NASA đã từ bỏ nỗ lực cứu Đài quan sát Neil Gehrels Swift sau khi tàu vũ trụ tư nhân được giao nhiệm vụ giải cứu không thể khắc phục các vấn đề của chính nó trên quỹ đạo.
LINK, tàu thăm dò chuyên dụng do Katalyst Space phát triển theo hợp đồng với NASA cho nhiệm vụ Swift Boost, được đưa lên không gian bằng tên lửa Pegasus XL của Northrop Grumman trong một vụ phóng từ trên không ngày 3/7. Tàu được thiết kế để tiếp cận Đài quan sát Swift, thực hiện thao tác bắt giữ và nâng kính thiên văn lên một quỹ đạo ổn định hơn. Tuy nhiên, LINK gặp sự cố khi bắt đầu quay không kiểm soát khoảng ba tuần sau khi phóng.
Ngày 19/8, NASA thông báo chính thức chấm dứt nỗ lực nâng quỹ đạo Swift của LINK, với lý do tàu vũ trụ tư nhân vẫn gặp các vấn đề về kiểm soát tư thế. Tuy nhiên, cơ quan này chưa hủy bỏ hoàn toàn nhiệm vụ. LINK vẫn sẽ cố gắng tiếp cận Swift để thực hiện các bài thử nghiệm vận hành ở khoảng cách gần và chứng minh những năng lực khác ngoài việc bắt giữ tàu vũ trụ. Những dữ liệu này có thể hỗ trợ các nhiệm vụ tương tự trong tương lai.
Ngay từ đầu, nhiệm vụ Swift Boost đã được xem là một canh bạc có khả năng thất bại cao. Hoạt động Mặt trời gia tăng khiến quỹ đạo của đài quan sát suy giảm nhanh hơn dự kiến khi NASA trao hợp đồng trị giá 30 triệu USD cho Katalyst vào năm 2025. Theo hợp đồng này, công ty có trụ sở tại Arizona có chưa đầy một năm để hoàn tất thiết kế, chế tạo và thử nghiệm LINK trước khi cơ hội cứu Swift khép lại.
“NASA cần sẵn sàng hành động nhanh chóng và chấp nhận những rủi ro có tính toán khi lợi ích tiềm năng xứng đáng với rủi ro đó, và đó chính xác là những gì chúng tôi đã làm với sứ mệnh này,” Giám đốc NASA Jared Isaacman cho biết trong một tuyên bố ngày 19/8.
“Đây không phải là kết quả mà chúng tôi hướng tới, nhưng điều đó không làm thay đổi lý do chúng tôi cho rằng nhiệm vụ này đáng để thử sức. Đội ngũ đã hành động với tốc độ phi thường nhằm mang lại cho Swift cơ hội tiếp tục thực hiện các nghiên cứu khoa học, đồng thời phát triển những năng lực mà Mỹ sẽ cần cho dịch vụ bảo dưỡng vệ tinh trong tương lai.”
Swift là một đài quan sát quỹ đạo độc nhất, được thiết kế để nghiên cứu các hiện tượng năng lượng cao trong vũ trụ. Kính thiên văn có khả năng phát hiện những sự kiện đột ngột như các vụ nổ tia gamma, sau đó nhanh chóng hướng các thiết bị quan sát tới mục tiêu để nghiên cứu chúng ở các bước sóng tia X, tử ngoại và ánh sáng khả kiến.
Tàu vũ trụ này cũng thường xuyên được điều hướng để phản ứng nhanh với các sự kiện thiên văn mới phát hiện, như siêu tân tinh mới hình thành, các vụ phóng vật chất từ hố đen, các vụ nổ vô tuyến nhanh và những hiện tượng thiên văn tồn tại trong thời gian ngắn khác.
Do LINK hiện không còn khả năng nâng quỹ đạo của Swift, NASA ước tính đài quan sát này sẽ hạ xuống độ cao nguy hiểm trong khí quyển Trái đất trước cuối năm nay và cuối cùng bị phá hủy khi tái nhập khí quyển.
Sau khi Swift ngừng hoạt động, NASA cho biết cơ quan này sẽ “tiếp tục ưu tiên tìm kiếm các phương án mới để phản ứng nhanh với những sự kiện vũ trụ, đồng thời sử dụng các sứ mệnh hiện có để phần nào lấp khoảng trống trong thời gian chờ đợi.”
Katalyst đang phối hợp chặt chẽ với NASA khi nhiệm vụ Swift Boost chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Công ty và cơ quan vũ trụ Mỹ đang đánh giá phương án để LINK tiếp cận Swift và thực hiện các thử nghiệm điều khiển, thao tác trong khu vực lân cận kính thiên văn. Những dữ liệu thu được có thể hỗ trợ việc thiết kế các nhiệm vụ bảo dưỡng và kéo dài tuổi thọ cho những vệ tinh khác trong tương lai.
Hình minh họa LINK của Katalyst Space Technologies tiếp cận kính thiên văn không gian Swift của NASA trên quỹ đạo Trái đất. Ảnh: NASA
