Các vệ tinh Starlink của SpaceX đã thực hiện hơn 355.000 lần cơ động tránh va chạm trong vòng một năm qua, tương đương mỗi vệ tinh phải đổi quỹ đạo hơn 40 lần mỗi năm, tức gần như mỗi tuần một lần. Các chuyên gia cảnh báo mật độ vệ tinh ngày càng dày đặc có thể khiến nguy cơ xảy ra va chạm trên quỹ đạo trở nên khó tránh khỏi.
Theo báo cáo bán niên mới nhất SpaceX gửi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), từ tháng 12/2025 đến hết tháng 5/2026, mạng lưới Starlink đã thực hiện 207.152 lần cơ động tránh va chạm, tăng gần 60.000 lần so với mức 148.696 lần của sáu tháng trước.
Tính trong giai đoạn từ ngày 1/6/2025 đến 31/5/2026, tổng số lần cơ động tránh va chạm đã vượt 355.000, cao gấp hơn ba lần so với năm 2024. Trung bình, mỗi vệ tinh Starlink phải thực hiện hơn 40 lần đổi quỹ đạo mỗi năm để tránh rác vũ trụ hoặc các tàu vũ trụ khác.
Ông Hugh Lewis, giáo sư hàng không vũ trụ tại Đại học Birmingham (Anh), cho rằng nguy cơ xảy ra va chạm giữa các vệ tinh đang hoạt động ngày càng tăng.
“Tôi cho rằng chúng ta đang tiến tới thời điểm sẽ xảy ra một vụ va chạm liên quan đến một vệ tinh đang hoạt động trong chòm vệ tinh này. Điều đó sẽ không phải vì SpaceX không cố gắng tránh va chạm, mà sẽ xảy ra bất chấp tất cả các lần cơ động né tránh,” ông nói với Space.com.
Mật độ vệ tinh ngày càng dày đặc
Số lần tránh va chạm tăng mạnh diễn ra cùng với quá trình mở rộng nhanh chóng của Starlink và sự gia tăng số lượng vệ tinh trên quỹ đạo Trái Đất thấp.
Đến tháng 6/2026, Starlink đã có hơn 10.000 vệ tinh, tăng từ khoảng 6.000 vệ tinh vào năm 2024. Trong cùng giai đoạn, tổng số vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo cũng tăng từ khoảng 10.000 lên 16.000.
Các vệ tinh Starlink hoạt động ở độ cao 480-550 km và sử dụng hệ thống tự động tránh va chạm. Hệ thống sẽ chủ động đổi quỹ đạo khi xác suất va chạm được tính toán vượt 0,3 phần triệu.
Theo ông Lewis, SpaceX đang quản lý giao thông vũ trụ hiệu quả, nhưng số lượng vệ tinh tăng quá nhanh khiến rủi ro cộng dồn ngày càng lớn.
“Mỗi lần cơ động có thể giảm xác suất va chạm xuống khoảng một phần triệu, gần như không đáng kể. Nhưng nếu phải thực hiện tới một triệu lần cơ động, rủi ro cộng dồn trên toàn bộ chòm vệ tinh sẽ không còn có thể bỏ qua”, ông nói.
Có thể phải đổi quỹ đạo hơn một triệu lần mỗi năm
SpaceX hiện đã đề nghị FCC cho phép mở rộng mạng lưới Starlink lên 100.000 vệ tinh.
Ông Lewis ước tính, nếu tốc độ mở rộng hiện nay tiếp tục, Starlink có thể đạt mốc 1 triệu lần cơ động tránh va chạm trong toàn bộ vòng đời dự án ngay từ tháng 6/2027. Đến năm 2030, mạng lưới này có thể phải thực hiện hơn một triệu lần đổi quỹ đạo mỗi năm, khiến xác suất va chạm vốn rất nhỏ không còn có thể xem nhẹ.
Ông Tommaso Sgobba, Giám đốc Hiệp hội Quốc tế vì An toàn Không gian (IAASS), cho rằng xu hướng này là điều tất yếu.
“Càng đưa nhiều vệ tinh vào cùng một lớp quỹ đạo thì số cặp vệ tinh có khả năng giao cắt càng tăng theo cấp số nhân. Tăng gấp đôi số vệ tinh gần như sẽ làm số cặp cần theo dõi tăng gấp bốn lần”, ông cho biết.
Theo ông Sgobba, việc dự báo nguy cơ va chạm vẫn thiếu chính xác do ảnh hưởng của lực cản khí quyển thay đổi theo thời tiết không gian, khiến quỹ đạo vệ tinh rất khó dự đoán.
“Nhiều vệ tinh đang phải né những ‘mục tiêu ma’, vừa tiêu tốn nhiên liệu vừa rút ngắn tuổi thọ hoạt động”, ông nói.
Cần siết quản lý giao thông trên quỹ đạo
Là mạng lưới vệ tinh lớn nhất hiện nay, Starlink đảm nhận phần lớn các lần cơ động tránh va chạm trên quỹ đạo. Mỗi khi phát hiện nguy cơ va chạm với rác vũ trụ hoặc vệ tinh khác, hệ thống của SpaceX sẽ tự động điều chỉnh quỹ đạo thay vì phối hợp với đơn vị vận hành còn lại.
Trong khi đó, nhiều chòm vệ tinh quy mô lớn khác như Project Kuiper của Amazon hay Qianfan (Ngàn Cánh Buồm) của Trung Quốc cũng đang được triển khai, khiến mật độ vệ tinh trên quỹ đạo Trái Đất thấp tiếp tục gia tăng.
Theo ông Lewis, cách an toàn nhất là bố trí các chòm vệ tinh ở những lớp quỹ đạo riêng biệt để tránh giao cắt, nhưng điều này rất khó thực hiện vì các doanh nghiệp đều muốn khai thác những quỹ đạo tối ưu.
Ông Sgobba đề xuất các cơ quan quản lý yêu cầu doanh nghiệp công bố trước số lần cơ động tránh va chạm dự kiến khi xin cấp phép triển khai chòm vệ tinh mới, thay vì chỉ đánh giá rủi ro sau khi hệ thống đã đi vào hoạt động.
“Hiện chưa có quy định buộc các công ty phải chứng minh rằng một chòm vệ tinh với quy mô như vậy sẽ cần bao nhiêu lần tránh va chạm mỗi năm và liệu chúng có đủ nhiên liệu cũng như khả năng tự động để thực hiện tất cả các lần cơ động đó hay không,” ông nói.
Theo ông, tình trạng quá tải trên quỹ đạo không phải là “một tai nạn đang chờ xảy ra”, mà là một thách thức kỹ thuật có thể dự báo và quản lý nếu được tính toán ngay từ đầu.
Các vệ tinh Starlink chờ được triển khai sau khi phóng. Ảnh: SpaceX
Ảnh phơi sáng 30 phút bầu trời đêm cho thấy mật độ dày đặc của các vệ tinh trên quỹ đạo tính đến tháng 6/2024. Ảnh: Getty Images
