Huawei đã xây dựng trung tâm dữ liệu lớn nhất của mình giữa vùng núi Quý Châu, nhưng nhìn từ xa, công trình lại giống một thị trấn châu Âu cổ kính giữa núi rừng Trung Quốc. Tháp đồng hồ vươn cao, những cây cầu nhiều vòm bắc qua lối đi khiến ít ai ngờ bên trong là những dãy máy chủ hoạt động không ngừng. Chỉ tiếng ù đều đều vọng ra mới hé lộ chức năng thực sự của nơi này.
Quần thể mang thiết kế giống một thị trấn châu Âu này không phải trường hợp cá biệt. Hàng chục trung tâm dữ liệu đã mọc lên tại tỉnh miền tây nam này trong những năm gần đây, nằm trong chiến lược của chính phủ Trung Quốc nhằm dịch chuyển một phần lớn hạ tầng kỹ thuật số phục vụ AI từ các vùng ven biển phía đông sang khu vực nông thôn, thưa dân ở phía tây đất nước.
Quá trình xây dựng vẫn đang tiếp diễn, khi Trung Quốc đặt mục tiêu tăng gấp đôi công suất trung tâm dữ liệu trong 5 năm tới, giữa lúc cuộc đua công nghệ với Mỹ ngày càng quyết liệt và các quốc gia tìm cách tránh nguy cơ thiếu năng lực tính toán kìm hãm sự phát triển của AI.
Những dự án này đã làm thay đổi diện mạo nhiều khu vực, trong đó có Khu mới Quý An — nơi đặt trung tâm dữ liệu của Huawei cùng nhiều cơ sở khác.
“Trước đây, đây là một ngọn núi hoang. Nhưng từ khi khu vực phát triển, giao thông thuận tiện hơn, buôn bán sôi động hơn và nhiều cơ hội kinh doanh xuất hiện,” Shu Peihua, một chủ cửa hàng địa phương, cho biết.
Khi phóng viên AFP đến đây hồi tháng trước, những người bán hàng rong đang phục vụ bữa trưa cho nhân viên các trung tâm dữ liệu, bên cạnh một biểu ngữ ven đường mang dòng chữ “thúc đẩy phát triển chất lượng cao” — khẩu hiệu quen thuộc trong các chính sách công nghệ của chính phủ Trung Quốc.
Tại châu Âu và Mỹ, việc xây dựng trung tâm dữ liệu thường vấp phải sự phản đối của cộng đồng địa phương do lo ngại giá điện tăng, cùng các vấn đề môi trường như tiêu thụ nước và tiếng ồn. Nhưng những cư dân Khu mới Quý An mà AFP phỏng vấn đều đánh giá tích cực về những thay đổi tại địa phương.
Một người bán bánh mặn, không muốn nêu tên, cho biết hai trường đại học đã được thành lập kể từ khi các trung tâm dữ liệu xuất hiện.
Một cư dân khác, Li Xixiu, cho biết tuyến đường chính đã được mở rộng nhờ các dự án này, qua đó “thực sự thúc đẩy nền kinh tế của toàn khu vực.”
“Giờ đây, tất cả dân làng trong khu vực chúng tôi đều có thể tìm được việc làm gần nhà, thay vì phải đi nơi khác như trước,” Li nói.
“Giờ đây tất cả dân làng trong khu vực chúng tôi đều có thể tìm được việc làm gần nhà, thay vì phải đi nơi khác như trước,” Li nói.
Từ đông sang tây
Năm 2021, chính phủ Trung Quốc đặt tên cho chiến lược này là “Dữ Liệu Phía Đông, Tính Toán Phía Tây” (Eastern Data Western Computing).
Việc xây dựng trung tâm dữ liệu tại những nơi như Quý Châu, nơi có khí hậu mát mẻ hơn, nguồn năng lượng tái tạo dồi dào và quỹ đất rộng, xuất phát từ nhiều yếu tố. Các hệ thống xử lý AI tiêu thụ lượng điện khổng lồ. Trung Quốc yêu cầu các trung tâm dữ liệu phải sử dụng 80% điện năng từ các nguồn tái tạo vào cuối thập niên này.
Theo Simeng Deng, nhà phân tích cấp cao tại Rystad Energy, điều này khiến những khu vực như Quý Châu và Nội Mông – nơi đã mở rộng mạnh công suất điện mặt trời và điện gió – trở thành địa điểm lý tưởng cho các nhà vận hành muốn đáp ứng mục tiêu nói trên.
Các trung tâm máy chủ tiêu thụ nhiều điện cũng có thể giúp giải quyết một vấn đề của năng lượng tái tạo là bị ép giảm công suất, tức tình trạng sản xuất điện vượt quá nhu cầu hoặc khả năng truyền tải khiến một phần điện năng phải bỏ phí.
“Các trung tâm dữ liệu có thể trở thành động lực để tiêu thụ hoặc hấp thụ phần điện năng tái tạo dư thừa,” Deng nói.
Phát triển những khu vực nông thôn vốn bị bỏ quên cũng là một lợi ích tiềm năng khác.
Tuy nhiên, bất chấp sự hào hứng của những người dân mà AFP gặp, một số nhà nghiên cứu đặt câu hỏi về mức độ hưởng lợi thực sự của các địa phương tiếp nhận trung tâm dữ liệu.
Andrew Stokols, nhà nghiên cứu tại Đại học Quản lý Singapore, cho rằng các trung tâm dữ liệu không nhất thiết tạo ra “hiệu ứng lan tỏa rất lớn” đối với việc làm tại địa phương. “Hy vọng là có thể sử dụng các trung tâm dữ liệu như một động lực cho sự phát triển kỹ thuật số rộng hơn… thu hút các ngành công nghiệp đến hoạt động xung quanh các trung tâm dữ liệu,” ông nói.
Tác động kinh tế hạn chế
Quý Châu đạt tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7,4% mỗi năm trong thập kỷ qua, nhưng mức tăng tiền lương trong cùng giai đoạn lại đứng thứ hai từ dưới lên trên toàn Trung Quốc, theo Viện Nghiên cứu Dân chủ, Xã hội và Công nghệ mới nổi có trụ sở tại Đài Loan.
“Sự tương phản này cho thấy mặc dù các trung tâm dữ liệu thúc đẩy đầu tư lớn vào đất đai và thiết bị, tác động của chúng đối với việc nâng cao thu nhập bình quân đầu người tại địa phương vẫn còn hạn chế,” các nhà nghiên cứu Cartus Bo-Xiang You và Angela Glowacki của viện này nhận định.
Việc đầu tư quy mô lớn vào hạ tầng, cùng các chính sách ưu đãi để thu hút doanh nghiệp xây dựng trung tâm dữ liệu, cũng khiến Quý Châu trở thành một trong những địa phương có gánh nặng nợ cao nhất Trung Quốc.
Theo một báo cáo, năm 2024, Quý Châu đứng thứ 30 trong số các tỉnh của Trung Quốc về tỷ lệ nợ trên doanh thu và thứ 27 về tỷ lệ nợ trên GDP.
Tuy nhiên, nhu cầu về năng lực xử lý dữ liệu vẫn tiếp tục tăng khi các quốc gia chạy đua giành ưu thế công nghệ. Vì vậy, hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu dự kiến sẽ tiếp tục.
Ngay cả trước khi ChatGPT mở đầu làn sóng bùng nổ AI, các văn bản chính sách của Trung Quốc đã đề cập đến quan điểm rằng năng lực tính toán có mối tương quan với sức mạnh quốc gia, nhà nghiên cứu Stokols từ Đại học Quản lý Singapore nói.
“Năng lực này rất quan trọng đối với sức cạnh tranh quốc gia trong thời đại công nghệ số… và cuộc đua AI đã đẩy nhanh xu hướng đó.”
Nhân viên đi vào trung tâm dữ liệu mang phong cách châu Âu của tập đoàn công nghệ Trung Quốc Huawei tại Khu vực mới Quý An, thành phố Quý Dương, tỉnh Quý Châu. Ảnh: AFP
