Trí tuệ nhân tạo (AI) đang nhanh chóng chuyển từ công nghệ trình diễn sang công cụ tạo ra giá trị thương mại thực tế, góp phần thay đổi cách Trung Quốc và ASEAN kết nối về kinh tế, công nghiệp và kỹ thuật số.
Wei Qiaomei, một người bán hàng qua livestream tại Quảng Tây, từng gặp khó khăn trong việc hiểu chính xác nhu cầu của khách hàng Thái Lan dù nói tiếng Thái lưu loát. Khi chuẩn bị giới thiệu một mẫu quạt cầm tay, hệ thống AI phân tích dữ liệu thương mại điện tử Thái Lan và gợi ý hai điểm bán hàng phù hợp với thị trường địa phương: động cơ vận hành êm và pin có thời lượng dài. Sau thử nghiệm, doanh số của công ty tăng 300%.
Theo Wei, nói được một ngôn ngữ không đồng nghĩa với hiểu thị trường. AI giúp cô chuyển từ vai trò phiên dịch sang người bán hàng hiểu rõ hơn thị hiếu địa phương. Công ty đã huấn luyện mô hình bằng dữ liệu ngôn ngữ, sở thích và đặc điểm văn hóa của các nước ASEAN để phân tích sản phẩm, đánh giá phản hồi của khách hàng và soạn nội dung bán hàng. Người livestream vẫn quyết định cách ứng biến, xử lý câu hỏi khó và lựa chọn điểm cần nhấn mạnh. AI, trong trường hợp này, không thay thế con người mà tăng khả năng của họ.
AI đi vào thương mại thực tế
Câu chuyện của Wei phản ánh xu hướng rộng hơn trong quan hệ kinh tế Trung Quốc – ASEAN. Thương mại hai chiều đã vượt 1.000 tỉ USD trong năm 2025. Trong bảy tháng đầu năm nay, kim ngạch tăng 24,7% so với cùng kỳ, lên 744,41 tỉ USD, theo dữ liệu hải quan Trung Quốc. AI đang được ứng dụng ngày càng rộng trong tiếp thị, nông nghiệp, logistics và tài chính.
Tại Triển lãm Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23 và Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh và Đầu tư Trung Quốc – ASEAN tổ chức ở Nam Ninh hồi tháng 9, trọng tâm đã chuyển từ việc giới thiệu AI sang chứng minh hiệu quả kinh doanh của công nghệ này.
Triển lãm quy tụ hơn 3.400 doanh nghiệp trên diện tích 170.000 m². Khu vực dành riêng cho AI giới thiệu khoảng 500 sản phẩm của hơn 70 doanh nghiệp. Wang Jicai, tổng thư ký Ban thư ký Triển lãm Trung Quốc – ASEAN, nhận xét AI năm trước chủ yếu mang tính trình diễn, còn hiện nay đã trực tiếp thúc đẩy doanh số và trở thành một lĩnh vực hợp tác kinh tế – thương mại mới.
Sự thay đổi này thể hiện ở nhiều ngành. Tại Lào và Campuchia, một nền tảng do doanh nghiệp Quảng Tây phát triển cùng đối tác địa phương sử dụng ảnh vệ tinh, máy bay không người lái và cảm biến mặt đất để phát hiện sâu bệnh, hỗ trợ canh tác cây trồng nhiệt đới. Hệ thống đã được thử nghiệm trên hơn 1.333 ha.
Tại thành phố Sùng Tả, giáp Việt Nam, cơ quan kiểm soát dịch bệnh địa phương phối hợp với các tỉnh lân cận của Việt Nam triển khai nền tảng song ngữ phát hiện sớm dịch bệnh, rút thời gian báo cáo dịch tễ từ bốn giờ xuống còn 30 phút.
Trong khi đó, nền tảng RunDo tại Nam Ninh đang giám sát từ xa gần 300 MW công suất điện mặt trời tại khoảng 3.000 địa điểm ở Malaysia. Việc sử dụng máy bay không người lái và thuật toán thay cho kiểm tra thủ công giúp hiệu quả bảo trì tăng hơn 30%, sản lượng điện tăng tới 5% và chi phí nhân công giảm hơn 20%.
Hạ tầng điện toán tại Nam Ninh cũng cho phép doanh nghiệp ASEAN sử dụng từ xa mô hình AI và năng lực tính toán mà không phải tự đầu tư các trung tâm điện toán lớn. Hơn 80 dự án điện toán đã được triển khai theo mô hình này trong khu vực.
Từ hàng hóa đến dịch vụ số
AI cũng đang mở ra những hình thức hợp tác mới trong các ngành sáng tạo. Tập đoàn Xuất bản và Truyền thông Quảng Tây giới thiệu nền tảng đồng sáng tạo phim ngắn bằng AI, có khả năng thực hiện toàn bộ quy trình từ viết kịch bản, tạo video đến biên tập và lồng tiếng.
Từ tháng 8, tập đoàn đã sản xuất hơn 100 phim ngắn bằng AI, trong đó khoảng 40 phim được phát trên các nền tảng trực tuyến lớn. Nền tảng thu hút hơn 1.000 tổ chức và nhà sáng tạo cá nhân, trong đó có người dùng tại Malaysia và các nước ASEAN khác. Một tổ chức điện ảnh – truyền hình Đông Nam Á cũng đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển phim ngắn với tập đoàn.
Trong ba đến năm năm tới, doanh nghiệp này dự kiến đẩy mạnh hợp tác xuyên biên giới trong lĩnh vực phim ngắn, sử dụng AI để sản xuất nội dung dựa trên các tác phẩm văn học Trung Quốc và nước ngoài.
AI cũng đang giúp giảm rào cản ngôn ngữ trong thương mại và du lịch. Maiyue Technology giới thiệu kính thực tế tăng cường tích hợp AI có khả năng dịch thuật thời gian thực, phục vụ khách tham quan, du lịch và các hoạt động xuyên biên giới.
Tuy nhiên, sự phát triển này không chỉ phụ thuộc vào thiết bị hay mô hình AI. Để triển khai các ứng dụng xuyên biên giới, các nước cần năng lực tính toán, dữ liệu địa phương, nhân lực có kỹ năng và đối tác tại chỗ.
Trung tâm hợp tác ứng dụng AI Trung Quốc – ASEAN tại Quảng Tây đã xác định hơn 1.000 tình huống sử dụng có tiềm năng, mở 279 tình huống cho các nhà phát triển và hỗ trợ hơn 30 dự án xuyên biên giới. Trung tâm cũng đã thành lập văn phòng tại Việt Nam, Lào và Malaysia, đồng thời xây dựng liên minh gồm 55 doanh nghiệp.
Một vấn đề khác là dữ liệu cho các ngôn ngữ có nguồn tài nguyên hạn chế ở Đông Nam Á. Một cơ sở đào tạo tại Malaysia đã thực hiện hơn 1.900 giờ gắn nhãn dữ liệu đa ngôn ngữ, trong khi một cuộc thi về AI cấp khu vực thu hút hơn 200 đội.
Liu Jianmin, giáo sư tại Đại học Tài chính và Kinh tế Quảng Tây, cho rằng các trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia ASEAN cần tham gia thu thập, gắn nhãn và cập nhật dữ liệu để các mô hình AI hoạt động hiệu quả tại địa phương. Một hệ thống dù chính xác đến đâu cũng chỉ có giá trị nếu người dùng có thể sử dụng, chi trả và duy trì nó.
AI kéo theo bài toán luật lệ
Khi AI ngày càng tham gia sâu vào thương mại xuyên biên giới, vấn đề không còn chỉ là kết nối người mua với người bán mà còn là xây dựng các quy tắc chung về dữ liệu, thanh toán và trách nhiệm pháp lý.
Trước khi triển lãm khai mạc, một hệ thống thông minh đã tạo hơn 8.000 kết nối giữa người mua và người bán, đồng thời sắp xếp gần 2.000 cuộc gặp trực tiếp và cung cấp thông tin về thuế quan, quy định trong quá trình đàm phán.
Nhưng công nghệ không thể tự giải quyết các vấn đề như quy định dữ liệu xuyên biên giới, xác thực chữ ký điện tử hay trách nhiệm khi thuật toán xảy ra sai sót. Nghị định thư nâng cấp Khu vực thương mại tự do Trung Quốc – ASEAN phiên bản 3.0, ký tháng 10-2025, đã đưa các lĩnh vực như kinh tế số, kinh tế xanh, dữ liệu xuyên biên giới, bảo vệ quyền riêng tư, thanh toán số và tiêu chuẩn kỹ thuật vào khuôn khổ hợp tác. Các cơ chế xác thực điện tử, thanh toán liên thông và chia sẻ dữ liệu được kỳ vọng thúc đẩy trước hết những lĩnh vực như thương mại điện tử xuyên biên giới, logistics thông minh và kiểm tra công nghiệp.
Đồng thời, các nước ASEAN cũng đặt vấn đề về khoảng cách số và chi phí bảo đảm an ninh mạng, quản trị dữ liệu. Đại diện Timor-Leste cảnh báo nếu thiếu hợp tác khu vực, những chi phí này có thể làm sâu sắc thêm khoảng cách về năng lực AI giữa các nền kinh tế.
Cuộc chuyển đổi vì thế không chỉ là câu chuyện đưa AI vào thương mại mà còn là xây dựng hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và luật lệ để công nghệ có thể hoạt động xuyên biên giới. Với Trung Quốc và ASEAN, mục tiêu cuối cùng vẫn rất thực tế: biến AI thành công cụ giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn khách hàng, giảm chi phí và đưa hàng hóa, dịch vụ vào các thị trường trong khu vực.
Các phim ngắn do Công ty Văn hóa và Công nghệ Flytoto sản xuất thu hút đông đảo khách tham quan tại Triển lãm Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23. Ảnh: China Daily
Một khách tham quan đến từ Timor-Leste trải nghiệm kính AI dịch thuật của Maiyue tại Nam Ninh, Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây, trong khuôn khổ Triển lãm Trung Quốc – ASEAN lần thứ 23. Ảnh: China Daily
