SpaceX đặt mục tiêu thực hiện 10.000 chuyến bay Starship mỗi năm vào năm 2030, tương đương trung bình một lần phóng sau khoảng 53 phút. Để đạt được tần suất này, công ty phải giải quyết bài toán thu hồi, bảo dưỡng và tái sử dụng nhanh chóng cả hai tầng tên lửa.
Ngày 14-11, SpaceX lần đầu bắt thành công tàu Starship (là tầng trên của cụm tên lửa Starship, còn gọi là Ship) bằng hai cánh tay cơ khí trên tháp phóng tại cơ sở Starbase, bang Texas, Mỹ. Đây là bước tiến quan trọng sau khi công ty đã ba lần bắt thành công tầng đẩy Super Heavy trong các chuyến bay thử nghiệm trước đó.
Trong chuyến bay thử nghiệm thứ 15, diễn ra ngày 13-11, SpaceX muốn thu hồi cả hai tầng tên lửa tại bệ phóng. Tuy nhiên, Super Heavy phải chuyển hướng và hạ xuống Vịnh Mexico do cảnh báo nhiên liệu ở mức thấp. Tầng trên Ship trở về thành công khoảng 22,5 giờ sau khi phóng, đáp vào hai cánh tay cơ khí của tháp phóng.
Việc bắt Ship khó hơn Super Heavy do tàu bay ở độ cao và tốc độ lớn hơn, khiến quá trình quay trở lại phức tạp hơn. Đây cũng là lần đầu SpaceX thực hiện thành công thao tác này.
“Chúng tôi đã bắt được một tàu Starship, và giờ đây mọi thứ sẽ thay đổi,” Dan Huot, người phát ngôn SpaceX, nói trong chương trình truyền hình trực tiếp về sự kiện.
Tái sử dụng là điều kiện then chốt
Bắt được tên lửa mới chỉ giải quyết một phần thách thức. SpaceX còn phải chứng minh khả năng kiểm tra, bảo dưỡng và phóng lại phương tiện trong thời gian ngắn.
Đến nay, công ty mới tái sử dụng Super Heavy trong hai trường hợp. Mỗi tầng đẩy được phóng lại sau khoảng vài tháng, chưa đáp ứng yêu cầu quay vòng nhanh. Với Ship, SpaceX chưa từng tái sử dụng do trước chuyến bay ngày 14-11 chưa thu hồi thành công tầng này.
Musk muốn biến việc bắt giữ cả hai tầng thành quy trình tiêu chuẩn cho các chuyến bay Starship thương mại. Nếu hoàn thiện được quy trình tái sử dụng, SpaceX có thể giảm đáng kể chi phí và thời gian chuẩn bị giữa các lần phóng.
Tham vọng 10.000 chuyến bay mỗi năm gắn với kế hoạch triển khai những mạng vệ tinh quy mô lớn. SpaceX dự định đưa khoảng 100.000 vệ tinh Starlink V3 lên quỹ đạo để mở rộng dịch vụ Internet, đồng thời nghiên cứu mạng trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo mang tên Starmind, với quy mô dự kiến lên tới một triệu vệ tinh.
Để so sánh, mạng Starlink hiện có khoảng 11.000 vệ tinh trên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO) sau nhiều năm phóng tên lửa Falcon 9.
Bài toán đưa người lên Mặt Trăng
Ngoài phục vụ các mạng vệ tinh, Starship còn được thiết kế cho những sứ mệnh không gian sâu. NASA đã chọn Ship làm tàu đổ bộ có người lái trong chương trình Artemis, với kế hoạch đưa phi hành gia xuống khu vực cực nam Mặt Trăng trong sứ mệnh Artemis IV, dự kiến năm 2028.
Để đáp ứng yêu cầu này, SpaceX phải trang bị khoang phi hành đoàn và hệ thống hỗ trợ sự sống cho tàu. Trong bản cập nhật hồi tháng trước, NASA cho biết công ty đang đi đúng tiến độ để hoàn thành Cabin 1, mô hình khoang phi hành đoàn kích thước thật dùng thử nghiệm trên mặt đất, vào cuối năm nay.
Thách thức lớn hơn là tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo. Do không thể mang đủ nhiên liệu cho hành trình không gian sâu ngay từ khi phóng, Ship phải được tiếp nhiên liệu tại một trạm trên quỹ đạo Trái Đất. SpaceX dự định sử dụng các phiên bản Starship chuyên chở nhiên liệu để thực hiện công việc này.
Số chuyến tiếp nhiên liệu cần thiết vẫn chưa được xác định. Một số chuyên gia ước tính có thể cần tới 22 chuyến, trong khi Musk cho rằng 6-8 chuyến là khả thi.
Quá trình này đòi hỏi các tàu gặp nhau, kết nối và chuyển nhiên liệu trong môi trường không trọng lực. Đặc biệt, oxy lỏng và methane lỏng dùng cho động cơ Starship phải được duy trì ở nhiệt độ cực thấp trong suốt quá trình chuyển giao. SpaceX chưa chứng minh thành công khả năng tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo.
Nếu không hoàn thiện Ship đúng tiến độ cho Artemis IV năm 2028, NASA có thể phải cân nhắc phương án khác, trong đó có tàu đổ bộ Blue Moon của Blue Origin.
Thành công trong việc bắt giữ Ship cho thấy SpaceX đang tiến gần hơn đến mục tiêu tái sử dụng toàn bộ Starship. Tuy nhiên, để biến tên lửa này thành phương tiện vận tải không gian hoạt động với tần suất cao, công ty vẫn phải chứng minh khả năng phóng lại nhanh, tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo và bảo đảm an toàn cho các chuyến bay có người lái.

Tầng trên Starship hạ cánh vào tháp phóng tại miền nam bang Texas ngày 14-11-2026. Ảnh: Space.com
Hình ảnh 33 động cơ Raptor của tầng đẩy Super Heavy trong chuyến bay thử nghiệm thứ 15 ngày 14-11-2026. Ảnh: Space.com

