Một sự cố viễn thông khiến Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải đình chỉ phần lớn chuyến bay trên cả nước cuối tuần qua, cùng vụ gián đoạn dịch vụ Microsoft trên phạm vi toàn cầu, đã làm dấy lên lo ngại về độ tin cậy của những hệ thống công nghệ thiết yếu tại Mỹ.
Hai sự cố xảy ra gần nhau trong tuần qua, giữa lúc một số vụ việc an ninh đáng chú ý khác cũng được ghi nhận. Tuy nhiên, giới chức Mỹ chưa tìm thấy bằng chứng cho thấy chúng có liên quan hoặc là kết quả của một cuộc tấn công mạng phối hợp.
Chiều 13-11, FAA bất ngờ yêu cầu các hãng hàng không tạm dừng phần lớn chuyến bay khởi hành trên toàn nước Mỹ sau khi hệ thống thông tin liên lạc và dữ liệu radar phục vụ kiểm soát không lưu gặp trục trặc. Lệnh đình chỉ kéo dài gần năm giờ, được xem là đợt gián đoạn hàng không nghiêm trọng nhất tại Mỹ kể từ sau vụ khủng bố ngày 11-9-2001.
Theo AP, sự cố khiến hàng nghìn chuyến bay bị hủy, ảnh hưởng đến hơn 1,5 triệu hành khách. Hơn 3.500 máy bay đã được đưa xuống mặt đất an toàn trong thời gian lệnh đình chỉ có hiệu lực. Các chuyến bay được phép hoạt động trở lại tối cùng ngày, nhưng tình trạng chậm và hủy chuyến tiếp tục kéo dài trong những ngày sau đó.
Reuters cho biết đến ngày 15-11, hoạt động hàng không vẫn bị ảnh hưởng trên diện rộng. Hơn 1.600 chuyến bay bị hủy và gần 3.600 chuyến khác bị hoãn trong ngày, sau khi các hãng đã hủy hơn 6.400 chuyến và hoãn trên 8.000 chuyến hôm trước. Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy dự báo hoạt động sẽ cơ bản trở lại bình thường vào ngày 16-11.
Hệ thống kiểm soát không lưu lạc hậu
Nguyên nhân ban đầu của sự cố được xác định nằm ở hệ thống viễn thông cũ phục vụ hoạt động kiểm soát không lưu, chứ không phải một cuộc tấn công mạng.
Theo Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy, nhà thầu L3Harris đang thực hiện công việc bảo trì định kỳ tại một cơ sở ở El Dorado, bang Arkansas, trong đó có việc thay thế đường truyền dây đồng cũ bằng cáp quang. Quá trình thay thế bộ định tuyến tại đây đã kích hoạt sự cố ở một thiết bị khác tại Amarillo, bang Texas.
Thiết bị tại Amarillo liên tục phát đi lượng dữ liệu bất thường, khiến các bộ định tuyến tại nhiều trung tâm kiểm soát không lưu trên cả nước bị quá tải. Theo FAA, hệ thống ghi nhận khoảng 1.000 lần kết nối trong mỗi 4-5 giây, làm gián đoạn một phần hoạt động liên lạc với máy bay và dữ liệu radar.
Giới chức đã vô hiệu hóa chức năng gây lỗi trên các thiết bị liên quan, đồng thời áp dụng biện pháp tương tự với khoảng 60 bộ định tuyến khác để phòng ngừa. Tuy nhiên, đến ngày 15-11, nguyên nhân gốc rễ vẫn đang được điều tra. Duffy cho biết chưa có bằng chứng về hành vi phá hoại hoặc tấn công mạng.
Sự cố một lần nữa phơi bày những hạn chế của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ, vốn phụ thuộc vào nhiều thiết bị và đường truyền đã cũ. Theo Reuters, một số bộ định tuyến gặp trục trặc được sản xuất năm 2001 và đã lỗi thời từ năm 2006. Hệ thống còn phải đối mặt với tình trạng thiếu hàng nghìn nhân viên kiểm soát không lưu.
Chính quyền Mỹ đang triển khai chương trình hiện đại hóa hạ tầng này. Quốc hội đã phê duyệt 12,5 tỷ USD cho công việc nâng cấp từ năm 2025, trong đó có thay thế đường dây đồng bằng cáp quang và cải tiến các hệ thống vô tuyến. Tuy nhiên, các nghị sĩ Dân chủ cho biết khoảng 11 tỷ USD trong khoản ngân sách nói trên vẫn chưa được giải ngân.
Trong khi đó, Duffy kêu gọi Quốc hội cấp thêm ngân sách. Mức đề nghị ban đầu là 30 tỷ USD, nhưng đến ngày 15-11, ông đã nâng con số lên 50 tỷ USD. Các nghị sĩ đối lập yêu cầu chính quyền giải thích vì sao cần thêm tiền khi phần lớn khoản ngân sách đã được phê duyệt vẫn chưa sử dụng.
Microsoft cũng gián đoạn trên toàn cầu
Trước sự cố hàng không, Microsoft đã phải xử lý một đợt gián đoạn dịch vụ trên diện rộng, ảnh hưởng đến Outlook và nhiều sản phẩm thuộc bộ Microsoft 365, trong đó có Teams, Copilot và SharePoint.
Ngày 14-11, công ty thông báo đã khắc phục nguyên nhân chính và khôi phục dịch vụ cho những khách hàng, khu vực còn bị ảnh hưởng. Microsoft cho biết lỗi bắt nguồn từ một vấn đề phát sinh trong đợt nâng cấp dung lượng mạng trước đó, sau đó bộc lộ khi hệ thống có thay đổi mạng mới.
Do số lượng người dùng bị ảnh hưởng lớn, Microsoft phải khôi phục dịch vụ theo từng giai đoạn, kiểm tra độ ổn định trước khi mở lại hoàn toàn. Công ty cho biết sự cố không liên quan đến hoạt động tấn công mạng, trí tuệ nhân tạo (AI) hay các tác nhân AI. Hãng tin AP nhận định sự cố có thể đã ảnh hưởng đến hàng chục triệu người trên toàn thế giới.
Theo The Washington Post, hai sự cố Microsoft và FAA đều xuất phát từ vấn đề kỹ thuật trong quá trình bảo trì hoặc nâng cấp hệ thống, nhưng không có bằng chứng cho thấy chúng liên quan đến nhau. Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin cũng bác bỏ suy đoán rằng hai sự cố có chung nguyên nhân.
Dù vậy, việc những dịch vụ thiết yếu cùng gặp trục trặc trong thời gian ngắn khiến nhiều người lo ngại về khả năng chống chịu của hạ tầng công nghệ mà họ phụ thuộc hàng ngày.
Nỗi lo về một cuộc tấn công mạng
Những sự cố trên xảy ra cùng ngày với một số vụ việc khác khiến dư luận Mỹ chú ý. Tại New Orleans, một tàu chở khách du lịch bị lật sau khi va chạm với tàu chở dầu. Thiết bị bay không người lái đáng ngờ được phát hiện phía trên một căn cứ không quân Mỹ tại Anh, trong khi một quả bom được tìm thấy gần nhà máy sản xuất ethanol ở bang Ohio.
Nhà văn Stephen King cũng góp thêm vào bầu không khí bất an khi viết trên mạng xã hội rằng người ngoài hành tinh đã đổ bộ và đó mới là lý do thực sự khiến toàn bộ máy bay phải dừng hoạt động. Bình luận mang tính hài hước này nhanh chóng thu hút sự chú ý trong lúc nhiều người đang tìm lời giải thích cho các sự cố liên tiếp.
Với một số hành khách, khả năng xảy ra tấn công mạng là mối lo thực sự. Maxine Gustafson, 34 tuổi, trợ lý bác sĩ sống tại Minneapolis, phải thuê xe tại sân bay O’Hare ở Chicago để cùng đồng nghiệp trở về nhà sau một khóa đào tạo bị gián đoạn.
“Điều đó khiến bạn phải tự hỏi liệu đây có phải một cuộc tấn công mạng hay không. Chúng ta không thể kiểm soát được nhiều chuyện như vậy,” cô nói với AP.
Tại sân bay quốc tế Newark Liberty, Chuck Amasio, 68 tuổi, phải qua đêm tại khách sạn sau khi chuyến bay bị hủy. Ông cho rằng những sự cố như đình chỉ không phận hoặc làm tê liệt lưới điện có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế.
Tuy nhiên, FAA và Microsoft đều khẳng định chưa phát hiện dấu hiệu phá hoại có chủ đích. Giới chức Mỹ cũng nhấn mạnh các máy bay đã hạ cánh an toàn trong thời gian gián đoạn, nhờ những quy trình dự phòng và sự phối hợp giữa phi công với nhân viên kiểm soát không lưu.
Tại sân bay quốc tế San Diego, Tori Perkins, 34 tuổi, phải ngủ lại sân bay trong đêm 13-11 khi đang trên hành trình từ Hawaii đến Florida. Sáng hôm sau, 11 trong số 62 chuyến bay tại nhà ga số 2 bị hủy, 11 chuyến khác bị hoãn.
Perkins cho biết cô không hoàn toàn tin tưởng những thông tin được công bố, bởi có quá nhiều nguồn đưa ra những nhận định khác nhau. Tuy nhiên, cô cũng không bất ngờ trước lời kêu gọi tăng ngân sách để hiện đại hóa hệ thống kiểm soát không lưu.
“Nghe vẫn giống những gì chúng ta đã nghe trước đây,” cô nói.
Theo The Washington Post, những sự cố gần đây làm nổi bật nguy cơ từ các hệ thống công nghệ cũ mà doanh nghiệp, cơ quan công quyền và người dân phụ thuộc trong công việc hằng ngày. Giới chuyên gia an ninh mạng cũng cảnh báo các công cụ AI có thể giúp tin tặc phát hiện và khai thác lỗ hổng phần mềm nhanh hơn. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy AI đóng vai trò trong hai sự cố của Microsoft và FAA.

Máy bay của JetBlue và American Airlines đỗ tại các cổng lên xuống máy bay ở sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington, sau khi Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) dỡ bỏ lệnh tạm dừng hoạt động bay trên toàn quốc, tại Washington, DC, Mỹ, ngày 14-11-2026. Ảnh: Reuters

