Thuế quan của Trump bị Tòa Tối cao tuyên vi hiến

Tòa án Tối cao Mỹ hôm thứ Sáu đã bác bỏ các mức thuế quan toàn cầu có phạm vi rộng do Tổng thống Donald Trump áp đặt, giáng cho ông một thất bại đáng kể đối với vấn đề then chốt trong chương trình nghị sự kinh tế của mình.

Phán quyết với tỷ lệ 6-3 tập trung vào các mức thuế được ban hành theo một đạo luật về quyền hạn khẩn cấp, bao gồm cả các mức thuế “đối ứng” diện rộng mà ông áp lên gần như mọi quốc gia.

Đây là nội dung lớn đầu tiên trong chương trình nghị sự sâu rộng của ông Trump bị đưa ra xem xét trực tiếp tại cơ quan tư pháp cao nhất nước Mỹ — nơi ông từng góp phần định hình thông qua việc bổ nhiệm ba thẩm phán bảo thủ trong nhiệm kỳ đầu.

Tòa khẳng định quyền đánh thuế thuộc Quốc hội

Đa số thẩm phán cho rằng việc tổng thống đơn phương áp đặt và điều chỉnh thuế quan là vi hiến, bởi quyền đánh thuế rõ ràng thuộc về Quốc hội. “Những người lập quốc không trao bất kỳ phần nào của quyền đánh thuế cho nhánh hành pháp,” Chánh án John Roberts viết.

Các thẩm phán Samuel Alito, Clarence Thomas và Brett Kavanaugh đưa ra ý kiến phản đối.

“Những mức thuế đang được xem xét ở đây có thể là chính sách khôn ngoan hoặc không. Nhưng xét về văn bản luật, lịch sử và tiền lệ, chúng rõ ràng là hợp pháp,” Kavanaugh viết.

Theo một nguồn tin nắm trực tiếp phản ứng của tổng thống, ông Trump đã gọi phán quyết của phe đa số là “một điều đáng xấu hổ” khi được thông báo trong cuộc họp buổi sáng với một số thống đốc.

Khi phán quyết được công bố, ông Trump đang họp kín với gần hai chục thống đốc thuộc cả hai đảng. Nhà Trắng chưa phản hồi ngay lập tức yêu cầu bình luận.

Tòa án không đề cập đến việc liệu các doanh nghiệp có được hoàn trả hàng tỷ USD tiền thuế đã nộp hay không. Nhiều công ty, bao gồm chuỗi bán lẻ kho hàng Costco, đã khởi kiện tại các tòa cấp dưới để yêu cầu hoàn tiền. Thẩm phán Kavanaugh lưu ý quá trình này có thể rất phức tạp.

“Hôm nay, Tòa không nói gì về việc liệu, và nếu có thì bằng cách nào, Chính phủ sẽ hoàn trả hàng tỷ USD đã thu từ các nhà nhập khẩu. Nhưng quá trình đó có thể sẽ là một ‘mớ hỗn độn’, như đã được thừa nhận tại phiên tranh tụng,” ông viết.

Theo dữ liệu liên bang, đến tháng 12, Bộ Tài chính đã thu hơn 133 tỷ USD từ các loại thuế nhập khẩu được áp dụng theo đạo luật quyền hạn khẩn cấp. Tác động trong thập kỷ tới được ước tính khoảng 3.000 tỷ USD.

Phán quyết này không ngăn ông Trump áp thuế theo các đạo luật khác. Dù những luật đó hạn chế hơn về tốc độ và mức độ hành động, các quan chức cấp cao trong chính quyền cho biết họ kỳ vọng vẫn duy trì khuôn khổ thuế quan theo những thẩm quyền khác.

Dẫu vậy, Neal Katyal — người tranh tụng thay mặt một nhóm doanh nghiệp nhỏ — gọi đây là “chiến thắng hoàn toàn” cho phía khởi kiện.

“Đây là sự tái khẳng định những giá trị hiến pháp cốt lõi của chúng ta và nguyên tắc rằng Quốc hội, chứ không phải một cá nhân nào, nắm quyền đánh thuế người dân Mỹ,” ông nói.

Hiện chưa rõ phán quyết hạn chế quyền đơn phương áp thuế của ông Trump sẽ ảnh hưởng ra sao đến các thỏa thuận thương mại với các nước khác.

“Chúng tôi đang duy trì liên lạc chặt chẽ với Chính quyền Mỹ để làm rõ các bước họ dự định thực hiện sau phán quyết này,” người phát ngôn Ủy ban châu Âu Olof Gill cho biết, đồng thời nhấn mạnh cơ quan này sẽ tiếp tục thúc đẩy giảm thuế.

Dominic LeBlanc, Bộ trưởng phụ trách thương mại với Mỹ của Canada, viết trên mạng xã hội X rằng phán quyết này “củng cố lập trường của Canada rằng các mức thuế theo IEEPA do Mỹ áp đặt là không có cơ sở chính đáng.”

Tổng thống thuộc Đảng Cộng hòa đã nhiều lần lên tiếng về vụ việc, gọi đây là một trong những vụ kiện quan trọng nhất lịch sử Mỹ và cảnh báo rằng phán quyết bất lợi sẽ là đòn giáng mạnh vào nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phản đối pháp lý xuất phát từ nhiều phía trong hệ thống chính trị, bao gồm cả các nhóm theo chủ nghĩa tự do cá nhân và các nhóm ủng hộ kinh doanh vốn thường ủng hộ Đảng Cộng hòa. Các cuộc thăm dò cho thấy thuế quan không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của công chúng, trong bối cảnh cử tri lo ngại về chi phí sinh hoạt.

Hiến pháp Mỹ trao quyền áp thuế cho Quốc hội, nhưng chính quyền Trump lập luận rằng đạo luật năm 1977 cho phép tổng thống điều chỉnh hoạt động nhập khẩu trong tình trạng khẩn cấp cũng cho phép ông áp thuế nhập khẩu. Các tổng thống trước đây đã sử dụng đạo luật này hàng chục lần, chủ yếu để áp đặt trừng phạt, song ông Trump là người đầu tiên viện dẫn nó để đánh thuế nhập khẩu.

“Và việc chưa từng có tổng thống nào áp dụng thẩm quyền như vậy trong IEEPA là bằng chứng mạnh mẽ cho thấy nó không tồn tại,” Chánh án Roberts viết, nhắc đến Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế.

Tháng 4/2025, ông Trump áp mức thuế “đối ứng” lên phần lớn các quốc gia nhằm xử lý thâm hụt thương mại mà ông tuyên bố là tình trạng khẩn cấp quốc gia. Trước đó, ông đã đánh thuế Canada, Trung Quốc và Mexico với lý do giải quyết tình trạng buôn bán ma túy.

Hàng loạt vụ kiện sau đó được đệ trình, bao gồm vụ kiện từ khoảng một chục bang có xu hướng ủng hộ Đảng Dân chủ và các doanh nghiệp nhỏ kinh doanh đủ loại mặt hàng, từ thiết bị ống nước đến đồ chơi giáo dục và quần áo.

Bên khởi kiện lập luận rằng đạo luật quyền hạn khẩn cấp thậm chí không đề cập đến thuế quan và việc ông Trump sử dụng luật này không đáp ứng nhiều tiêu chuẩn pháp lý, trong đó có nguyên tắc từng khiến chương trình xóa nợ sinh viên 500 tỷ USD của Tổng thống Joe Biden bị bác bỏ.

Ba thẩm phán bảo thủ trong phe đa số viện dẫn nguyên tắc này, được gọi là “học thuyết vấn đề lớn” (major questions doctrine), theo đó Quốc hội phải trao thẩm quyền rõ ràng cho các hành động có ý nghĩa kinh tế và chính trị lớn.

“Không có ngoại lệ cho học thuyết vấn đề lớn đối với các đạo luật về tình trạng khẩn cấp,” Roberts viết.

Chính quyền Trump lập luận rằng thuế quan là câu chuyện khác biệt vì chúng là phần trọng yếu trong cách tiếp cận đối ngoại của ông — lĩnh vực mà tòa án không nên “xét lại” quyết định của tổng thống.

Tuy nhiên, Roberts — cùng với các thẩm phán Neil Gorsuch và Amy Coney Barrett — bác bỏ lập luận đó, cho rằng các hệ quả đối ngoại không làm thay đổi nguyên tắc pháp lý cơ bản.

Doanh nghiệp và phe Dân chủ hoan nghênh

Các nhà lập pháp Dân chủ cũng như giới doanh nghiệp hoan nghênh phán quyết.

“Phán quyết này là chiến thắng của mọi gia đình Mỹ đang phải trả giá cao hơn vì các loại thuế quan của ông Trump,” Hạ nghị sĩ Brendan Boyle của bang Pennsylvania, thành viên cấp cao nhất của Đảng Dân chủ tại Ủy ban Ngân sách Hạ viện, cho biết trong một tuyên bố. “Tòa án Tối cao đã bác bỏ nỗ lực của ông Trump nhằm áp đặt điều thực chất là một loại thuế bán hàng trên toàn quốc đối với những người Mỹ chăm chỉ lao động.”

Thành viên cấp cao của Đảng Dân chủ tại Ủy ban Tài chính và Thuế vụ Hạ viện, Richard Neal (bang Massachusetts), cũng tuyên bố rằng quyết định này là “một chiến thắng cho người dân Mỹ, cho nguyên tắc thượng tôn pháp luật và cho vị thế của chúng ta trong nền kinh tế toàn cầu.”

Hiệp hội Các nhà Phân phối và Bán lẻ Giày dép Mỹ (Footwear Distributors and Retailers of America), một tổ chức đại diện cho ngành công nghiệp giày thể thao tại Mỹ, cho biết phán quyết hôm thứ Sáu “đánh dấu một bước quan trọng hướng tới việc tạo dựng môi trường ổn định và cạnh tranh hơn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ.”

“Phán quyết này mang lại sự nhẹ nhõm trong bối cảnh áp lực chi phí đang ở mức đáng kể,” Matt Priest, Chủ tịch kiêm CEO của hiệp hội, cho biết trong một tuyên bố.

Hội đồng Rượu mạnh Chưng cất (Distilled Spirits Council), tổ chức vận động cho các nhà sản xuất rượu tại Mỹ, đã phản hồi phán quyết bằng cách kêu gọi chính quyền Trump “đạt được việc quay trở lại vĩnh viễn mức thuế bằng 0 đổi 0” với các đối tác thương mại chủ chốt.

Theo Chủ tịch kiêm CEO của hội đồng, Chris Swonger, động thái này “sẽ mang lại sự chắc chắn rất cần thiết cho các nhà xuất khẩu rượu mạnh của Mỹ, đồng thời giúp giảm bớt áp lực tài chính cho các quán bar, nhà hàng và nhà bán lẻ trong bối cảnh khả năng chi trả vẫn là mối quan tâm lớn của người tiêu dùng.”

Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia cho rằng quyết định này mang lại “sự chắc chắn rất cần thiết”.

Ann Robinson, chủ doanh nghiệp Scottish Gourmet tại Greensboro, bang North Carolina, cho biết bà đã “nhảy cẫng lên vui sướng” khi nghe tin. Mức thuế cơ bản 10% áp lên hàng hóa Anh đã gây áp lực lớn cho công việc kinh doanh của bà, khiến bà tốn khoảng 30.000 USD trong mùa thu. Dù chưa rõ chính quyền Trump sẽ làm gì tiếp theo, bà nói hiện tại bà rất phấn khởi: “Đã đến lúc lên lịch cho chương trình ‘Tạm biệt Thuế quan’!”

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu về chính sách thuế quan tại Vườn Hồng ở Nhà Trắng, Washington, ngày 2/4/2025. Ngày 20/2/2026, Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ chính sách thuế quan diện rộng của ông Trump, cho rằng chính sách này vượt quá thẩm quyền của tổng thống, qua đó giáng một đòn mạnh vào chương trình nghị sự kinh tế của ông. Ảnh: Reuters

Tòa án Tối cao Mỹ tại Washington. Ảnh: Politico