NASA hôm thứ Ba tuần trước (18/8/2026) công bố cập nhật tiến độ của các tàu đổ bộ và hệ thống trình diễn công nghệ đang được phát triển cho chương trình Căn cứ Mặt Trăng, cho thấy hạ tầng robot và hậu cần cần thiết cho sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng đang từng bước được hình thành.
Theo NASA, 4 đối tác thương mại gồm Blue Origin, Firefly Aerospace, Intuitive Machines và Voyager Technologies đang phát triển các tàu đổ bộ hướng tới những chuyến vận chuyển hàng hóa và thiết bị lên Mặt Trăng trong những năm tới. Các sứ mệnh này sẽ đưa những cấu phần đầu tiên của hạ tầng cần thiết cho Căn cứ Mặt Trăng, từ thiết bị khoa học, hệ thống điện, liên lạc đến phương tiện di chuyển trên bề mặt.
Giai đoạn đầu của kế hoạch Căn cứ Mặt Trăng kéo dài đến năm 2029, với hơn 20 sứ mệnh robot được lên kế hoạch. Mỗi sứ mệnh sẽ vừa vận chuyển tải trọng, vừa kiểm chứng công nghệ và thu thập dữ liệu để giảm rủi ro trước khi con người bắt đầu hoạt động thường xuyên trên Mặt Trăng. NASA cho biết các chuyến vận chuyển thương mại định kỳ thông qua chương trình Dịch vụ vận chuyển tải trọng thương mại lên Mặt Trăng (CLPS) sẽ tạo nền tảng cho một chuỗi cung ứng Mặt Trăng có thể duy trì lâu dài.
Blue Origin
Blue Origin đang hoàn thiện tàu đổ bộ Blue Moon MK1 qua các cuộc thử nghiệm tích hợp để chuẩn bị cho sứ mệnh đầu tiên mang tên Endurance. Tàu đã hoàn tất chiến dịch thử nghiệm môi trường, trong đó có thử nghiệm chân không nhiệt tại Trung tâm Vũ trụ Johnson của NASA ở Houston nhằm xác nhận khả năng hoạt động trong những điều kiện tương tự môi trường Mặt Trăng.
Kết cấu, hệ thống động lực và điện tử hàng không của MK1 đã được lắp ráp hoàn chỉnh. Các nhóm kỹ thuật đang kiểm tra hệ thống dây điện phục vụ tích hợp tải trọng. Tàu cũng đã hoàn tất kiểm tra liên lạc với Hệ thống vệ tinh theo dõi và chuyển tiếp dữ liệu của NASA và Mạng lưới Không gian Sâu.
Bước tiếp theo là nạp nhiên liệu đẩy đông lạnh trước khi tàu được tích hợp cho quá trình phóng.
Trong sứ mệnh Endurance, Blue Moon MK1 sẽ trình diễn khả năng hạ cánh chính xác, khảo sát môi trường Mặt Trăng và thử nghiệm các hệ thống tự hành phục vụ những sứ mệnh Căn cứ Mặt Trăng trong tương lai.
Firefly Aerospace
Firefly đang phát triển Blue Ghost Mission 2, sứ mệnh kế tiếp sau lần hạ cánh thành công đầu tiên của công ty. Lần này, Blue Ghost sẽ được đặt trên Elytra, tàu vũ trụ hoạt động trên quỹ đạo của Firefly. Hai phương tiện tạo thành một hệ thống cao khoảng 6,7 m, gần gấp ba lần chiều cao của tàu Blue Ghost Mission 1.
Cấu hình hai tàu cho phép Firefly triển khai tải trọng cả trên quỹ đạo và xuống bề mặt Mặt Trăng, mở rộng khả năng vận chuyển hàng hóa và thiết bị khoa học cho Căn cứ Mặt Trăng.
Blue Ghost Mission 2 được lên kế hoạch trở thành sứ mệnh Mỹ đầu tiên hạ cánh ở mặt xa Mặt Trăng. Khu vực này có môi trường vô tuyến đặc biệt yên tĩnh, tạo điều kiện nghiên cứu địa chất mặt xa và “Kỷ nguyên Tối” của vũ trụ, giai đoạn trước khi những ngôi sao đầu tiên hình thành và phát sáng. Sứ mệnh mang theo 3 tải trọng của NASA để nghiên cứu khoa học và thử nghiệm công nghệ phục vụ các hoạt động cư trú và xây dựng hạ tầng trong tương lai.
Firefly cũng sẽ tái sử dụng một số hệ thống phụ từ sứ mệnh Blue Ghost đầu tiên. Theo NASA, cách tiếp cận này giúp công ty rút ngắn thời gian phát triển và giảm rủi ro, đồng thời chứng minh khả năng thực hiện các chuyến vận chuyển thương mại lên Mặt Trăng theo mô hình có thể lặp lại và mở rộng.
Intuitive Machines
Intuitive Machines đang chuẩn bị cho IM-3, sứ mệnh thứ ba sử dụng tàu đổ bộ Nova-C của công ty. Tàu mang tên Trinity sẽ đồng hành với Altus-1, vệ tinh chuyển tiếp dữ liệu đầu tiên của Intuitive Machines dành cho Mặt Trăng.
Trinity hiện trong giai đoạn lắp ráp và tích hợp. Boong trên đã được căn chỉnh, trong khi hệ thống dây điện bên trong đang được kiểm tra trước khi đóng các tấm che.
Gần đây, Intuitive Machines cùng đội ngũ tại Trung tâm Vũ trụ Marshall của NASA ở Huntsville, Alabama, đã hoàn tất thử nghiệm chân không nhiệt tầm xa. Thử nghiệm nhằm xác nhận các cảm biến của tàu có thể hoạt động chính xác trong toàn bộ dải nhiệt độ mà chúng có thể gặp phải khi đáp xuống Mặt Trăng.
Trong những tuần tới, công ty sẽ hoàn tất tích hợp động cơ và tiến hành thử nghiệm đốt nóng.
IM-3 sẽ triển khai Altus-1 lên quỹ đạo Mặt Trăng cùng ba tải trọng, đồng thời đưa nhiều tải trọng khoa học và thương mại xuống bề mặt.
Điểm đến của tàu là Reiner Gamma, một trong những “xoáy Mặt Trăng” nổi bật nhất và cũng là một dị thường từ trường lớn trên bề mặt Mặt Trăng. IM-3 sẽ là sứ mệnh đầu tiên nghiên cứu trực tiếp bề mặt của một xoáy Mặt Trăng, giúp các robot và thiết bị khoa học tìm hiểu nguồn gốc cũng như đặc điểm của khu vực bí ẩn này.
Altus-1 cũng sẽ đặt nền móng cho mạng lưới vệ tinh chuyển tiếp dữ liệu quanh Mặt Trăng, cung cấp năng lực liên lạc và định vị cho những sứ mệnh tương lai, đặc biệt tại các khu vực như cực Nam, nơi liên lạc trực tiếp với Trái Đất có thể gặp khó khăn.
Voyager Technologies
Tàu đổ bộ Griffin-1 của Voyager Technologies đang trải qua thử nghiệm tại Phòng thí nghiệm Thử nghiệm Môi trường của Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) thuộc NASA ở Nam California.
Griffin-1 thuộc nhóm tàu đổ bộ “hạ tầng”, được thiết kế để vận chuyển các tải trọng lớn xuống Mặt Trăng. Sứ mệnh dự kiến phóng vào cuối năm 2026 và sẽ mang tải trọng thương mại lớn nhất từng được đưa xuống bề mặt Mặt Trăng.
Năm tải trọng của NASA sẽ được lắp trên xe tự hành Astrolab FLIP (FLEX Lunar Innovation Platform). Sự kết hợp này nhằm trình diễn các công nghệ di chuyển trên bề mặt và hỗ trợ hoạt động dài ngày trên Mặt Trăng.
Griffin-1 gần đây hoàn tất thử nghiệm đặc tính khối lượng, cung cấp dữ liệu quan trọng cho hệ thống dẫn đường, định vị, điều khiển và phân tích động lực học bay.
Trong những tuần tới, tàu sẽ tiếp tục trải qua các thử nghiệm môi trường mô phỏng điều kiện từ lúc phóng đến khi hạ cánh. Sau đó, Griffin-1 sẽ trở lại cơ sở Lunar Systems của Voyager tại Pittsburgh để lắp ráp lần cuối trước khi được chuyển tới bãi phóng ở Cape Canaveral.
Northrop Grumman
Bên cạnh 4 công ty phát triển tàu đổ bộ, NASA đang hợp tác với Northrop Grumman để phát triển 3 tải trọng trình diễn công nghệ dành cho bề mặt Mặt Trăng.
Các hệ thống này sử dụng phần cứng cung cấp điện và điện tử hàng không vốn được phát triển cho mô-đun HALO của trạm Gateway. Sau khi NASA chuyển trọng tâm từ chiến lược tập trung vào hoạt động trên quỹ đạo sang xây dựng năng lực trên bề mặt, các công nghệ này được điều chỉnh cho mục tiêu mới.
Một trọng tâm của chương trình là các hệ thống có khả năng “sống sót qua đêm Mặt Trăng”. Đêm trên Mặt Trăng kéo dài nhiều ngày và nhiệt độ có thể giảm xuống mức cực thấp, đặt ra thách thức lớn đối với các thiết bị điện và điện tử.
Các thử nghiệm cũng sẽ đánh giá hạ tầng cung cấp điện dùng chung trên bề mặt, nhằm duy trì hoạt động cho các tải trọng quan trọng và những thành phần tương lai của Căn cứ Mặt Trăng.
NASA hiện xây dựng Căn cứ Mặt Trăng theo từng giai đoạn, bắt đầu bằng các sứ mệnh robot và dần triển khai hệ thống điện, vận chuyển hàng hóa, liên lạc và các hạ tầng thiết yếu khác. Giai đoạn tiếp theo sẽ mở rộng các hoạt động này trước khi tiến tới xây dựng một tiền đồn lâu dài, nơi phi hành gia có thể sinh sống và làm việc gần cực Nam Mặt Trăng.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận này là NASA không xây dựng toàn bộ hạ tầng bằng một chương trình duy nhất. Thay vào đó, cơ quan này đang sử dụng mạng lưới đối tác thương mại để tạo ra nhiều phương tiện vận chuyển và hệ thống bổ trợ, qua đó từng bước hình thành một hạ tầng Mặt Trăng có khả năng mở rộng và hoạt động lâu dài.
Hình ảnh mô phỏng khu vực cực Nam Mặt Trăng. Các điểm sáng phát sáng rải rác trên bề mặt Mặt Trăng đại diện cho những hệ thống và thiết bị trên bề mặt, hỗ trợ hoạt động lâu dài của con người và robot tại khu vực cực Nam. Ảnh: NASA
Tàu đổ bộ Mặt Trăng Blue Moon Mark 1 (MK1) Endurance của Blue Origin. Ảnh: Blue Origin
Ảnh chụp tàu đổ bộ Mặt Trăng Griffin-1 của Voyager trong phòng sạch tại một cơ sở ở Pittsburgh, bang Pennsylvania, ngày 15/6/2026. Tàu đang được chuẩn bị để vận chuyển tới Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA, nơi tàu sẽ trải qua các thử nghiệm môi trường trước chuyến phóng lên Mặt Trăng dự kiến vào cuối năm 2026. Ảnh: Astrobotic
Hình ảnh mô phỏng tàu đổ bộ Mặt Trăng Nova-C của Intuitive Machines đang hạ xuống bề mặt Mặt Trăng. Ảnh: Intuitive Machines
Mô hình thử nghiệm đạt chuẩn bay của Blue Ghost Mission 2 do Firefly Aerospace phát triển được đưa lên bàn thử rung tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA năm 2025. Ảnh: NASA
