Các kỹ sư đang chạy đua khắc phục sự cố trên tàu vũ trụ LINK sau khi tàu quay bất thường trên quỹ đạo, đe dọa nhiệm vụ giải cứu kính thiên văn Swift của NASA trước khi kính thiên văn này rơi xuống độ cao không thể cứu vãn.
LINK, do công ty Katalyst Space Technologies của Mỹ chế tạo và vận hành, được phóng ngày 3/7 trong một nhiệm vụ chưa từng có nhằm tiếp cận kính thiên văn Swift, sau đó nâng quỹ đạo để kéo dài thời gian hoạt động của kính.
Khoảng ba tuần sau khi phóng, LINK bắt đầu quay với tốc độ bất thường khoảng 9 độ/giây, gây gián đoạn liên lạc và cản trở quá trình tiếp cận Swift. Hai trong số ba bánh đà phản ứng, thiết bị dùng để kiểm soát hướng của tàu, cũng ngừng hoạt động.
NASA cho biết đội ngũ Katalyst đã sử dụng các lần đốt động cơ đẩy điện để giảm tốc độ quay của LINK xuống khoảng 1,47 độ/giây. Tàu hiện được duy trì ở tốc độ này trong khi các kỹ sư chuẩn bị những bước tiếp theo.
“Katalyst dự định giữ LINK ở tốc độ quay này khi tiến hành các bước tiếp theo của sứ mệnh”, NASA cho biết trong cập nhật công bố ngày 6/8.
Các kỹ sư dự kiến tải lên LINK phần mềm bay mới, trong đó có hệ thống điều khiển tư thế được thiết kế để duy trì sự ổn định của tàu trong cấu hình hiện tại. Sau khi cập nhật, LINK có thể bắt đầu thực hiện các thao tác để đưa tàu vào quỹ đạo phù hợp với Swift.
NASA cho biết các bản cập nhật phần mềm dự kiến được truyền lên LINK trong những ngày tới.
Chạy đua với thời gian
Thời gian là yếu tố quyết định đối với nhiệm vụ. Swift không được trang bị động cơ đẩy riêng, trong khi quỹ đạo của kính thiên văn liên tục hạ thấp do lực cản khí quyển.
NASA ước tính Swift sẽ giảm xuống độ cao khoảng 300 km vào tháng 10. Đây được xem là ngưỡng tới hạn, bởi nếu xuống thấp hơn, lực cản khí quyển sẽ khiến việc cứu kính thiên văn trở nên khó khăn hơn nhiều.
Theo kế hoạch ban đầu, LINK sẽ tiếp cận Swift vào đầu tháng 8, chỉ khoảng một tháng sau khi được phóng. Sự cố trên LINK khiến lịch trình này không thể thực hiện, nhưng NASA và Katalyst vẫn tiếp tục nhiệm vụ giải cứu.
Swift, có tên chính thức là Đài quan sát Neil Gehrels Swift, được NASA phóng năm 2004 để nghiên cứu các vụ bùng phát tia gamma – những hiện tượng phát ra năng lượng cực lớn trong vũ trụ.
Kính thiên văn ban đầu hoạt động ở độ cao khoảng 600 km và hiện vẫn hoạt động bình thường. Tuy nhiên, quỹ đạo của nó đã giảm đáng kể sau hơn hai thập niên hoạt động, đồng thời tốc độ hạ thấp ngày càng tăng do lực cản khí quyển.
Tháng 9/2025, NASA trao cho Katalyst hợp đồng trị giá 30 triệu USD để chế tạo LINK và thực hiện nhiệm vụ cứu Swift. Tàu có kích thước tương đương một chiếc tủ lạnh và được trang bị ba cánh tay robot để tiếp cận, bắt giữ và hỗ trợ nâng quỹ đạo kính thiên văn.
Nếu thành công, LINK sẽ thực hiện một nhiệm vụ chưa từng có: tiếp cận và bắt giữ một kính thiên văn đang hoạt động trên quỹ đạo để thay đổi quỹ đạo của nó, qua đó kéo dài thời gian khai thác Swift.
Tuy nhiên, trước khi có thể giải cứu Swift, các kỹ sư phải đưa chính LINK trở lại trạng thái đủ ổn định để thực hiện nhiệm vụ. Khi Swift đang tiến gần ngưỡng 300 km, nhóm vận hành chỉ còn thời gian hữu hạn để hoàn tất nhiệm vụ.
Hình minh họa tàu vũ trụ LINK của Katalyst Space Technologies tiếp cận kính thiên văn không gian Swift của NASA trên quỹ đạo Trái Đất. Ảnh: NASA
