Những lời trấn an về trí tuệ nhân tạo đang ngày càng khó thuyết phục khi chính những người trong ngành vẫn chưa thể trả lời câu hỏi lớn nhất: AI sẽ lấy đi bao nhiêu việc làm của con người.
Thông điệp “hãy học lập trình thông minh hơn, suy nghĩ sâu hơn và tận dụng kỹ năng con người” được lặp lại tại hội nghị HumanX diễn ra từ ngày 6–9/4/2026 ở San Francisco, nơi quy tụ khoảng 6.500 nhà đầu tư, doanh nhân và lãnh đạo công nghệ. Nhưng ngay từ lối vào, một tấm biển với dòng chữ “Hãy ngừng tuyển con người” đã phủ bóng lên toàn bộ sự kiện, phơi bày nỗi lo âm ỉ trong ngành.
Trên sân khấu chính, May Habib, giám đốc điều hành nền tảng AI Writer, thẳng thắn thừa nhận các lãnh đạo doanh nghiệp trong danh sách Fortune 500 đang rơi vào một “cơn hoảng loạn tập thể” khi đối mặt với làn sóng AI.
Và nỗi lo này không phải vô căn cứ. Ngày càng nhiều doanh nghiệp công khai viện dẫn AI khi cắt giảm nhân sự. Salesforce đã sa thải 4.000 nhân viên chăm sóc khách hàng, cho biết AI hiện xử lý một nửa khối lượng công việc. Tại Block, nhà sáng lập Jack Dorsey cũng lên kế hoạch cắt giảm gần một nửa nhân sự, với lý do các “công cụ trí tuệ” đang tái định hình cách doanh nghiệp vận hành.
Dù vậy, không phải ai cũng tin rằng AI là nguyên nhân thực sự. Một số nhà kinh tế cho rằng các công ty đang dùng AI như một “tấm bình phong” để hợp lý hóa việc cắt giảm chi phí hoặc điều chỉnh sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt.
Giám đốc điều hành OpenAI là Sam Altman từng gọi hiện tượng này là “AI-washing” – thổi phồng vai trò của AI. Nhiều diễn giả tại hội nghị cũng đồng tình rằng việc đổ lỗi hoàn toàn cho AI là chưa chính xác, dù họ đều thừa nhận một sự gián đoạn lớn đang đến rất gần.
“AI sẽ biến đổi mọi công ty, mọi công việc và mọi cách chúng ta làm việc,” Matt Garman, lãnh đạo Amazon Web Services, nhận định.
Cuộc tranh luận vì thế càng trở nên gay gắt. Hai năm trước, CEO Nvidia là Jensen Huang từng tuyên bố mục tiêu cuối cùng là khiến “không ai cần phải lập trình nữa”. Quan điểm này nhanh chóng bị Andrew Ng, nhà sáng lập DeepLearning.AI, phản bác là “một trong những lời khuyên nghề nghiệp tệ nhất từng có”. Theo ông, AI không thay thế lập trình mà đang mở rộng khả năng tiếp cận nó cho nhiều người hơn.
Trong bối cảnh đó, một xu hướng mới đang nổi lên ở Thung lũng Silicon: giá trị của con người sẽ nằm ở những gì máy móc khó thay thế. Greg Hart, giám đốc điều hành Coursera, cho rằng tư duy phản biện, giao tiếp và làm việc nhóm sẽ là yếu tố phân biệt giữa các nhân viên trong kỷ nguyên AI.
Cùng quan điểm, Florian Douetteau, lãnh đạo Dataiku, nhấn mạnh “khả năng phán đoán” mới là giá trị cốt lõi của con người. Ông hình dung một mô hình làm việc mới, nơi AI hoạt động liên tục, còn con người đóng vai trò kiểm tra và ra quyết định. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận sự bất an: “Chúng ta có thể có một thế hệ chưa từng hoàn thành một sản phẩm từ đầu đến cuối. Điều đó khá đáng lo”.
Những lời khuyên về thích nghi có thể trở nên xa vời với thế hệ trẻ đang chật vật tìm công việc đầu tiên. AI đã tự động hóa nhiều công việc sơ cấp – vốn là bệ phóng sự nghiệp. Theo quỹ SignalFire, tuyển dụng nhân sự có dưới một năm kinh nghiệm tại các công ty công nghệ lớn ở Mỹ đã giảm một nửa trong giai đoạn 2019–2024.
Cảnh báo về tương lai, Cựu Phó Tổng thống Mỹ Al Gore cho rằng thế giới cần chuẩn bị cho sự biến mất của nhiều công việc trí óc. Ông kêu gọi xây dựng kế hoạch cụ thể để hỗ trợ người lao động chuyển đổi nghề nghiệp, tránh lặp lại sai lầm trong thời kỳ toàn cầu hóa.
“Sai lầm không phải là toàn cầu hóa, mà là chúng ta không chuẩn bị cho hệ quả của nó,” ông nói, liên hệ với làn sóng phi công nghiệp hóa trong những năm 2000.
Nhưng theo ông, có lẽ nhiều người vẫn né tránh cuộc thảo luận này — bởi một lý do đơn giản: nói ra có thể làm giảm sự hứng khởi với công nghệ.
Ngày càng nhiều công ty trực tiếp viện dẫn trí tuệ nhân tạo khi công bố cắt giảm nhân sự. Ảnh: AFP
