“Tôi muốn chết trong cảnh trắng tay” — lời tuyên bố năm 2007 ấy, ông đã gần như biến thành sự thật.
Nhà tài phiệt ngành ngân hàng ở bang South Dakota đã dành nhiều thập kỷ để quyên góp tài sản. Đến cuối đời, ông đã cho đi hơn 4 tỷ USD, trong đó khoảng 2 tỷ USD dành cho hệ thống y tế mang tên mình. Sanford qua đời ngày 18/7 ở tuổi 90. Tính đến tháng 3, tài sản ròng của ông được ước tính còn khoảng 2,4 tỷ USD.
“Tôi muốn chết trong cảnh trắng tay,” Sanford nói với Forbes năm 2007. “Rất rõ ràng, rất ngắn gọn, tôi nhìn cuộc đời với tư cách một nhà đầu tư. Điều gì sẽ mang lại lợi ích lớn nhất cho tôi hoặc cộng đồng của tôi?”
Các khoản quyên góp của Sanford đã biến một bệnh viện khu vực nhỏ thành một trong những mạng lưới chăm sóc sức khỏe nông thôn lớn nhất nước Mỹ. Thống đốc South Dakota Larry Rhoden gọi ông là “nhà từ thiện vĩ đại nhất trong lịch sử South Dakota”.
Sanford đã đóng góp cho nhiều dự án trên toàn bang, trong đó có Cơ sở Nghiên cứu Ngầm Sanford, một cơ sở quan trọng cho hoạt động khoa học và giáo dục; các chương trình học bổng Build Dakota và Premier/Freedom, đã hỗ trợ hàng nghìn người trẻ; Quỹ Phát triển Sioux Falls; và Hiệp hội Mái ấm Trẻ em South Dakota, nơi ông là nhà tài trợ lớn nhất, theo văn phòng thống đốc.
“Ngoài những khoản quyên góp nổi tiếng, Denny là một trong những lý do quan trọng giúp Sioux Falls hình thành văn hóa từ thiện mạnh mẽ như vậy. Nhiều dự án cải thiện cộng đồng quan trọng đã nhận được sự hỗ trợ của ông,” Phó Thống đốc Tony Venhuizen nói trong một tuyên bố.
Một nghiên cứu năm 2024 của FinancialPlanning xếp South Dakota là bang có hoạt động từ thiện mạnh thứ 9 tại Mỹ, dựa trên mức độ quyên góp, tình nguyện và phục vụ cộng đồng.
Denny Sanford đã tạo dựng tài sản như thế nào?
Sanford lớn lên trong nghèo khó ở St. Paul. Ông mất mẹ vì ung thư vú khi mới 4 tuổi và bắt đầu làm việc tại cửa hàng may của cha từ khoảng năm 8 tuổi.
Theo một bài viết trên một ấn phẩm địa phương, Sanford từng gọi một vụ ẩu đả thời thiếu niên khiến ông phải ngồi tù — và việc một thẩm phán sau đó cho ông cơ hội nhập học tại Đại học Minnesota — là điều tuyệt vời nhất từng xảy ra với mình. Ông theo học tại đây trước khi xây dựng sự nghiệp trong lĩnh vực tài chính.
Sanford làm giàu từ một mảng tương đối kém hào nhoáng của ngành tài chính. Năm 1986, ông mua một ngân hàng ở Sioux Falls từ một người bạn. Ngân hàng này sau đó trở thành First Premier Bank.
Tài sản của Sanford chủ yếu đến từ Premier Bankcard, bộ phận phát hành thẻ tín dụng lãi suất cao cho những người có lịch sử tín dụng kém hoặc không có lịch sử tín dụng. Hoạt động này được tạo điều kiện bởi các quy định ngân hàng tương đối cởi mở của South Dakota. Theo một ấn phẩm địa phương, hoạt động kinh doanh đã giúp tài sản ròng của Sanford vượt 3 tỷ USD.
Sanford chưa bao giờ phủ nhận chi phí cao của những chiếc thẻ này. Trong bài viết trên Forbes năm 2007, ông gọi chúng là “phao cứu sinh” cho những khách hàng gặp khó khăn về tín dụng, dù họ vẫn phải trả 175 USD phí cho hạn mức tín dụng 1.000 USD.
Sau khi tạo dựng tài sản, Sanford biến việc cho đi thành sứ mệnh của mình. Năm 2007, ông trao 400 triệu USD cho một nhà cung cấp dịch vụ y tế khu vực nhỏ — khoản quyên góp lớn nhất cho một hệ thống y tế trong lịch sử Mỹ vào thời điểm đó.
Đơn vị này sau đó mang tên Sanford, còn những khoản đóng góp tiếp theo giúp Sanford Health phát triển thành một mạng lưới bệnh viện và phòng khám lớn ở vùng Trung Tây. Tổng số tiền Sanford quyên góp cho hệ thống y tế này cuối cùng lên tới khoảng 2 tỷ USD.
Hoạt động từ thiện của ông cũng vượt ra ngoài South Dakota và North Dakota. Tại La Jolla, một khu vực thuộc thành phố San Diego, nơi ông sống những năm cuối đời, Sanford đã rót hàng triệu USD cho Đại học California tại San Diego, Sanford Consortium, Sở thú San Diego và Công viên San Diego Zoo Safari.
Chronicle of Philanthropy từng nhiều lần đưa ông vào danh sách 50 nhà từ thiện hào phóng nhất nước Mỹ. Năm 2025, ông đứng thứ 14 trong danh sách này với 321 triệu USD đã quyên góp.
Di sản của Sanford cũng có một phần gây tranh cãi. Năm 2020, ProPublica đưa tin ông bị điều tra vì nghi ngờ sở hữu nội dung khiêu dâm trẻ em. Các điều tra viên đã xin lệnh khám xét và vụ việc được chuyển cho Bộ Tư pháp Mỹ.
Những hồ sơ tòa án được công khai sau đó cho rằng các tệp hình ảnh có liên quan đến một tài khoản email gắn với Sanford. Luật sư của ông nói những người khác cũng có quyền truy cập các thiết bị của ông và viện dẫn những dấu hiệu cho thấy các thiết bị có thể đã bị tấn công.
Năm 2022, tổng chưởng lý South Dakota quyết định không truy tố, cho rằng không có hành vi phạm tội đủ căn cứ truy tố thuộc thẩm quyền của bang. Sanford ký Cam kết Cho đi (Giving Pledge) năm 2010 và bị loại khỏi cam kết này năm 2023 sau cuộc điều tra.
Dù vậy, Sanford vẫn để lại một di sản đặc biệt trong lĩnh vực từ thiện. Ông từ lâu đã quyết tâm cho đi tài sản khi còn sống, thay vì để lại tài sản cho một quỹ tiếp tục duy trì khối tài sản của mình.
“Ông ấy có thể làm nhiều điều với số tiền của mình, nhưng đã chọn tái đầu tư số tiền đó vào South Dakota,” Miles Beacom, CEO Premier Bankcard, nói trong một tuyên bố.
Tỷ phú T. Denny Sanford gặp gỡ các tình nguyện viên tại Sanford Health ở thành phố Sioux Falls, bang South Dakota, Mỹ, năm 2010. Ảnh: JBarnes84/Wikimedia Commons
