Một nghiên cứu mới của Đại học Northwestern cho thấy nội dung giấc mơ có thể được định hướng trong điều kiện kiểm soát và việc này giúp cải thiện đáng kể khả năng giải quyết vấn đề sáng tạo. Phát hiện này làm rõ hơn vai trò của giấc ngủ, đặc biệt là giấc ngủ REM, đối với hoạt động tư duy của con người.
Theo nhóm nghiên cứu, giấc ngủ REM (rapid eye movement – chuyển động mắt nhanh) là giai đoạn trong chu kỳ ngủ khi não bộ hoạt động gần giống lúc thức, mắt chuyển động nhanh dưới mí mắt và con người thường có những giấc mơ sống động nhất. Đây cũng là giai đoạn được cho là liên quan nhiều tới trí nhớ, cảm xúc và khả năng sáng tạo.
Trong nghiên cứu, các nhà khoa học đã sử dụng một kỹ thuật gọi là “tái kích hoạt ký ức có mục tiêu” (targeted memory reactivation – TMR). Phương pháp này dựa trên việc gợi lại những ký ức hoặc vấn đề còn dang dở trong não bộ bằng các tín hiệu quen thuộc, ở đây là âm thanh, khi người tham gia đang ngủ sâu.
Cụ thể, 20 tình nguyện viên – đều có kinh nghiệm “mơ sáng suốt”, tức là có khả năng nhận thức được mình đang mơ khi giấc mơ diễn ra – được yêu cầu giải một loạt câu đố khó trong phòng thí nghiệm. Mỗi câu đố được gắn với một âm thanh riêng, nhưng phần lớn họ không giải được trong thời gian ban đầu do độ khó cao.
Sau đó, những người tham gia ngủ qua đêm tại phòng thí nghiệm. Hoạt động não và các chỉ số sinh lý của họ được theo dõi bằng phương pháp đa ký giấc ngủ. Khi xác định người tham gia đã bước vào giai đoạn REM, các nhà nghiên cứu phát những âm thanh tương ứng với một nửa số câu đố chưa được giải, nhằm “nhắc” não bộ về các vấn đề còn bỏ ngỏ mà không làm người ngủ tỉnh giấc.
Kết quả cho thấy 75% người tham gia báo cáo rằng giấc mơ của họ có chứa các yếu tố liên quan tới những câu đố được gợi ý bằng âm thanh. Quan trọng hơn, các vấn đề xuất hiện trong giấc mơ được giải thành công với tỷ lệ 42%, cao hơn nhiều so với mức 17% ở những vấn đề không xuất hiện trong mơ. Ở 12 trong số 20 người tham gia, khả năng giải đúng các câu đố được tái kích hoạt tăng từ 20% lên 40%, một mức cải thiện có ý nghĩa thống kê.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng kết quả này chưa đủ để khẳng định việc mơ về một vấn đề trực tiếp tạo ra lời giải. Những yếu tố khác, như mức độ chú ý hoặc hứng thú tăng lên đối với câu đố, cũng có thể khiến cả việc mơ và việc giải thành công đều dễ xảy ra hơn. Tuy vậy, khả năng chủ động tác động tới nội dung giấc mơ được xem là bước tiến quan trọng trong việc nghiên cứu mối liên hệ giữa giấc ngủ và tư duy sáng tạo.
“Nhiều vấn đề trong thế giới hiện nay đòi hỏi những giải pháp sáng tạo. Khi hiểu rõ hơn cách bộ não suy nghĩ theo hướng mới và tạo ra ý tưởng mới, chúng ta có thể tiến gần hơn tới việc giải quyết những thách thức đó, và các kỹ thuật can thiệp vào giấc ngủ có thể đóng vai trò hỗ trợ,” ông Ken Paller, Giáo sư Tâm lý học tại Trường Nghệ thuật và Khoa học Weinberg của Đại học Northwestern, đồng thời là tác giả cao cấp của nghiên cứu, cho biết.
Tác giả chính Karen Konkoly, nghiên cứu sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Thần kinh học Nhận thức của giáo sư Paller, cho biết điều khiến bà bất ngờ nhất là các tín hiệu âm thanh vẫn ảnh hưởng mạnh tới cả những giấc mơ không sáng suốt, tức là những giấc mơ mà người mơ không nhận thức được mình đang mơ. Theo bà, một số người tham gia mơ thấy những bối cảnh gắn với nội dung câu đố, thậm chí “nhờ” nhân vật trong mơ giúp tìm lời giải.
“Ngay cả khi không mơ sáng suốt, có một người mơ đã nhờ một nhân vật trong mơ giúp giải câu đố mà chúng tôi đang gợi ý. Một người khác được gợi ý bằng câu đố về ‘cây cối’ và tỉnh dậy khi đang mơ thấy mình đi trong rừng. Một người khác được gợi ý bằng câu đố về rừng rậm và tỉnh dậy từ giấc mơ trong đó cô ấy đang câu cá trong rừng, đồng thời suy nghĩ về câu đố đó,” Konkoly kể lại.
“Đây là những ví dụ rất thú vị, bởi chúng cho thấy người mơ có thể làm theo hướng dẫn và giấc mơ có thể bị ảnh hưởng bởi âm thanh trong khi ngủ, ngay cả khi không có trạng thái mơ sáng suốt.”
Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu dự định mở rộng phương pháp này để tìm hiểu các chức năng khác của giấc mơ, như điều hòa cảm xúc và học tập. Các nhà khoa học kỳ vọng những kết quả này sẽ góp phần làm rõ hơn vai trò của giấc ngủ và giấc mơ đối với sức khỏe tinh thần cũng như khả năng sáng tạo của con người.
Nghiên cứu mới cho thấy bộ não khi ngủ có thể nhạy cảm hơn với những vấn đề chưa được giải quyết so với suy nghĩ trước đây. Bằng cách tác động tinh tế tới nội dung giấc mơ, các nhà khoa học đã quan sát thấy sự thay đổi trong cách người tham gia tiếp cận các thách thức sau khi tỉnh dậy. Ảnh: Shutterstock
