Vệ tinh trung tâm dữ liệu thử nghiệm thuộc dự án Suncatcher của Google đã đi vào hoạt động và thiết lập liên lạc với mặt đất sau khi được phóng lên quỹ đạo hồi đầu tháng này. Vệ tinh nằm trong số hơn 100 thiết bị vũ trụ được đưa lên không gian bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX.
Vệ tinh mang theo bốn bộ xử lý Tensor (TPU) do Google phát triển và có khả năng tạo ra tối đa 1 kW điện. Thiết bị được thiết kế nhằm mở đường cho các mạng lưới vệ tinh bay gần nhau trong tương lai, cùng thực hiện những tác vụ suy luận AI quy mô lớn ngay trên quỹ đạo. Tuy nhiên, mức tiêu thụ điện của các bộ xử lý TPU khiến vệ tinh chỉ có thể bật một chip trong khoảng 20 phút mỗi lần, gây thêm khó khăn cho việc truyền dữ liệu giữa không gian và mặt đất.
Sau khoảng ba tuần kiểm tra các hệ thống con để đưa vệ tinh vào trạng thái hoạt động, nhóm kỹ sư đã sẵn sàng thử nghiệm thiết bị. Khi gửi câu lệnh đầu tiên từ mặt đất trong tuần này, họ yêu cầu mô hình Gemma 4 của Google DeepMind, được cài sẵn trên vệ tinh, viết một bài thơ haiku về không gian. Kết quả là:
Trái Đất xanh phía dưới
Dòng dữ liệu lặng lẽ trôi
Ánh sao nuôi lõi máy.
Google cho biết đã thử nghiệm mô hình bằng những bài thơ ngắn có chủ đề không gian này. Quan trọng hơn, công ty cũng yêu cầu vệ tinh báo cáo các điều kiện quỹ đạo xung quanh nó.
Đại diện Google nói với TechCrunch rằng vệ tinh đang hoạt động bình thường.
Chiến dịch thử nghiệm hiện nay sẽ đánh giá khả năng vận hành của các chip trong điều kiện chịu áp lực nhiệt và môi trường bức xạ ngoài không gian. Google đã tiến hành nhiều thử nghiệm với bộ xử lý TPU trong các máy gia tốc hạt trên Trái Đất, nhưng giờ đây công ty cần kiểm tra tác động thực tế của bức xạ vũ trụ lên phần cứng và bộ xử lý.
Bức xạ có thể gây ra hiện tượng “đảo bit”, khiến giá trị lưu trong bộ nhớ máy tính bị thay đổi. Điều này có thể làm sai lệch dữ liệu mà không kích hoạt những công cụ giám sát thông thường.
Các thử nghiệm trên mặt đất cho thấy tác động của bức xạ có thể không đáng kể đối với các tác vụ suy luận AI, nhưng sẽ gây nhiều vấn đề hơn khi huấn luyện mô hình. Với vệ tinh mới, nhóm nghiên cứu của Google sẽ có cơ hội đánh giá những tác động này trong môi trường thực tế thay vì chỉ dựa trên mô phỏng.
Nếu các bộ xử lý TPU trên vệ tinh chứng minh được khả năng hoạt động, bước tiếp theo là phóng thêm hai vệ tinh trang bị loại chip tiên tiến này vào năm 2027. Các thiết bị mới sẽ có khả năng tạo ra nhiều điện hơn, đồng thời thử nghiệm kết nối quang học giữa các vệ tinh.
Dự án Suncatcher của Google có hướng tiếp cận khá khác biệt so với nhiều ý tưởng xây dựng trung tâm dữ liệu ngoài không gian. Công ty dự định thiết lập các đường truyền tốc độ cao giữa những vệ tinh để chúng có thể phối hợp xử lý các tác vụ như một hệ thống thống nhất.
Trong khi đó, các trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo do SpaceX phát triển cũng được cho là sẽ sử dụng kết nối laser, nhưng các vệ tinh có thể bay cách nhau quá xa để phối hợp xử lý hiệu quả. Những công ty như Starcloud và Cowboy Space dự kiến thực hiện các tác vụ suy luận AI riêng lẻ trên từng vệ tinh.
Tầm nhìn của Google và SpaceX có mối liên hệ chặt chẽ. Alphabet, công ty mẹ của Google, đang nắm giữ một khoản đầu tư đáng kể tại SpaceX. Để đưa các trung tâm dữ liệu lên quỹ đạo, cả hai công ty đều cần Starship, tên lửa tải trọng lớn vẫn đang trong quá trình phát triển của Elon Musk, đạt khả năng tái sử dụng hoàn toàn và nhanh chóng.
Trong một nghiên cứu đã qua bình duyệt và được công bố đầu tháng này, các nhà nghiên cứu thuộc dự án Suncatcher ước tính SpaceX cần thực hiện 1.800 chuyến bay Starship để đạt được mức giảm chi phí nhờ tích lũy kinh nghiệm tương tự những gì công ty từng đạt được với các thế hệ tên lửa trước.
Suncatcher là một dự án tham vọng dài hạn điển hình của Google. Công ty tập trung thiết kế hạ tầng có thể vận hành với chi phí hợp lý vào thập niên 2030. Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa mục tiêu này có thể phụ thuộc vào cách các bộ phận khác của Google ứng phó với sức ép và cơ hội từ AI trong ngắn hạn.
Cổ phiếu Alphabet đã giảm mạnh trong tuần này sau khi công ty công bố kết quả kinh doanh, cho thấy nỗ lực tích hợp AI vào hoạt động tìm kiếm đang ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng doanh thu quảng cáo.
Vệ tinh thuộc dự án Suncatcher của Google được lắp ráp và kiểm tra tại cơ sở của công ty Planet trước khi phóng lên quỹ đạo. Dự án hướng tới xây dựng mạng lưới vệ tinh có khả năng phối hợp xử lý các tác vụ AI trong không gian. Ảnh: Planet Labs PBC
