Mỗi ngày trong năm 2025, nước Mỹ có thêm hơn 1.200 triệu phú mới. Cổ phiếu AI tăng vọt, các đợt IPO công nghệ bùng nổ và dòng vốn đổ vào Nvidia, Microsoft, OpenAI hay Anthropic đã tạo ra khối tài sản khổng lồ chỉ trong thời gian ngắn.
Nhưng đằng sau những con số hào nhoáng ấy là một nghịch lý đáng chú ý: tăng trưởng kinh tế Mỹ vẫn khá khiêm tốn, trong khi chi phí sinh hoạt tiếp tục đè nặng lên tầng lớp trung lưu. Liệu AI đang nâng cả nền kinh tế lên, hay chủ yếu đang làm giàu cho một nhóm nhỏ sở hữu công nghệ và tài sản tài chính?
Nếu chỉ nhìn vào số lượng triệu phú mới, không ít người nghĩ rằng nước Mỹ đang bước vào một thời kỳ thịnh vượng chưa từng có.
Theo Báo cáo Tài sản Toàn cầu 2026 của UBS, Mỹ đã có thêm hơn 440.000 triệu phú USD trong năm 2025, tương đương hơn 1.200 người mỗi ngày. Quốc gia này hiện có khoảng 23.600.000 triệu phú, chiếm hơn 40% tổng số triệu phú trên toàn thế giới. Đây là một tốc độ tích lũy tài sản đáng kinh ngạc, đặc biệt khi nó diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ không hề tăng trưởng bùng nổ. GDP Mỹ quý II/2026 chỉ tăng khoảng 1,5%, thấp hơn nhiều so với những giai đoạn tăng trưởng mạnh trong lịch sử.
Nghịch lý đó khiến ngày càng nhiều người đặt câu hỏi: điều gì thực sự đang diễn ra?
Cơn sốt AI tạo ra tầng lớp siêu giàu mới
Động lực lớn nhất của làn sóng làm giàu hiện nay là AI.
Trong hai năm qua, thị trường chứng khoán Mỹ chứng kiến sự bùng nổ của nhóm cổ phiếu công nghệ liên quan đến AI. Nvidia trở thành một trong những công ty giá trị nhất thế giới với giá trị vốn hóa trên dưới 5.000 tỷ USD. Microsoft, Alphabet, Amazon và Meta cùng chi hàng trăm tỷ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI. Những khoản đầu tư này làm tăng giá trị doanh nghiệp và kéo theo giá cổ phiếu tăng mạnh. Người sở hữu cổ phiếu, quyền chọn cổ phiếu hoặc cổ phần trong các startup AI nhanh chóng chứng kiến tài sản của mình tăng lên hàng triệu, thậm chí hàng tỷ USD.
Khác với các cuộc cách mạng công nghiệp trước đây, AI có xu hướng tập trung giá trị vào một số lượng nhỏ công ty sở hữu dữ liệu, chip, mô hình nền tảng và hạ tầng điện toán. Điều đó khiến của cải được tạo ra với tốc độ rất nhanh nhưng lại tập trung vào một nhóm tương đối hẹp.
Vì sao kinh tế tăng chậm nhưng tài sản lại tăng mạnh?
Nhiều người cảm thấy khó hiểu khi nền kinh tế chỉ tăng trưởng khiêm tốn nhưng số triệu phú lại bùng nổ. Lý do là GDP và tài sản không phải là một.
GDP đo lượng hàng hóa và dịch vụ được tạo ra trong một năm. Trong khi đó, tài sản phản ánh giá trị của các tài sản như cổ phiếu, bất động sản hay doanh nghiệp.
Nếu giá cổ phiếu Nvidia tăng 50%, hàng triệu cổ đông có thể giàu lên đáng kể, nhưng điều đó không có nghĩa sản lượng kinh tế tăng tương ứng 50%.
UBS chỉ ra rằng phần lớn sự gia tăng tài sản tại Mỹ đến từ các tài sản tài chính như cổ phiếu và quỹ hưu trí, vốn được hưởng lợi mạnh từ thị trường chứng khoán tăng giá. Trong khi đó, mức tài sản trung vị của người Mỹ chỉ khoảng 69.000 USD, thấp hơn nhiều quốc gia phát triển khác.
Nói cách khác, người Mỹ “trung bình” không giàu lên nhanh như nhóm người đang sở hữu tài sản tài chính.
AI có thực sự giúp nền kinh tế?
Câu trả lời là có, nhưng chưa nhiều như người ta tưởng.
Các nhà kinh tế ghi nhận rằng làn sóng đầu tư AI đang đóng góp đáng kể cho tăng trưởng kinh tế Mỹ thông qua việc xây dựng trung tâm dữ liệu, mua máy chủ, phát triển phần mềm, nghiên cứu công nghệ, hạ tầng điện-nước có liên quan. Tuy nhiên, có một điểm thú vị: phần lớn phần cứng AI lại được nhập khẩu.
Máy chủ, chip AI, thiết bị mạng và nhiều thành phần quan trọng được sản xuất ở nước ngoài, chẳng hạn từ Đài Loan và Hàn Quốc. Vì nhập khẩu bị trừ khỏi GDP, nên một phần đáng kể của “cơn sốt AI” không phản ánh đầy đủ trong số liệu tăng trưởng kinh tế. Theo Axios, mức nhập khẩu ròng thiết bị AI làm giảm 0.61 điểm phần trăm tăng trưởng GDP. Các nghiên cứu gần đây cho thấy AI đang tạo ra tác động lớn hơn đối với thị trường tài sản hơn là với GDP.
Điều này giải thích vì sao Phố Wall bùng nổ trong khi nhiều người dân vẫn cảm thấy cuộc sống không khá hơn bao nhiêu.
Người Mỹ có đang nghèo đi?
Tỷ lệ thất nghiệp vẫn ở mức tương đối thấp. Thu nhập danh nghĩa của nhiều nhóm lao động vẫn tăng. Tiêu dùng hộ gia đình tiếp tục duy trì khá tốt. Nhưng có một thực tế khác tại Mỹ: tài sản tăng nhanh hơn thu nhập.
Một kỹ sư tại Nvidia có thể thấy giá trị cổ phiếu thưởng tăng thêm hàng triệu USD trong vài năm. Trong khi đó, một giáo viên, y tá hoặc nhân viên bán lẻ dù vẫn có việc làm và tăng lương nhưng tài sản của họ khó theo kịp tốc độ gia tăng tài sản trong lĩnh vực công nghệ.
Khoảng cách không nhất thiết nằm ở thu nhập hàng tháng mà nằm ở quyền sở hữu tài sản. Người sở hữu cổ phiếu AI được hưởng lợi trực tiếp từ cơn sốt AI. Người không sở hữu thì gần như đứng ngoài cuộc. Đó là lý do vì sao nhiều nhà nghiên cứu mô tả giai đoạn hiện nay là sự phân hóa giữa “người sở hữu vốn” và “người sở hữu sức lao động”.
Lịch sử từng chứng kiến điều tương tự
Đây không phải lần đầu tiên nước Mỹ trải qua hiện tượng này. Những năm 1920 chứng kiến cơn sốt điện khí hóa. Cuối thập niên 1990 là bong bóng dot-com. Những năm 2010 là thời kỳ bùng nổ của điện thoại thông minh và mạng xã hội.
Trong mọi cuộc cách mạng công nghệ lớn, của cải ban đầu thường tập trung vào nhóm doanh nghiệp và nhà đầu tư tiên phong trước khi lan rộng sang phần còn lại của nền kinh tế.
Điểm khác biệt của AI là quy mô và tốc độ.
Một mô hình AI có thể phục vụ hàng trăm triệu người dùng gần như tức thời. Điều đó giúp giá trị kinh tế tập trung nhanh hơn nhiều so với các công nghệ trước đây.
Điều đáng lo không phải là có nhiều triệu phú
Bản thân việc xuất hiện thêm nhiều triệu phú không phải tín hiệu xấu. Vấn đề nằm ở việc lợi ích có được phân bổ rộng rãi hay không.
Nếu AI giúp tăng năng suất lao động, tạo ra nhiều doanh nghiệp mới, hạ giá thành sản phẩm và nâng thu nhập cho tầng lớp trung lưu, sự gia tăng tài sản ở nhóm công nghệ có thể chỉ là giai đoạn đầu của một chu kỳ tăng trưởng dài hạn.
Ngược lại, nếu phần lớn giá trị chỉ tập trung vào một nhóm nhỏ công ty sở hữu chip, mô hình AI và hạ tầng điện toán, trong khi phần còn lại của nền kinh tế tăng trưởng chậm, bất bình đẳng có thể tiếp tục mở rộng.
Ngay cả các nghiên cứu gần đây về AI cũng kết luận rằng hiện tượng hiện nay chứa đựng cả hai yếu tố: một cuộc cách mạng công nghệ thực sự và những dấu hiệu của sự tập trung tài sản quá mức.
Câu hỏi quan trọng nhất hiện nay không phải là liệu AI có tạo ra thêm triệu phú hay không, vì điều đó đã thực sự xảy ra. Câu hỏi thực sự là liệu AI có thể tạo ra một tầng lớp trung lưu giàu có hơn hay không.
Cho đến nay, các con số cho thấy AI đang làm giàu rất nhanh cho những người sở hữu công nghệ, dữ liệu và cổ phiếu. Nhưng tác động của nó lên thu nhập, năng suất và mức sống của đại đa số người dân vẫn đang ở giai đoạn đầu.
Nói cách khác, nước Mỹ chưa hẳn đang nghèo đi. Nhưng cũng chưa thể khẳng định rằng sự giàu có do AI tạo ra đang được chia sẻ rộng rãi. Đó có thể sẽ là cuộc tranh luận kinh tế lớn nhất của thập niên AI.

Giá trị tài sản trung vị của mỗi người trưởng thành tại Mỹ chỉ khoảng 69.000 USD, xếp thứ 28 thế giới, cho thấy sự bùng nổ số lượng triệu phú không phản ánh đầy đủ thực trạng của một hộ gia đình Mỹ điển hình. Ảnh: Getty Images

Một khách hàng thanh toán đồ uống có cồn tại quầy thu ngân của một siêu thị ở Arlington Heights, bang Illinois (Mỹ), ngày 6/7/2026. Ảnh: AP

Tài liệu tham khảo:
https://hai.stanford.edu/ai-index/2025-ai-index-report/economy
https://www.axios.com/2026/07/28/ai-boom-imports-gdp
https://arxiv.org/abs/2606.01575