Một cơ quan cố vấn của Quốc hội Mỹ cho rằng Trung Quốc đang thương mại hóa và khai thác dữ liệu như một tài sản chiến lược quốc gia nhằm thúc đẩy các mục tiêu về AI và công nghệ, qua đó có thể tạo lợi thế cho Bắc Kinh trong cuộc đua AI với Mỹ.
Trong báo cáo công bố ngày 18/8, Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ-Trung (USCC) cho biết Bắc Kinh đang “huy động dữ liệu để thúc đẩy năng suất, đồng thời nâng cao năng lực thu thập thông tin và quân sự”.
Theo báo cáo, trong khi các công ty AI lớn của Mỹ phần lớn đã khai thác gần hết nguồn dữ liệu công khai trên Internet để huấn luyện các mô hình ngôn ngữ, Trung Quốc đang có hệ thống thu thập dữ liệu doanh nghiệp, dữ liệu vận hành và dữ liệu từ thế giới thực vốn không thể dễ dàng thu thập trên Internet.
Đây là nguồn dữ liệu quan trọng để phát triển các hệ thống AI phục vụ doanh nghiệp, xe tự hành và robot hình người, những lĩnh vực đang trở thành trọng tâm trong chiến lược đổi mới công nghệ do nhà nước Trung Quốc dẫn dắt.
Báo cáo cho rằng hệ sinh thái sản xuất tiên tiến và robot công nghiệp của Trung Quốc đang tạo ra một kho dữ liệu chất lượng cao khổng lồ phục vụ AI hiện thân (embodied AI) – các hệ thống AI có khả năng tương tác và hoạt động trong thế giới vật lý, chẳng hạn robot. Điều này có thể giúp Trung Quốc chiếm ưu thế so với Mỹ trong phát triển phần mềm robot cho cả mục đích thương mại và quân sự.
“Trong nửa thập kỷ qua, Trung Quốc đã có thể tập trung dữ liệu, tìm cách gắn nhãn và tinh chỉnh dữ liệu, đồng thời liên tục thu thập dữ liệu mới và đảm bảo dữ liệu nhanh chóng được cung cấp cho các tổ chức,” Mike Kuiken, Phó Chủ tịch USCC, nói với Reuters.
Trung Quốc siết kiểm soát dữ liệu xuyên biên giới
Những năm gần đây, Trung Quốc tăng cường giám sát hoạt động chuyển dữ liệu xuyên biên giới, gây ra nhiều vấn đề tuân thủ đối với các tập đoàn đa quốc gia nước ngoài hoạt động tại nước này.
Để đáp ứng các quy định về dữ liệu xuyên biên giới, các doanh nghiệp phải tăng mức độ nội địa hóa hoạt động tại Trung Quốc và tách dữ liệu khách hàng Trung Quốc khỏi hệ thống hoạt động toàn cầu. Bắc Kinh sau đó đưa ra một số ngoại lệ hạn chế đối với một số doanh nghiệp.
Báo cáo cảnh báo các công ty Mỹ hoạt động tại Trung Quốc “có nguy cơ vi phạm các cơ chế quản trị dữ liệu và an ninh mạng nghiêm ngặt của Trung Quốc”.
Trung Quốc đã nâng dữ liệu lên thành một “yếu tố sản xuất” cốt lõi, bên cạnh đất đai, lao động, vốn và công nghệ. Năm 2023, Bắc Kinh thành lập Cơ quan Quản lý Dữ liệu Quốc gia nhằm giám sát việc tiêu chuẩn hóa và phân loại dữ liệu trên toàn quốc, đồng thời xây dựng một thị trường thống nhất cho giao dịch dữ liệu.
Bắc Kinh cũng thúc đẩy thương mại hóa và triển khai dữ liệu trong nền kinh tế số, song song với chiến lược đưa AI vào nhiều ngành công nghiệp.
Trung Quốc đặt mục tiêu tiêu chuẩn hóa tài sản dữ liệu trong các ngành quan trọng như sản xuất, vận tải, tài chính và y tế. Trong khi đó, các doanh nghiệp Trung Quốc đã bắt đầu đưa những bộ dữ liệu độc quyền của mình lên các sàn giao dịch dữ liệu khu vực tại Thượng Hải, Thâm Quyến và Bắc Kinh.
“Chúng tôi khuyến nghị Quốc hội Mỹ xem xét xây dựng một chiến lược dữ liệu quốc gia và cách chính phủ Mỹ có thể coi dữ liệu như một tài sản kinh tế. Đây là khuyến nghị số một của chúng tôi,” Kuiken nói.
Một người tham quan Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới (WAIC) tại Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 26/7/2025. Ảnh: Reuters
