Có một nghịch lý thú vị trong ngành công nghiệp không gian châu Âu. Quốc gia sở hữu một trong những công ty vệ tinh phát triển nhanh nhất thế giới không phải Pháp, Đức hay Italy – những cường quốc hàng không vũ trụ lâu đời – mà là Phần Lan, đất nước với chỉ hơn 5,6 triệu dân ở Bắc Âu.
Tâm điểm của câu chuyện là ICEYE, doanh nghiệp phát triển vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp (Synthetic Aperture Radar – SAR), công nghệ cho phép quan sát bề mặt Trái Đất cả ngày lẫn đêm, xuyên qua mây và thời tiết xấu. Từ một dự án nghiên cứu tại Đại học Aalto, ICEYE đã trở thành doanh nghiệp vận hành mạng lưới vệ tinh SAR thương mại lớn nhất thế giới, đồng thời là biểu tượng cho sự trưởng thành của ngành công nghệ không gian Phần Lan.
Đến giữa năm 2026, ICEYE đã xây dựng cụm vệ tinh SAR thương mại lớn nhất thế giới và mở rộng hoạt động tới hơn 20 quốc gia với trên 1.000 nhân viên. Cụ thể, theo số liệu của công ty, đến tháng 7/2026, ICEYE đã đưa tổng cộng 76 vệ tinh lên quỹ đạo.
Mùa hè năm nay, doanh nghiệp tiếp tục gây chú ý khi huy động được hơn 1 tỷ euro, với mức định giá khoảng 10 tỷ euro, trở thành một trong những startup deep-tech giá trị nhất châu Âu.
Con số đó không chỉ nói lên thành công của một doanh nghiệp. Nó còn phản ánh sự thay đổi trong cách giới đầu tư nhìn nhận ngành không gian châu Âu.
Từ chiếc CubeSat của sinh viên đến doanh nghiệp tỷ euro
Nếu nhìn lại hơn một thập kỷ trước, rất ít người nghĩ Phần Lan sẽ có tên trên bản đồ công nghệ không gian toàn cầu.
Nền tảng của câu chuyện bắt đầu tại Đại học Aalto, nơi một nhóm nhà nghiên cứu phát triển vệ tinh siêu nhỏ Aalto-1 và sau đó là Aalto-2. Những dự án này không chỉ nhằm phục vụ nghiên cứu mà còn tạo ra môi trường để các kỹ sư trẻ học cách thiết kế, chế tạo và vận hành vệ tinh trong điều kiện ngân sách hạn chế.
Chính từ hệ sinh thái đó, ICEYE được thành lập năm 2014 bởi Rafal Modrzewski và Pekka Laurila, và bốn năm sau, vào năm 2018, ICEYE phóng vệ tinh SAR đầu tiên.
Thay vì phát triển các vệ tinh quang học truyền thống, công ty chọn một hướng đi khó hơn nhiều: thu nhỏ công nghệ radar khẩu độ tổng hợp vốn trước đây chỉ xuất hiện trên các vệ tinh lớn, đắt đỏ của chính phủ. Quyết định đó mang tính bước ngoặt.
Khác với camera quang học chỉ hoạt động khi có ánh sáng và bầu trời quang đãng, vệ tinh SAR chủ động phát sóng radar xuống bề mặt Trái Đất rồi thu tín hiệu phản xạ. Nhờ vậy, chúng có thể quan sát ban đêm, xuyên qua mây, khói hoặc mưa – những điều kiện khiến vệ tinh quang học gần như “mù”.
Theo ICEYE, việc thu nhỏ công nghệ SAR xuống vệ tinh cỡ nhỏ giúp giảm đáng kể chi phí chế tạo và phóng, đồng thời cho phép triển khai cả một chòm vệ tinh hoạt động liên tục.
Khi khách hàng không mua vệ tinh
Điều thú vị là khách hàng của ICEYE hầu như không quan tâm một vệ tinh nặng bao nhiêu kilogram hay sử dụng loại cảm biến nào. Thứ họ cần là thông tin.
Sau mỗi vòng bay quanh Trái Đất, các vệ tinh liên tục gửi về lượng dữ liệu khổng lồ. Những dữ liệu này sau đó được xử lý bằng thuật toán để tạo thành các bản đồ và hình ảnh có thể phục vụ nhiều mục đích khác nhau: theo dõi lũ lụt, đánh giá thiệt hại sau thiên tai, giám sát băng biển, quản lý hạ tầng, theo dõi mùa màng hay hỗ trợ ngành bảo hiểm xác định mức độ tổn thất.
Nói cách khác, ICEYE không bán vệ tinh mà bán dịch vụ thông tin.
Đó cũng là lý do doanh thu của các doanh nghiệp không gian hiện đại ngày càng đến từ phần mềm, dữ liệu và các nền tảng phân tích, thay vì chỉ từ việc chế tạo phần cứng.
Một hệ sinh thái được nuôi dưỡng từ trường đại học
Điểm đáng chú ý của ngành không gian Phần Lan là sự gắn kết chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.
Đại học Aalto tiếp tục là “vườn ươm” cho nhiều startup công nghệ không gian, trong khi Trung tâm Nghiên cứu Kỹ thuật VTT và Cơ quan Khí tượng Phần Lan phát triển các công nghệ về cảm biến, vi điện tử và quan sát Trái Đất.
ICEYE không phải là trường hợp đơn lẻ. Một thế hệ doanh nghiệp mới cũng đang hình thành. Kuva Space phát triển các vệ tinh siêu phổ (hyperspectral) kết hợp trí tuệ nhân tạo để cung cấp dữ liệu phục vụ nông nghiệp, khí hậu và quản lý tài nguyên; ReOrbit xây dựng nền tảng vệ tinh có khả năng cập nhật phần mềm trên quỹ đạo, hướng tới các chòm vệ tinh linh hoạt hơn.
Dù quy mô còn nhỏ so với nhiều doanh nghiệp Mỹ hay châu Âu, các công ty này đều theo đuổi những công nghệ có hàm lượng nghiên cứu cao và hướng đến thị trường toàn cầu ngay từ khi thành lập.
Từ startup đến “thỏi nam châm” hút vốn
Thành công của ICEYE cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa đối với giới đầu tư.
Trong nhiều năm, các startup không gian thường bị coi là những dự án có chu kỳ phát triển dài, đòi hỏi vốn lớn và khó tạo doanh thu sớm. Điều này khiến nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm dè dặt. ICEYE là một trong những công ty góp phần thay đổi nhận thức đó.
Việc doanh nghiệp liên tục huy động được các vòng vốn lớn từ những quỹ đầu tư quốc tế cho thấy nhà đầu tư ngày càng tin rằng các công ty không gian hoàn toàn có thể xây dựng mô hình kinh doanh bền vững nếu tạo ra được dịch vụ mà khách hàng sẵn sàng trả tiền thường xuyên.
Đó cũng là lý do định giá của ICEYE tăng rất nhanh chỉ sau vài năm, từ một startup trong môi trường đại học trở thành doanh nghiệp được định giá khoảng 10 tỷ euro. Theo giới quan sát, đây là một trong những thương vụ huy động vốn lớn nhất từng được thực hiện bởi một startup công nghệ của Phần Lan.
Tài liệu ham khảo:
https://www.ft.com/content/39dd5512-f7f0-4bf2-9317-cd9b12c7b5ba
https://www.aalto.fi/en/innovation-portfolio/iceye
https://www.iceye.com/company
Vệ tinh SAR có thể quan sát ban đêm, xuyên qua mây, khói hoặc mưa – những điều kiện khiến vệ tinh quang học gần như “mù”. Ảnh: Đại học Aalto
ICEYE ngày 7/7/2026 đã phóng thành công và đưa vào quỹ đạo bốn vệ tinh radar khẩu độ tổng hợp (SAR) mới. Các vệ tinh cất cánh ngày 7/7 trên chuyến bay chia sẻ Transporter-17 của SpaceX từ Căn cứ Lực lượng Không gian Vandenberg, bang California (Mỹ). Ảnh: SpaceX
Rafal Modrzewski, CEO kiêm đồng sáng lập. Ảnh: ICEYE
Pekka Laurila, Giám đốc chiến lược kiêm đồng sáng lập. Ảnh: ICEYE
