Chính quyền Mỹ đang chuẩn bị áp dụng cơ chế giá sàn nhập khẩu kết hợp với thuế quan đối với polysilicon (đa tinh thể silicon) và các sản phẩm liên quan, một động thái có thể đưa loại vật liệu then chốt đối với ngành pin mặt trời và chất bán dẫn trở thành một mặt trận mới trong nỗ lực cạnh tranh với Trung Quốc về trí tuệ nhân tạo (AI) và năng lượng.
Quyết định dự kiến được công bố trong tháng này nhằm bảo vệ các nhà máy sản xuất polysilicon tại Mỹ của Hemlock Semiconductor và Wacker Chemie trước tham vọng ngày càng lớn của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng chip.
Cuộc điều tra kéo dài một năm của Bộ Thương mại Mỹ về polysilicon theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 cũng có thể tác động đáng kể tới ngành sản xuất năng lượng mặt trời trong nước, trong bối cảnh Tổng thống Trump đang thu hẹp các chương trình hỗ trợ liên bang dành cho năng lượng tái tạo.
Theo các nguồn tin, chính quyền Mỹ đang xem xét một mô hình kết hợp giữa giá sàn nhập khẩu và thuế quan đối với polysilicon cũng như các sản phẩm phái sinh.
“Trung Quốc đã xây dựng vị thế thống trị trong lĩnh vực polysilicon nhờ trợ cấp và tình trạng dư thừa công suất kéo dài, khiến giá bán xuống dưới mức bền vững và làm suy yếu các đối thủ cạnh tranh,” ông Craig Singleton, chuyên gia cấp cao tại tổ chức Foundation for Defense of Democracies, nhận định.
Ông cho rằng việc kết hợp giá sàn với thuế quan có thể tạo không gian để các nhà sản xuất Mỹ tồn tại và phát triển, nhưng chính sách cần được thiết kế thận trọng để vẫn đảm bảo nguồn cung đầu vào trong khi năng lực sản xuất tấm nền và pin mặt trời trong nước chưa bắt kịp nhu cầu.
Nhà Trắng từ chối bình luận trước khi Tổng thống Trump đưa ra quyết định cuối cùng. Trong khi đó, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã chỉ trích cuộc điều tra thương mại này và kêu gọi Mỹ chấm dứt các biện pháp thuế quan theo Điều 232, đồng thời giải quyết các bất đồng thông qua đối thoại bình đẳng.
Sau khi thông tin được công bố, cổ phiếu của nhiều doanh nghiệp năng lượng mặt trời niêm yết tại Mỹ đồng loạt tăng giá, bao gồm Corning, First Solar, T1 Energy, Canadian Solar và Toyo.
Polysilicon là dạng silicon có độ tinh khiết cực cao, nằm ở điểm khởi đầu của chuỗi cung ứng sản xuất chip và pin mặt trời. Từ polysilicon, các nhà sản xuất tạo ra tấm nền silicon, sau đó chế tạo tế bào quang điện và lắp ráp thành các tấm pin năng lượng mặt trời.
Mặc dù nhu cầu polysilicon cho ngành bán dẫn chỉ chiếm khoảng 2,4% nhu cầu toàn cầu, theo Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn Mỹ, nhưng ngành năng lượng mặt trời lại tiêu thụ lượng polysilicon lớn hơn rất nhiều và đóng vai trò duy trì quy mô sản xuất của loại vật liệu này.
“Người ta đang nhận ra rằng ngành chip thực sự cần ngành năng lượng mặt trời,” ông Rhone Resch, Giám đốc chiến lược của công ty Toyo (Nhật Bản), nhận xét.
Hai nguồn tin cho biết kế hoạch của Bộ Thương mại Mỹ có thể cho phép các doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất tấm nền và pin mặt trời tại Mỹ được bù đắp một phần chi phí phát sinh từ các biện pháp bảo hộ thương mại.
Hiện Trung Quốc chiếm khoảng 80% năng lực sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời toàn cầu.
Theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, Tổng thống Mỹ có quyền hạn chế nhập khẩu đối với những mặt hàng bị xem là đe dọa an ninh quốc gia. Trước đó, chính quyền Trump đã sử dụng công cụ này để áp thuế đối với thép, nhôm, ô tô, đồng và gỗ.
Ngành sản xuất năng lượng mặt trời của Mỹ đã tăng trưởng mạnh kể từ khi Quốc hội thông qua các ưu đãi thuế vào năm 2022. Tuy nhiên, phần lớn sự mở rộng mới chỉ tập trung ở khâu lắp ráp tấm pin, trong khi các mắt xích quan trọng hơn như tấm nền và tế bào quang điện vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu.
Nhiều doanh nghiệp như Toyo, Qcells, Corning, Canadian Solar và T1 Energy đã công bố hoặc bắt đầu xây dựng các cơ sở sản xuất ở những công đoạn đầu của chuỗi cung ứng nhằm đáp ứng các yêu cầu “Made in America” gắn với các chương trình hỗ trợ năng lượng sạch của liên bang.
Tuy nhiên, các hiệp hội ngành năng lượng mặt trời và chất bán dẫn cảnh báo rằng việc áp thuế có thể làm tăng chi phí xây dựng các nhà máy điện mặt trời cũng như đẩy giá nhiều sản phẩm sử dụng chip, từ thiết bị điện tử tiêu dùng đến ô tô.
Ngay cả một số nhà sản xuất cũng lo ngại tác động tiêu cực đến nhu cầu thị trường.
“Nếu chi phí tăng quá cao, nhiều dự án có thể bị hủy bỏ,” ông Martin Pochtaruk, Giám đốc điều hành nhà sản xuất pin mặt trời Heliene, cho biết. Ông mô tả việc ngành năng lượng mặt trời bị cuốn vào cuộc điều tra thương mại tập trung vào ngành chip là “thiệt hại ngoài ý muốn”.
Trung Quốc hiện chiếm khoảng 80% năng lực sản xuất thiết bị năng lượng mặt trời toàn cầu. Ảnh: AFP
