Rạng sáng 10/7, Trung Quốc lần đầu thu hồi thành công tầng đẩy đầu tiên của tên lửa Trường Chinh 10B (Long March 10B) bằng một hệ thống lưới căng trên tàu ngoài khơi. Đây là lần đầu tiên trên thế giới một tên lửa quỹ đạo được thu hồi theo phương thức này, đánh dấu bước tiến mới trong công nghệ tên lửa tái sử dụng phục vụ chương trình đưa người lên Mặt Trăng.
Theo Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), nước này dự kiến tái sử dụng chính tầng đẩy vừa thu hồi trước khi năm 2026 kết thúc.
Thu hồi tầng đẩy bằng lưới thay vì chân hạ cánh
Tên lửa Trường Chinh 10B cao 63 m cất cánh lúc 12h15 ngày 10/7 từ Bãi phóng thương mại Hải Nam, đưa một vệ tinh chưa được công bố vào quỹ đạo. Khoảng sáu phút sau khi tách tầng, tầng đẩy đầu tiên quay trở lại Trái Đất và được thu hồi thành công, trong khi vệ tinh hoàn tất việc vào quỹ đạo hơn 90 phút sau khi phóng.
Khác với Falcon 9 của SpaceX hay New Glenn của Blue Origin – đều hạ cánh bằng động cơ và chân đáp – CASC lựa chọn phương án sử dụng một tàu ngoài khơi trang bị hệ thống lưới linh hoạt cùng cơ cấu giảm chấn thủy lực.
Khi tầng đẩy đi vào khu vực thu hồi, bốn móc trên thân tên lửa móc vào các dây cáp căng trên boong tàu Linghangzhe. Tấm lưới hấp thụ phần lớn động năng còn lại trước khi các dây cáp phụ cố định tầng đẩy để chống gió và sóng.
Đây là lần đầu tiên trên thế giới một tên lửa được thu hồi thành công bằng hệ thống lưới. Cách tiếp cận này giúp loại bỏ chân hạ cánh – bộ phận làm tăng khối lượng và độ phức tạp của tên lửa – qua đó dành nhiều tải trọng hơn cho nhiên liệu hoặc hàng hóa. Đổi lại, hệ thống thu hồi trên biển phải có độ chính xác rất cao và kết cấu phức tạp hơn.
Giới chuyên gia cho rằng còn quá sớm để đánh giá liệu phương pháp này có thể áp dụng rộng rãi hay không. SpaceX cũng đã mất nhiều năm thử nghiệm trước khi đưa Falcon 9 trở thành tên lửa tái sử dụng với tần suất phóng gần như hằng tuần.
Bước tiến quan trọng cho chương trình Mặt Trăng
Trường Chinh 10B là phiên bản chở hàng của dòng tên lửa Trường Chinh 10, được Trung Quốc phát triển cho chương trình đưa người lên Mặt Trăng. Tên lửa có khối lượng cất cánh khoảng 760 tấn, đường kính 5 m và có thể đưa tối đa 16 tấn hàng hóa lên quỹ đạo Trái Đất thấp khi hoạt động ở chế độ tái sử dụng. Tầng đẩy đầu tiên sử dụng bảy động cơ YF-100K chạy bằng nhiên liệu dầu hỏa và oxy lỏng, tạo tổng lực đẩy khoảng 890 tấn.
Theo kế hoạch của Trung Quốc, phiên bản chở người của Trường Chinh 10 sẽ đưa tàu vũ trụ Mengzhou chở ba phi hành gia lên quỹ đạo, kết hợp với tàu đổ bộ Mặt Trăng Lanyue, đưa hai người đáp xuống bề mặt.
Tháng 2 năm nay, CASC cũng đã thử nghiệm thành công hệ thống thoát hiểm của tàu Mengzhou bằng một tầng thử nghiệm Trường Chinh 10A.
Trung Quốc đặt mục tiêu đưa hai phi hành gia lên Mặt Trăng trước năm 2030, trong khi NASA hiện hướng tới sứ mệnh Artemis IV vào năm 2028, dù lịch trình vẫn có khả năng tiếp tục bị lùi.
Việc phóng tên lửa quỹ đạo không còn là điều mới đối với Trung Quốc, nhưng khả năng thu hồi và tái sử dụng tầng đẩy được xem là bước tiến chiến lược. Công nghệ này giúp giảm đáng kể chi phí phóng, tăng tần suất hoạt động và là nền tảng để thực hiện các sứ mệnh không gian quy mô lớn, cụ thể là kế hoạch chinh phục Mặt Trăng.
Đối với chương trình đưa người lên Mặt Trăng, mỗi sứ mệnh thường cần nhiều lần phóng để đưa tàu chở người, tàu đổ bộ và nhiên liệu lên quỹ đạo. Nếu mỗi tầng đẩy chỉ sử dụng một lần, chi phí và thời gian chuẩn bị sẽ tăng lên đáng kể.
Nếu thành công trong việc đưa chính tầng đẩy vừa thu hồi trở lại bệ phóng trước cuối năm 2026, Trung Quốc sẽ tiến thêm một bước quan trọng trong việc xây dựng năng lực vận hành tên lửa tái sử dụng.
Cuộc đua lên Mặt Trăng
Nhiều chuyên gia cho rằng cuộc cạnh tranh hiện nay không còn đơn thuần là quốc gia nào đưa người lên Mặt Trăng trước, mà là bên nào có thể duy trì các sứ mệnh thường xuyên với chi phí thấp.
Bình luận viên hàng không vũ trụ Scott Manley nhận định quốc gia duy trì được nhịp độ phóng và khai thác ổn định sẽ có lợi thế trong việc xây dựng sự hiện diện lâu dài trên Mặt Trăng.
Việc thu hồi thành công Trường Chinh 10B phù hợp với chiến lược phát triển từng bước của chương trình Mặt Trăng Trung Quốc, vốn đã bao gồm sứ mệnh mang mẫu vật từ nửa tối Mặt Trăng về Trái Đất, kế hoạch tìm kiếm băng nước tại cực nam bằng tàu Hằng Nga 7 dự kiến cuối năm 2026 và các thử nghiệm đối với tàu vũ trụ chở người.
Dù vậy, giới quan sát lưu ý rằng một lần thu hồi thành công chưa đủ để khẳng định Trung Quốc đã sở hữu một chương trình tên lửa tái sử dụng hoàn chỉnh. CASC vẫn cần chứng minh khả năng tái sử dụng thực tế của tầng đẩy cũng như quy trình bảo dưỡng và vận hành sau mỗi lần bay.
Tuy nhiên, cột mốc này vẫn mang ý nghĩa lịch sử. Đến nay mới chỉ có hai quốc gia thu hồi thành công tầng đẩy tên lửa quỹ đạo, và Trung Quốc là nước đầu tiên thực hiện điều đó bằng hệ thống lưới thu hồi trên biển.

Một góc kết cấu lưới thu hồi tầng đẩy tên lửa trên boong tàu Linghangzhe của Trung Quốc. Ảnh: Mike van Schoonderwalt

Tầng đẩy đầu tiên của tên lửa Trường Chinh 10B của Trung Quốc hạ xuống biển để thu hồi sau khi đưa thành công một vệ tinh lên quỹ đạo ngày 10/7/2026. Ảnh: CCTV