Những màn lộn kung fu của robot tại Gala mừng Xuân được truyền hình toàn quốc đã đưa robot hình người Trung Quốc lên tâm điểm chú ý toàn cầu. Cùng thời điểm, hãng điện thoại Honor chuẩn bị giới thiệu robot hình người đầu tiên của mình tại MWC ở Tây Ban Nha — dấu hiệu cho thấy lĩnh vực này đang bước ra khỏi phòng thí nghiệm để tiến gần hơn tới thị trường đại chúng ở trong nước cũng như quốc tế.
Robot vốn được xác định là ngành ưu tiên trong kế hoạch “Made in China 2025”, dù ban đầu trọng tâm là tự động hóa nhà máy. Nay, nhờ bước tiến nhanh của AI đa phương thức, xu hướng “AI nhập thể” (embodied AI) — tức các cỗ máy có thể tự vận hành trong thế giới thực — đang được thúc đẩy mạnh. Giới chức Trung Quốc kỳ vọng công nghệ này sẽ giúp bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động và nâng cao năng suất.
Lợi thế về tốc độ và quy mô
Ở giai đoạn phát triển còn sơ khai của robot hình người, các công ty Trung Quốc đang vượt đối thủ Mỹ về cả tốc độ lẫn sản lượng, theo Selina Xu, chuyên gia chính sách AI tại văn phòng của Eric Schmidt.
Theo bà, Trung Quốc sở hữu chuỗi cung ứng phần cứng vững chắc — phần lớn hình thành từ ngành xe điện, bao gồm cảm biến, pin và linh kiện điện tử — cùng nền tảng sản xuất quy mô lớn nhất thế giới. Điều này cho phép doanh nghiệp cải tiến sản phẩm và đưa mẫu mới ra thị trường nhanh hơn nhiều so với phương Tây.
Hệ quả là robot Trung Quốc không chỉ có giá thành thấp hơn mà còn được thương mại hóa với tốc độ cao hơn. Chẳng hạn, hãng Unitree được cho là đã xuất xưởng lượng robot gấp khoảng 36 lần so với hai đối thủ Mỹ là Figure và Tesla trong năm ngoái.
Dù vậy, thị trường toàn cầu vẫn còn rất nhỏ. Theo Forbes, năm ngoái thế giới chỉ xuất xưởng 13.317 robot hình người. Tuy nhiên, ngành này được dự báo gần như tăng gấp đôi mỗi năm và đạt 2,6 triệu chiếc vào năm 2035. Cần lưu ý rằng nhiều robot hiện mới ở dạng trình diễn hoặc triển khai thử nghiệm, chưa phải doanh số thương mại quy mô lớn.
Danh sách các nhà sản xuất dẫn đầu về sản lượng năm 2025 phần lớn là doanh nghiệp Trung Quốc như Agibot, Unitree, UBTech, Leju Robotics, Engine AI và Fourier Intelligence — củng cố vị thế thống trị sớm của Bắc Kinh.
Từ “trình diễn” sang “vận hành thực tế”
Theo Yuli Zhao, giám đốc chiến lược của Galbot, ngành đang chuyển từ giai đoạn “hào hứng vì demo” sang “đòi hỏi hiệu quả vận hành”. Robot G1 của Galbot xuất hiện tại Gala mừng Xuân năm nay, nhưng điều khách hàng quan tâm hơn là: robot có vận hành ổn định trong môi trường thực và thực sự thay thế được lao động con người hay không.
Tại Trung Quốc, nhu cầu này càng rõ nét do chính sách khuyến khích tự động hóa và hệ sinh thái sản xuất cho phép thử nghiệm – cải tiến rất nhanh. Tuy nhiên, Zhao nhấn mạnh rằng sự chấp nhận bền vững chỉ đến khi robot chứng minh được giá trị ổn định, lặp lại trong sản xuất và dịch vụ, thay vì chỉ gây ấn tượng trong một màn trình diễn.
Vốn đầu tư cũng đang đổ mạnh vào lĩnh vực này. Unitree được định giá khoảng 3 tỷ USD sau vòng Series C và đặt mục tiêu 7 tỷ USD khi IPO. Galbot huy động hơn 300 triệu USD, nâng định giá lên khoảng 3 tỷ USD — một trong những thương vụ lớn nhất ngành robot hình người tại Trung Quốc.
Trong khi đó, các công ty Mỹ cũng đẩy mạnh triển khai thực tế. Startup Foundation đặt mục tiêu sản xuất 50.000 robot vào cuối năm 2027. Tuy nhiên, theo TrendForce, Trung Quốc đang đồng thời phát triển cả phân khúc đại chúng giá rẻ lẫn ứng dụng cao cấp trong công nghiệp, bán lẻ và phục hồi chức năng.
Những giới hạn phía trước
Dù phần cứng tiến bộ nhanh, phần mềm vẫn là dấu hỏi lớn. Ngành robot hình người hiện đặt cược vào các mô hình thị giác–ngôn ngữ–hành động và “world model” (mô hình giúp robot hiểu và dự đoán diễn biến của thế giới thực). Tuy nhiên, các công nghệ này vẫn ở giai đoạn đầu.
Khác với mô hình ngôn ngữ lớn có thể thu thập dữ liệu từ internet, robot hình người cần dữ liệu vật lý từ môi trường thực tế — vốn khan hiếm và tốn kém. Phần lớn doanh nghiệp phải dựa vào mô phỏng để tạo dữ liệu tổng hợp, trong khi độ tự chủ hoàn toàn vẫn còn xa.
Theo Selina Xu, phần “cơ thể” của robot đã linh hoạt hơn nhiều so với vài năm trước, nhưng “bộ não” vẫn còn non trẻ. Ngoài ra, yếu tố an toàn cũng là thách thức lớn: chỉ một sự cố nghiêm trọng có thể gây phản ứng tiêu cực và kéo theo siết chặt quy định.
Nhu cầu ban đầu được dự báo sẽ tập trung ở môi trường khép kín như nhà máy, kho vận và bán lẻ — nơi công việc lặp lại và quy trình rõ ràng, tạo điều kiện thuận lợi để robot chứng minh giá trị.
Lợi thế “tốc độ mở rộng quy mô”
Cuộc đua robot hình người không chỉ là câu chuyện Trung – Mỹ. Nhật Bản, với truyền thống robot lâu đời và thế mạnh chuỗi cung ứng, cũng đặt mục tiêu sản xuất hàng loạt vào năm 2027, đặc biệt trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi. Mỹ cũng tăng tốc với robot Atlas thế hệ mới của Boston Dynamics.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, lợi thế nổi bật của Trung Quốc hiện nay nằm ở “tốc độ mở rộng quy mô”. Sự kết hợp giữa chính sách nhà nước, chiến lược công nghiệp, nhu cầu lao động và dòng vốn tư nhân đã tạo nên một vòng lặp phát triển khép kín — từ R&D, sản xuất đến triển khai thực tế.
Như Zhao nhận định, chính khả năng rút ngắn toàn bộ chu trình từ nguyên mẫu đến vận hành thực tế đã giúp các công ty Trung Quốc học hỏi nhanh hơn và cải tiến với tốc độ mà nhiều nơi khác khó theo kịp.
Khách tham quan xem robot hình người của Unitree thực hiện biểu diễn nhào lộn tại triển lãm Hội nghị Internet Thế giới ở tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc. Ảnh: Reuters
