Một hố va chạm mới có kích thước lớn vừa được phát hiện trên Mặt Trăng, cung cấp dữ liệu hiếm có giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về các vụ va chạm trong Hệ Mặt Trời.
Theo NASA, vụ va chạm xảy ra vào cuối mùa xuân năm 2024 khi một thiên thạch lao xuống bề mặt Mặt Trăng với tốc độ cực cao, tạo ra một hố có đường kính khoảng 225 mét.
Khác với Trái Đất, Mặt Trăng không có khí quyển, thời tiết hay quá trình xói mòn để làm mờ dấu vết va chạm. Vì vậy, mọi cú va chạm đều được “lưu giữ” gần như nguyên vẹn trên bề mặt, biến nơi đây thành hồ sơ tự nhiên về lịch sử va chạm kéo dài hàng tỷ năm.
Dữ liệu từ tàu quỹ đạo Lunar Reconnaissance Orbiter cho phép các nhà khoa học so sánh hình ảnh trước và sau vụ va chạm với độ chi tiết cao — điều hiếm khi đạt được. Trước đó, hố va chạm lớn nhất được ghi nhận trong toàn bộ sứ mệnh này chỉ rộng khoảng 70 mét, chưa bằng một phần ba so với hố mới.
Theo các mô hình thống kê, một vụ va chạm tạo ra hố lớn như vậy tại cùng một khu vực trên Mặt Trăng chỉ xảy ra trung bình khoảng 139 năm một lần. Việc ghi nhận được sự kiện này ngay sau khi nó hình thành được đánh giá là cực kỳ may mắn.
Hố va chạm có dạng hình phễu, sâu khoảng 43 mét với các vách dốc đứng. Xung quanh miệng hố là các khối đá bị bắn ra, trong đó có những tảng lớn tới 13 mét. Phân bố vật chất cho thấy thiên thạch nhiều khả năng lao tới từ hướng nam – tây nam, tạo ra vệt vật liệu kéo dài về phía bắc.
Bên trong hố, các nhà nghiên cứu phát hiện những vùng vật chất tối màu, được cho là đá đã bị nung chảy tức thời bởi nhiệt độ cực cao của vụ va chạm rồi đông cứng lại ngay sau đó — dấu vết đặc trưng của một sự kiện giải phóng năng lượng khổng lồ trong thời gian cực ngắn.
Giá trị lớn nhất của phát hiện này nằm ở bộ dữ liệu hình ảnh “trước – sau” với độ phân giải ở cấp mét, lần đầu tiên được ghi nhận đối với một hố va chạm cỡ này. Điều này cho phép các nhà khoa học kiểm chứng và cải tiến các mô hình mô phỏng quá trình hình thành hố va chạm, không chỉ trên Mặt Trăng mà còn trên nhiều thiên thể khác trong Hệ Mặt Trời.
Hố va chạm mới được phát hiện với các tia vật chất sáng tỏa ra xung quanh. Ảnh: NASA
Miệng hố Tycho — một ví dụ điển hình về hố va chạm trên Mặt Trăng. Ảnh: NASA
Minh họa tàu quỹ đạo Lunar Reconnaissance Orbiter của NASA. Ảnh: NASA
