Nếu DeepSeek từng được xem là cú sốc làm rung chuyển ngành AI toàn cầu đầu năm 2025, thì điều khiến các công ty công nghệ Mỹ lo ngại hiện nay không còn là một đột phá đơn lẻ. Mối đe dọa lớn hơn là việc Trung Quốc dường như đã xây dựng được một “dây chuyền sản xuất” các mô hình AI ngày càng mạnh, ngày càng rẻ và xuất hiện với tốc độ dồn dập.
Chỉ trong vòng tám tuần, các công ty Trung Quốc đã lần lượt tung ra ít nhất năm mô hình AI đáng chú ý. Z.ai giới thiệu GLM-5.2, Moonshot AI ra mắt Kimi K3, DeepSeek trình làng V4 Flash, ByteDance nâng cấp Seedance 2.5 và mới nhất là Alibaba với Qwen3.8-Max.
Nhiều mô hình trong số này nhanh chóng vươn lên nhóm dẫn đầu các bảng xếp hạng quốc tế, thậm chí cạnh tranh trực tiếp với những sản phẩm tiên tiến nhất của OpenAI và Anthropic. Nhưng điều khiến giới phân tích chú ý hơn cả không phải là thành tích kỹ thuật, mà là hiệu quả kinh tế mà chúng mang lại.
Chính sự kết hợp giữa hiệu năng cao và chi phí cực thấp đang tạo ra điều mà một số chuyên gia gọi là “vùng tử thần DeepSeek” – nơi bất kỳ công ty AI nào không đủ mạnh để vượt trội hoặc không đủ rẻ để cạnh tranh đều có nguy cơ bị đào thải.
“Thay đổi quan trọng nhất kể từ tháng 1/2025 là tiến bộ của Trung Quốc không còn mang dáng dấp của một đột phá từ một công ty đơn lẻ,” ông Poe Zhao, nhà phân tích công nghệ tại Bắc Kinh và là người sáng lập bản tin Hello China Tech, nhận định.
“Khoảnh khắc DeepSeek đầu tiên từng được xem là ngoại lệ. Nhưng các sản phẩm ra mắt gần đây cho thấy Trung Quốc đã xây dựng được một hệ thống có khả năng liên tục tạo ra các mô hình tiệm cận trình độ tiên phong toàn cầu.”
Cuộc chiến không còn là công nghệ, mà là kinh tế
Alibaba là minh chứng mới nhất cho xu hướng này.
Mô hình Qwen3.8-Max vừa ra mắt trong tuần này được đánh giá có thể sánh ngang, thậm chí vượt qua Fable 5 – mô hình chủ lực mới nhất của Anthropic – trên một số bảng xếp hạng quốc tế.
Trước đó hai tuần, Moonshot AI gây chú ý với Kimi K3, mô hình có hiệu năng tương đương nhiều sản phẩm hàng đầu của Mỹ dù được phát triển với nguồn lực khiêm tốn hơn đáng kể.
Trong khi đó, DeepSeek tiếp tục gây áp lực lên thị trường bằng V4 Flash, một mô hình không nổi bật nhất về sức mạnh thuần túy nhưng lại tạo ra bước đột phá về chi phí vận hành.
Theo tổ chức đánh giá độc lập Artificial Analysis, việc thực hiện một khối lượng công việc AI phức tạp trong thực tế chỉ tốn khoảng 0,03 USD khi sử dụng DeepSeek V4 Flash, trong khi chi phí tương tự với Claude Fable 5 của Anthropic lên tới 3,15 USD.
Khoảng cách hơn 100 lần này đang làm thay đổi hoàn toàn phép toán kinh doanh của ngành AI.
Khi các công ty Trung Quốc chỉ tính phí vài xu cho những tác vụ mà doanh nghiệp Mỹ thu phí vài đô la, cuộc cạnh tranh giành khách hàng AI trên toàn cầu bắt đầu mang diện mạo hoàn toàn khác.
“Nếu không có các mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, OpenAI và Anthropic có thể ung dung kiếm tiền,” ông Kai-Fu Lee, một trong những người tiên phong trong lĩnh vực AI và là nhà sáng lập công ty 01.ai, nhận định.
“Nhưng giờ đây đã có một lựa chọn thay thế, và nó rẻ hơn.”
“Vùng tử thần” của ngành AI
Để thu hút nhà phát triển hiện nay, các công ty AI hoặc phải rẻ hơn DeepSeek hoặc phải mạnh hơn đáng kể.
Trên biểu đồ đánh giá được Artificial Analysis công bố rộng rãi, đã xuất hiện khái niệm mang tên “DeepSeek Death Zone” (Vùng tử thần DeepSeek).
Nếu một mô hình có giá cao hơn nhưng năng lực tương đương, hoặc có năng lực thấp hơn trong khi giá tương đương, cơ hội cạnh tranh gần như bằng không.
Điều này tạo ra áp lực đặc biệt lớn đối với các công ty nằm ở phân khúc trung gian. Họ không đủ mạnh để cạnh tranh với những mô hình tiên phong như GPT hay Claude, nhưng cũng không thể đua về giá với DeepSeek và các đối thủ Trung Quốc.
“Điều DeepSeek V4 Flash thực sự thay đổi là cấu trúc kinh tế của các quy trình AI dạng tác nhân,” ông Dermot McGrath, nhà sáng lập công ty tư vấn ZenGen Labs tại Thượng Hải, cho biết.
Theo ông, hiện nay nhiều doanh nghiệp sử dụng Claude Code của Anthropic để xây dựng kế hoạch hoặc thiết kế giải pháp ở cấp độ cao, sau đó chuyển phần thực thi cho DeepSeek nhằm tiết kiệm chi phí.
“Vài tháng trước tôi sẽ không làm như vậy. Các mô hình Trung Quốc khi đó chưa đủ đáng tin cậy trong việc vận dụng công cụ hoặc xử lý các quy trình tác nhân kéo dài,” McGrath nói.
Alibaba và Z.ai hiện cũng đang tập trung cải thiện chính lĩnh vực này, nhằm thu hẹp khoảng cách cuối cùng với các mô hình hàng đầu của Mỹ.
Thách thức đối với OpenAI và Anthropic
Sự trỗi dậy của AI Trung Quốc không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn đe dọa trực tiếp mô hình kinh doanh của các công ty Mỹ.
Hiện cả OpenAI và Anthropic đều được cho là đang hướng tới các đợt IPO với kỳ vọng đạt mức định giá từ 1.000 tỷ USD trở lên. Tuy nhiên, những mức định giá này phụ thuộc rất lớn vào khả năng duy trì biên lợi nhuận cao trong tương lai.
Nếu khách hàng có thể tiếp cận các mô hình có chất lượng tương đương với chi phí thấp hơn nhiều, sức mạnh định giá của các công ty Mỹ sẽ bị bào mòn đáng kể.
Trong khi đó, các công ty Trung Quốc dường như sẵn sàng hy sinh lợi nhuận ngắn hạn để giành thị phần, người dùng và vị thế công nghệ.
“Các nhà cung cấp AI Trung Quốc đang bị cuốn vào một cuộc chiến giá khốc liệt, ưu tiên thị phần hơn lợi nhuận,” ông Rob Lea, chuyên gia phân tích cấp cao của Bloomberg Intelligence, nhận định.
Mặt trận mới: AI tạo video
Ngoài các mô hình ngôn ngữ lớn, Trung Quốc cũng đang mở rộng lợi thế sang lĩnh vực tạo video bằng AI.
Sau khi OpenAI gần như đình lại việc triển khai rộng rãi Sora do chi phí vận hành quá lớn, khoảng trống trên thị trường nhanh chóng được các công ty Trung Quốc lấp đầy.
Kling AI của Kuaishou gần đây nhận được khoản đầu tư trị giá 2,8 tỷ USD từ Alibaba và Tencent. Trong khi đó, ByteDance đã đổ nguồn lực lớn để đưa Seedance trở thành một trong những nền tảng tạo video AI được đánh giá cao nhất hiện nay.
Theo ông Rob Lea, một số dịch vụ AI video của Trung Quốc đang được cung cấp với mức giá thấp hơn tới 99% so với mặt bằng chung của thị trường.
Cuộc đua mới giữa Mỹ và Trung Quốc
Những bước tiến nhanh chóng của AI Trung Quốc đang khiến cuộc cạnh tranh công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới ngày càng gay gắt.
“Nhiều quốc gia đang theo dõi cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc và chưa muốn chọn phe, bởi cuộc đua này mới chỉ bắt đầu,” ông George Chen, đối tác tại The Asia Group, nhận định.
Theo ông, việc các công ty Trung Quốc liên tục tung ra những mô hình mạnh và giá rẻ đang mang lại cho Bắc Kinh thêm lợi thế trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.
“Nhờ Kimi, Alibaba và những mô hình mới nhất, Trung Quốc hiện có nhiều quân bài hơn để chơi,” ông nói.
Đó cũng là lý do vì sao Washington ngày càng khó xử. Nếu siết chặt kiểm soát quá mức, Mỹ có thể làm chậm chính các công ty trong nước. Nhưng nếu không hành động, khoảng cách công nghệ mà họ từng nắm giữ có nguy cơ tiếp tục thu hẹp.
Điều đáng chú ý là chỉ một năm trước, DeepSeek còn được xem như một hiện tượng bất ngờ. Giờ đây, điều khiến giới công nghệ Mỹ lo lắng không phải là DeepSeek, mà là khả năng Trung Quốc có thể liên tục tạo ra thêm nhiều “DeepSeek” mới. Đây có lẽ mới là thay đổi lớn nhất của cuộc đua AI toàn cầu trong năm 2026.
Các mô hình AI Trung Quốc đang nhanh chóng thu hẹp khoảng cách với Thung lũng Silicon và tạo ra một “vùng tử thần” đối với những đối thủ không có công nghệ đột phá hoặc mức giá đủ sức phá vỡ thị trường. Ảnh: Bloomberg
DeepSeek, công ty từng làm rung chuyển vị thế thống trị của Mỹ trong lĩnh vực AI, đã trở lại trong mùa hè này với V4 Flash – mô hình tạo đột phá mới về chi phí vận hành. Ảnh: Reuters
