Kế hoạch đưa con người trở lại Mặt trăng của NASA vừa có thay đổi lớn. Giám đốc NASA Jared Isaacman xác nhận sứ mệnh Artemis 3 sẽ không còn đưa phi hành gia hạ cánh xuống bề mặt Mặt trăng như dự định ban đầu. Thay vào đó, NASA điều chỉnh lộ trình nhằm giảm rủi ro, tăng tốc triển khai và đảm bảo an toàn cho các chuyến bay có người lái trong tương lai.
Artemis 3 chuyển sang thử nghiệm trên quỹ đạo Trái Đất
Theo kế hoạch mới công bố ngày 27/2, Artemis 3 (dự kiến phóng năm 2027) sẽ không hạ cánh xuống Mặt trăng mà chỉ hoạt động ở quỹ đạo Trái Đất thấp. Sứ mệnh sẽ tập trung thử nghiệm các công nghệ quan trọng, đặc biệt là quy trình gặp gỡ và ghép nối giữa khoang tàu Orion chở phi hành đoàn và các tàu đổ bộ Mặt trăng do đối tác thương mại phát triển.
Lần hạ cánh có người lái đầu tiên của chương trình Artemis được dời sang Artemis 4 vào năm 2028. NASA cũng để ngỏ khả năng Artemis 5 sẽ thực hiện thêm một lần hạ cánh trong cùng năm.
Song song với đó, NASA sẽ tiêu chuẩn hóa thiết kế tên lửa Space Launch System (SLS) nhằm đơn giản hóa quy trình sản xuất. Nếu mọi việc diễn ra theo kế hoạch, tần suất phóng có thể được rút ngắn từ 3 năm/lần xuống còn khoảng 10 tháng/lần. Cơ quan này cũng dự kiến tăng cường nhân sự để “xây dựng lại các năng lực cốt lõi”, qua đó cải thiện nhịp độ phóng.
Theo ông Isaacman, việc đi thẳng tới mục tiêu hạ cánh ngay là quá rủi ro. “Đi thẳng lên Mặt trăng… không phải là con đường dẫn đến thành công”, ông nhấn mạnh. Ông cũng cho biết NASA muốn “giảm mức độ phức tạp đến mức tối đa”, đồng thời tăng tốc sản xuất và nâng cao tần suất phóng vì điều đó liên quan trực tiếp đến yếu tố an toàn.
Trong khi đó, Artemis 2 — chuyến bay có người lái đầu tiên của tàu Orion — đang được chuẩn bị cho lần phóng dự kiến vào đầu tháng 4/2026 sau khi hoàn tất các sửa chữa kỹ thuật. Sứ mệnh sẽ đưa bốn phi hành gia bay một vòng quanh Mặt trăng trước khi trở về Trái Đất, đánh dấu bước quan trọng trước khi NASA thực hiện tham vọng quay lại bề mặt Mặt trăng.
Lo ngại về an toàn và tiến độ tàu đổ bộ
Quyết định thay đổi được đưa ra sau khi Hội đồng Cố vấn An toàn Hàng không Vũ trụ (ASAP) bày tỏ lo ngại về tiến độ, mức độ an toàn và sự sẵn sàng của các phương tiện thuộc Hệ thống Hạ cánh Con người (HLS).
Ban đầu, Artemis 3 phụ thuộc lớn vào tàu đổ bộ do các công ty tư nhân phát triển. NASA đã ký hợp đồng với SpaceX sử dụng tàu Starship cho Artemis 3 và 4, trong khi Blue Origin phát triển tàu Blue Moon cho Artemis 5.
Tuy Starship đã thực hiện 11 chuyến bay thử nghiệm dưới quỹ đạo, phương tiện này vẫn chưa đạt đủ các cột mốc cần thiết để chở phi hành gia hạ cánh Mặt trăng. Trong khi đó, nguyên mẫu Blue Moon Mark 1 vẫn đang được thử nghiệm.
Trước khi được phép đưa phi hành gia xuống bề mặt Mặt trăng, các tàu đổ bộ phải chứng minh khả năng tiếp nhiên liệu siêu lạnh trong không gian, ghép nối với Orion, thực hiện hạ cánh không người lái và quay trở lại quỹ đạo Mặt trăng an toàn.
Vì vậy, NASA muốn sử dụng Artemis 3 như một “bước đệm an toàn” để thử nghiệm các quy trình này trên quỹ đạo Trái Đất trước khi triển khai thực tế ở Mặt trăng. Với khuôn khổ mới, Artemis 3 được đơn giản hóa đáng kể và ít phụ thuộc hơn vào mức độ sẵn sàng của tàu đổ bộ.
Starship có thể không tham gia Artemis 3
Sự thay đổi này cũng mở ra khả năng Starship của SpaceX có thể không tham gia Artemis 3. NASA cho biết Orion sẽ ghép nối với “một hoặc cả hai” tàu đổ bộ thương mại từ SpaceX và Blue Origin, cho thấy cơ quan này đang thúc đẩy cạnh tranh giữa các nhà thầu.
“NASA không muốn phải phụ thuộc vào chỉ một nhà thầu duy nhất”, chuyên gia Don Platt từ Viện Công nghệ Florida nhận định. Theo ông, việc duy trì cạnh tranh sẽ giúp đảm bảo tiến độ và nâng cao độ tin cậy của chương trình.
Blue Origin gần đây cũng tuyên bố tạm dừng các chuyến bay du lịch vũ trụ cận quỹ đạo để tập trung phát triển năng lực hạ cánh Mặt trăng, cho thấy công ty đang nghiêm túc trong cuộc đua này.
Mục tiêu dài hạn và bước đi tiếp theo
NASA khẳng định mục tiêu cuối cùng của Artemis là thiết lập sự hiện diện lâu dài và bền vững của con người trên và quanh Mặt trăng trong vòng 5–10 năm tới. Cơ quan này cũng muốn đưa phi hành gia lên Mặt trăng trước khi Trung Quốc thực hiện kế hoạch tương tự trước năm 2030.
Isaacman so sánh nhu cầu tăng tần suất phóng SLS với chương trình Mặt trăng đầu tiên của Mỹ. “Phải có cách tốt hơn, phù hợp với lịch sử của chúng ta,” ông nói, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng ta không nên hài lòng với nhịp độ hiện tại. Chúng ta cần quay lại những điều cơ bản và làm những gì đã chứng minh là hiệu quả.”
Tên lửa Mặt trăng Artemis 2 của NASA được nhìn thấy trên đường di chuyển giữa Tòa nhà Lắp ráp Phương tiện và Tổ hợp Phóng 39B vào ngày 17/1/2026. Ảnh: Space.com
Hình minh họa của họa sĩ về tàu Starship của SpaceX trên Mặt trăng trong một sứ mệnh phi hành gia Artemis của NASA. Ảnh: SpaceX
