trời bằng hoặc lớn hơn một chút so với Mặt Trời. Khi đó, Mặt Trăng che khuất hoàn toàn ánh sáng chói lòa của Mặt Trời, cho phép người quan sát nhìn thấy vầng nhật hoa.
Nếu Mặt Trăng ở xa Trái Đất hơn, nó sẽ trông nhỏ hơn. Trong trường hợp đó, Mặt Trăng không thể che kín Mặt Trời, tạo nên hiện tượng nhật thực hình khuyên, còn được gọi là hiện tượng “vòng lửa” trên bầu trời.
Khi nào diễn ra nhật thực toàn phần tiếp theo?
Lần nhật thực toàn phần tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 2/8/2027.
Dải toàn phần rộng khoảng 258 km sẽ băng qua miền nam Tây Ban Nha, miền bắc Morocco, miền bắc Algeria, miền bắc Tunisia, đông bắc Libya, miền trung Ai Cập, cực đông bắc Sudan, tây nam Saudi Arabia, Yemen và cực đông bắc Somalia.
Ngoài khu vực này, hiện tượng nhật thực một phần sẽ có thể quan sát được trên phần lớn châu Âu, nhiều khu vực ở châu Phi, Trung Đông, Đông Nam Á, miền đông Canada và một phần bang Maine của Mỹ.
Tại Bắc Mỹ, lần nhật thực toàn phần tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 30/3/2033 và có thể quan sát từ Alaska.
Xa hơn nữa, các bang Montana, South Dakota và North Dakota của Mỹ cùng một số khu vực ở Canada sẽ chứng kiến nhật thực toàn phần vào ngày 23/8/2044.

Mặt Trời trong pha toàn phần của nhật thực quan sát từ boong tàu MS Spitsbergen tại Scoresby Sund, Greenland, ngày 12/8/2026. Ảnh: Daisy Dobrijevic

Nhật thực toàn phần quan sát tại Valoria la Buena, Tây Ban Nha, ngày 12/8/2026. Ảnh: Anthony Wood

Vầng nhật hoa tỏa sáng khi Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời tại San Asensio, vùng La Rioja, Tây Ban Nha. Ảnh: AFP

Vầng nhật hoa của Mặt Trời tỏa sáng khi Mặt Trăng che khuất hoàn toàn Mặt Trời trong pha toàn phần của nhật thực, quan sát từ thị trấn San Asensio thuộc vùng La Rioja, Tây Ban Nha, ngày 12/8/2026. Ảnh: AFP