Một thiên thể gần Trái Đất được các nhà thiên văn học tin là tiểu hành tinh trong gần 30 năm vừa được xác định là một sao chổi mờ đang hoạt động. Phát hiện này có thể giúp các nhà khoa học nhận diện chính xác hơn những mối nguy tiềm ẩn đối với Trái Đất.
Nghiên cứu về phát hiện này được công bố trên tạp chí Nature Astronomy ngày 10/7.
Thiên thể mang tên 1998 SH2 được phát hiện năm 1998 và ban đầu được xem là một tiểu hành tinh thông thường. Nó hoàn thành một vòng quanh Mặt Trời trong khoảng 4,5 năm và không cho thấy những dấu hiệu rõ ràng của hoạt động sao chổi, chẳng hạn quầng sáng hay đuôi hình thành khi ánh sáng Mặt Trời làm băng trên bề mặt bốc hơi.
Tuy nhiên, khi 1998 SH2 bay cách Trái Đất khoảng 3 triệu km vào tháng 8/2025, các nhà nghiên cứu sử dụng hệ thống radar hành tinh thuộc Mạng lưới Không gian Sâu của NASA phát hiện thiên thể này không ở đúng vị trí mà các mô hình dự đoán quỹ đạo cho biết.
Sai lệch này khiến các nhà khoa học xem xét lại thiên thể. Khi phân tích dữ liệu đo đạc chính xác vị trí của 1998 SH2 so với các ngôi sao nền trong nhiều thập kỷ, nhóm nghiên cứu nhận thấy lực hấp dẫn đơn thuần không thể giải thích hoàn toàn chuyển động bất thường của nó.
Thay vào đó, họ phát hiện những lực rất nhỏ không do hấp dẫn gây ra, phù hợp với hiện tượng các tia khí thoát ra từ bề mặt thiên thể khi những lớp băng ẩn bên dưới nóng lên dưới ánh sáng Mặt Trời. Những tia khí này hoạt động giống các động cơ đẩy cực nhỏ, làm thay đổi quỹ đạo của thiên thể.
“Sau khi đo được những nhiễu động không do hấp dẫn tác động lên chuyển động của 1998 SH2 và nhận thấy chúng không phù hợp với một tiểu hành tinh, chúng tôi nghi ngờ thiên thể này có thể là một sao chổi đang hoạt động”, Davide Farnocchia, tác giả chính của nghiên cứu và kỹ sư dẫn đường tại Trung tâm Nghiên cứu Vật thể Gần Trái Đất thuộc Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, cho biết.
Để kiểm chứng giả thuyết, nhóm nghiên cứu quan sát 1998 SH2 bằng Kính thiên văn Rất Lớn (VLT) của Đài quan sát Nam Âu ở Chile và Kính thiên văn Canada-Pháp-Hawaii trên đỉnh Mauna Kea.
Các quan sát cho thấy một chiếc đuôi sao chổi mờ nhưng rõ ràng, qua đó xác nhận danh tính thực sự của thiên thể. 1998 SH2 sau đó được cấp thêm định danh P/1998 SH2, chính thức được công nhận là một sao chổi.
Phát hiện có ý nghĩa đối với bảo vệ hành tinh
Việc xác định lại 1998 SH2 không chỉ giải quyết một bí ẩn thiên văn mà còn có ý nghĩa đối với công tác bảo vệ hành tinh.
Không giống các tiểu hành tinh đá, sao chổi có thể thay đổi quỹ đạo một cách tinh vi khi khí thoát ra từ bề mặt tạo ra lực đẩy nhỏ. Việc phát hiện những lực không do hấp dẫn gây ra giúp các nhà khoa học dự đoán chính xác hơn quỹ đạo tương lai của thiên thể và đánh giá nguy cơ va chạm tiềm tàng với Trái Đất.
“Phát hiện này cho thấy tầm quan trọng của việc liên tục theo dõi các vật thể gần Trái Đất,” Farnocchia nói. “Do hiện tượng thoát khí, chuyển động của sao chổi bị nhiễu đáng kể hơn so với tiểu hành tinh.”
Theo ông, việc phát hiện những nhiễu động này có thể trở thành một công cụ quan trọng trong bảo vệ hành tinh, giúp xác định những thiên thể nào có thể là sao chổi thay vì tiểu hành tinh, theo dõi sự thay đổi quỹ đạo của chúng và đánh giá tác động của những thay đổi đó đối với nguy cơ va chạm với Trái Đất.
Nghiên cứu cũng cho thấy 1998 SH2 có thể không phải trường hợp duy nhất. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc phân tích chuyển động của các vật thể gần Trái Đất bằng những phương pháp đo đạc ngày càng chính xác có thể giúp phát hiện thêm nhiều sao chổi ẩn mình, vốn từ lâu bị phân loại nhầm là tiểu hành tinh vì không có đuôi hoặc quầng sáng rõ ràng.
Khi số lượng vật thể gần Trái Đất được phát hiện và theo dõi ngày càng tăng, những thay đổi nhỏ trong quỹ đạo có thể trở thành dấu hiệu quan trọng không kém những chiếc đuôi sao chổi rực rỡ. Chúng không chỉ giúp giải mã thêm những trường hợp “nhận dạng nhầm” trong vũ trụ mà còn hỗ trợ các nhà khoa học xác định chính xác hơn những thiên thể có thể đe dọa Trái Đất.
Minh họa một vật thể gần Trái Đất như 1998 SH2, thiên thể được xác định lại là một sao chổi sau gần 30 năm bị xem là tiểu hành tinh. Ảnh: NASA/JPL-Caltech
