Ủy ban châu Âu (EC) và liên danh SpaceRISE đã ký thỏa thuận triển khai hệ thống vệ tinh IRIS², bổ sung thêm 66 vệ tinh quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), nâng quy mô chòm vệ tinh lên 348 vệ tinh và đưa dự án từ giai đoạn lập kế hoạch sang triển khai toàn diện.
Thỏa thuận được ký ngày 6/8 sau nhiều tháng đàm phán về thiết kế, năng lực hệ thống, lịch trình triển khai, chi phí và mức đầu tư của khu vực tư nhân. Theo EC, những vụ phóng đầu tiên của IRIS² dự kiến diễn ra vào năm 2029.
Khi đi vào hoạt động, IRIS² sẽ cung cấp dịch vụ kết nối vệ tinh “có chủ quyền, an toàn và độ tin cậy cao” cho các chính phủ châu Âu, lực lượng quốc phòng, an ninh và các cơ quan ứng phó khẩn cấp.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh Liên minh châu Âu tìm cách xây dựng một hệ thống liên lạc vệ tinh độc lập nhằm giảm sự phụ thuộc vào các mạng vệ tinh thương mại như Starlink của SpaceX.
Theo kế hoạch mới, IRIS² sẽ gồm 330 vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp và 18 vệ tinh ở quỹ đạo Trái Đất tầm trung (MEO), cùng một số thành phần bổ sung phục vụ các nhiệm vụ chuyên biệt.
Ủy ban châu Âu cho biết việc bổ sung 66 vệ tinh mới nhằm đáp ứng môi trường an ninh đang thay đổi nhanh chóng. Lớp vệ tinh tăng cường này sẽ giúp nâng năng lực kết nối an toàn dành cho chính phủ thêm khoảng 60% trong phạm vi EU và 54% trên toàn cầu, đồng thời tăng khả năng hỗ trợ các nhiệm vụ quan trọng trong tình huống khủng hoảng.
IRIS² được phát triển theo mô hình đối tác công – tư giữa EU và liên danh SpaceRISE, gồm ba nhà khai thác vệ tinh lớn của châu Âu là SES, Eutelsat và Hispasat.
Tham gia dự án còn có nhiều tập đoàn hàng không vũ trụ lớn như Airbus Defence and Space, Thales Alenia Space, OHB và Aerospacelab, cùng hàng loạt doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng không gian của châu Âu.
Theo phân công, SES sẽ phụ trách phân khúc vệ tinh quỹ đạo tầm trung, thiết bị đầu cuối người dùng và hoạt động vận hành hệ thống. Công ty này sẽ triển khai 18 vệ tinh thế hệ mới và xây dựng các trung tâm điều khiển phục vụ khách hàng chính phủ.
Ông Adel Al-Saleh, Giám đốc điều hành SES, cho biết việc hoàn tất giai đoạn đàm phán đã đưa IRIS² từ giai đoạn thiết kế sang triển khai thực tế.
“Chúng tôi hiện đã có lộ trình rõ ràng để cung cấp những năng lực kết nối an toàn, bền vững và hiệu suất cao mà châu Âu cần,” ông nói.
IRIS² sẽ cho phép các cơ quan chính phủ của các nước thành viên EU cũng như các quốc gia tham gia chương trình như Na Uy và Iceland duy trì liên lạc an toàn trong các hoạt động khẩn cấp, bảo vệ hạ tầng trọng yếu hoặc các nhiệm vụ an ninh.
Để đáp ứng tiến độ triển khai nhanh hơn và mở rộng quy mô phục vụ nhu cầu quốc phòng, ngân sách dự án cũng sẽ được tăng cường. Nguồn vốn sẽ đến từ ngân sách EU giai đoạn 2028-2034 cùng các khoản đóng góp bổ sung từ các quốc gia thành viên và đối tác.
Một số nước đã công bố cam kết tài chính cho chương trình, trong đó Ba Lan đóng góp 656 triệu euro, Hungary 500 triệu euro, còn Tây Ban Nha dự kiến đầu tư từ 1,6 đến 2 tỷ euro.
IRIS² là một trong những dự án không gian chiến lược lớn nhất của Liên minh châu Âu. Tháng 12/2024, EC đã ký hợp đồng nhượng quyền kéo dài 12 năm với SpaceRISE để thiết kế, xây dựng, triển khai và vận hành hệ thống. Sau gần hai năm hoàn thiện thiết kế và cơ chế quản trị, dự án hiện bước sang giai đoạn triển khai quy mô lớn với mục tiêu cung cấp dịch vụ từ năm 2029.
Trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ. Ảnh: Reuters
