Khi những robot hình người đồng loạt múa quạt trên sân khấu Gala Tết Nguyên đán, hàng trăm triệu khán giả Trung Quốc chứng kiến một màn trình diễn ngoạn mục của công nghệ. Với Ai Lin, một người bán hàng livestream tại Hàng Châu, đó còn là tín hiệu của một cơ hội làm ăn.
Anh lập tức bỏ ra khoảng 30.000 USD mua robot hình người đầu tiên và mở dịch vụ cho thuê.
Chỉ với khoảng 3.000 nhân dân tệ (443 USD) mỗi ngày, khách hàng có thể thuê robot đến biểu diễn tại triển lãm, khai trương cửa hàng, hội nghị hay thậm chí hỗ trợ các màn cầu hôn.
Nhu cầu ban đầu rất lớn. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, Ai Lin nhận ra khoảng cách rất xa giữa những gì robot thể hiện trên sân khấu và khả năng làm việc thực tế.
“Robot hiện nay chưa thể tự vận hành. Chúng giống những món đồ chơi khổng lồ hơn là người lao động,” anh nói.
Câu chuyện của Ai Lin phản ánh thực tế phía sau cơn sốt robot hình người tại Trung Quốc: công nghệ đang tiến rất nhanh, nhưng vẫn còn nhiều rào cản trước khi có thể thay thế con người trong nhà máy hay gia đình.
Tham vọng tỷ USD của Bắc Kinh
Dù vậy, Trung Quốc vẫn đặt cược rất lớn vào robot hình người.
Trong bối cảnh dân số già hóa, lực lượng lao động suy giảm và tăng trưởng kinh tế chậm lại, Bắc Kinh coi robot hình người là một ngành chiến lược, vừa giúp nâng cao năng suất, vừa tạo lợi thế trong cuộc cạnh tranh AI toàn cầu.
“Đây là cơ hội hiếm hoi để cả thế giới nhìn về Trung Quốc chờ đợi bước đột phá tiếp theo,” Lian Jye Su, chuyên gia AI và robot của Omdia, nhận định.
Theo Morgan Stanley, đến năm 2050 thế giới có thể có khoảng 1 tỷ robot hình người, tạo ra thị trường trị giá hơn 5.000 tỷ USD.
Trung Quốc hiện đã là cường quốc về robot công nghiệp và cũng chiếm phần lớn lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu, vượt xa các đối thủ Mỹ như Tesla hay Figure AI.
Đầu tháng này, Bắc Kinh còn phát động chương trình thúc đẩy robot hình người tham gia hơn 100 ứng dụng thực tế ngay trong năm nay.
Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận Trung Quốc đang là đối thủ lớn nhất của Tesla trong cuộc đua robot hình người.
Khi robot trở thành… dịch vụ cho thuê
Sự bùng nổ của ngành cũng tạo ra một thị trường mới: cho thuê robot.
Giá bán robot hình người hiện dao động từ khoảng 19.000 USD cho các mẫu cơ bản đến hơn 100.000 USD với các phiên bản cao cấp, khiến việc sở hữu vượt quá khả năng của nhiều doanh nghiệp. Thay vào đó, các công ty lựa chọn thuê.
Theo truyền thông Trung Quốc, hiện có hơn 153.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực cho thuê robot.
AGIBOT – một trong những nhà sản xuất robot hàng đầu – thậm chí thành lập công ty SHAREBOT chỉ để kinh doanh dịch vụ này. Khách hàng có thể thuê robot với giá khoảng 3.500 nhân dân tệ mỗi ngày, bao gồm cả kỹ thuật viên đi kèm để lập trình và điều khiển. Trong ba tháng đầu hoạt động, nền tảng đã nhận hơn 5.500 đơn đặt hàng.
Theo CEO Li Yiyan, dịch vụ cho thuê không chỉ mang lại doanh thu mà còn giúp robot tiếp xúc với nhiều tình huống thực tế hơn để thu thập dữ liệu và tiếp tục học hỏi.
Tuy nhiên, “tuần trăng mật” không kéo dài.
Zhao Xiaohong, một doanh nhân tại tỉnh Giang Tô từng đầu tư tám robot hình người để cho thuê, cho biết giá thuê đang giảm nhanh khi sự tò mò ban đầu của khách hàng dần biến mất.
“Mọi người bắt đầu thấy nhàm chán vì robot không có nhiều tiến bộ mới, trong khi thị trường lại xuất hiện quá nhiều mẫu giống nhau,” ông nói.
Biểu diễn rất giỏi, làm việc vẫn còn xa
Khoảng cách giữa màn trình diễn và năng lực thực tế thể hiện rõ nhất tại khu công nghệ Yizhuang ở Bắc Kinh.
Trong trung tâm triển lãm, robot có thể múa lân, đá bóng, ném bóng rổ hay pha cà phê trước sự thích thú của khách tham quan.
Nhưng ở cơ sở nghiên cứu cách đó không xa, hơn 120 robot hình người lại đang miệt mài lặp đi lặp lại những thao tác rất đơn giản như phân loại bưu kiện, thay tã em bé hay xúc bỏng ngô.
Mỗi chuyển động đều được con người giám sát và điều khiển. Đó là bởi AI vẫn thiếu một thứ rất quan trọng: dữ liệu về thế giới thực. Các công ty sản xuất robot hiện phải trả tới 150 USD mỗi giờ cho những đơn vị chuyên tạo dữ liệu bằng cách để robot học các thao tác vật lý trong môi trường thực tế.
Ngoài phần mềm, phần cứng cũng là bài toán nan giải.
Theo Marco Wang, chuyên gia của Interact Analysis, bàn tay robot hiện là bộ phận khó chế tạo nhất. Để mô phỏng bàn tay con người, các kỹ sư phải tích hợp rất nhiều động cơ, cảm biến và hệ thống truyền động vào một không gian cực nhỏ.
Điều đó khiến chi phí tăng cao, khả năng chịu tải hạn chế, tuổi thọ thấp và đặc biệt khó giải quyết vấn đề tản nhiệt. Chính vì vậy, phần lớn robot hình người hiện vẫn chủ yếu được các cơ quan nhà nước hoặc viện nghiên cứu mua phục vụ thử nghiệm.
Ngay cả UBTECH – một trong những hãng robot lớn nhất Trung Quốc – cũng thừa nhận robot hình người tiên tiến nhất của họ mới chỉ đạt khoảng 80% năng suất của con người, và chỉ trong một số công việc lặp lại như đóng gói hay phân loại bưu kiện.
Cuộc đua vẫn chỉ mới bắt đầu
Dẫu còn nhiều hạn chế, robot hình người đang ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong đời sống Trung Quốc.
Ở Hàng Châu, robot cảnh sát hỗ trợ điều tiết giao thông. Tại Bắc Kinh, Thượng Hải hay Thâm Quyến, robot có thể pha cà phê, rót bia hoặc phát thuốc.
Theo Joy Zhang, chuyên gia của BNP Paribas, điều này cho thấy chiến lược khác biệt của Trung Quốc. Thay vì chờ công nghệ hoàn thiện mới tung ra thị trường, các doanh nghiệp Trung Quốc chọn cách đưa robot đến với công chúng càng sớm càng tốt để thúc đẩy quá trình thương mại hóa và giảm giá thành.
Được hậu thuẫn bởi chuỗi cung ứng xe điện và năng lực sản xuất quy mô lớn, Trung Quốc hiện có hơn 140 doanh nghiệp chế tạo robot hình người. Tuy nhiên, số lượng đông đảo cũng kéo theo sự cạnh tranh khốc liệt. Theo TrendForce, nhiều công ty robot đã chứng kiến nguồn vốn đầu tư giảm mạnh từ năm ngoái khi thị trường bắt đầu lo ngại nguy cơ bong bóng.
Lian Jye Su của Omdia cho rằng ngành robot hình người phần nào đã bị “thổi phồng” như một minh chứng cho sức mạnh công nghệ của Trung Quốc.
Ông dự đoán sau giai đoạn bùng nổ hiện nay, thị trường sẽ chỉ còn lại một số ít doanh nghiệp đủ năng lực tồn tại, trong khi phần lớn phải dựa vào trợ cấp của chính quyền địa phương hoặc các nhà đầu tư.
Biểu tượng rõ nhất của tham vọng đó hiện là Unitree – công ty có những robot kung-fu gây sốt tại Gala Tết Nguyên đán và đang chuẩn bị niêm yết trên sàn chứng khoán Thượng Hải. Thế nhưng, ngay cả với doanh nghiệp dẫn đầu này, doanh thu vẫn chủ yếu đến từ các viện nghiên cứu và trường đại học, còn số robot thực sự được triển khai trong sản xuất công nghiệp vẫn chiếm chưa đến 10%.
Khi được hỏi bao giờ robot của Unitree có thể làm việc trên dây chuyền sản xuất, đại diện công ty chỉ trả lời ngắn gọn: “Điều đó sẽ phụ thuộc vào những đột phá công nghệ trong tương lai.”
Một du khách đứng trước tấm biển quảng cáo có hình người máy hình người tại khu vực AI của Triển lãm Chuỗi Cung ứng Quốc tế Trung Quốc (CISCE) vào ngày 26 tháng 6 năm 2026 tại Bắc Kinh. Ảnh: Getty Images
Một nhà máy robot tại Bắc Kinh đặt mục tiêu xuất xưởng 10.000 sản phẩm vào cuối năm 2026 và 500.000 đơn vị vào năm 2030, phù hợp với mục tiêu của ngành về sản xuất hàng loạt robot hình người. Ảnh: CNN
