Một mạng lưới doanh nghiệp có liên hệ với Alice Huang, người bị tình báo Mỹ nghi làm việc cho Trung Quốc, được cho là đã giúp các doanh nghiệp nước này tiếp cận ít nhất 7,5 tỷ USD chip Nvidia kể từ năm 2023. Thông tin này, do trang công nghệ The Information công bố, đang đẩy Nvidia vào thế khó khi công ty vừa phải đối mặt với những câu hỏi về an ninh quốc gia, vừa chịu sức ép giải trình về khả năng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI của Mỹ bị né tránh thông qua những đơn vị trung gian.
Theo trang tin công nghệ The Information hôm 10-11, Alice Huang cùng chồng và chị gái đã xây dựng mạng lưới công ty tại Trung Quốc và Singapore để thu mua chip Nvidia. Hai người am hiểu hoạt động của Alice cho biết mạng lưới này đã tạo điều kiện đưa ít nhất 7,5 tỷ USD chip của hãng đến các doanh nghiệp Trung Quốc kể từ năm 2023.
Trung tâm của mạng lưới là Shanghai Century Litong, công ty thành lập tại Trung Quốc vào tháng 6-2023. Chỉ vài tháng sau, doanh nghiệp được Nvidia đưa vào danh sách đối tác điện toán đám mây ưu tiên, qua đó có cơ hội tiếp cận nguồn chip của hãng trước các khách hàng thông thường.
Khi các đơn đặt hàng chip Nvidia thuộc diện hạn chế xuất khẩu của Mỹ bị đình trệ, Alice Huang được cho là đã tận dụng quan hệ với lãnh đạo Nvidia và các nhà phân phối để tìm nguồn cung. Nhờ đó, khoảng 240.000 chip H100, H200 và một số A100 được đưa vào Trung Quốc, theo The Information.
Century Litong thuê năng lực tính toán và vận hành các trung tâm dữ liệu sử dụng chip Nvidia, trong đó có những dòng không được phép bán trực tiếp sang Trung Quốc. Một phần năng lực tính toán này được cung cấp cho Alibaba, Tencent và các phòng thí nghiệm AI quy mô nhỏ hơn tại Trung Quốc.
Một doanh nghiệp khác có liên hệ với Century Litong là Megaspeed, công ty điện toán đám mây đăng ký tại Singapore. Alice Huang từng giữ vai trò trong hoạt động của công ty này. Megaspeed bị giới chức Mỹ chú ý vì nghi hỗ trợ khách hàng Trung Quốc tiếp cận chip Nvidia thuộc diện hạn chế xuất khẩu. Công ty con Speedmatrix tại Malaysia, thành lập năm 2024, cũng tham gia mạng lưới cung ứng nói trên.
Theo The Information, Megaspeed đưa chip đến khách hàng Trung Quốc bằng hai cách: cho thuê năng lực tính toán tại các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á hoặc vận chuyển trực tiếp thiết bị phần cứng vào Trung Quốc. Một số thiết bị do Speedmatrix mua sau đó được chuyển đến Century Litong.
Alice Huang, còn được gọi là Huang Le, từng làm việc trong lĩnh vực ngân hàng và quản lý đầu tư tại Trung Quốc trước khi tham gia ngành điện toán đám mây. Theo hơn 30 hồ sơ tài chính, đăng ký doanh nghiệp và tài liệu công khai mà Reuters xem xét, bà từng giữ các vị trí cấp cao tại công ty đầu tư Shanghai Hexi Investment Management, đồng thời có thời gian làm việc tại ngân hàng tư nhân HSBC ở Hong Kong và công ty chứng khoán CITIC Securities.
Reuters chưa thể xác minh độc lập các cáo buộc tình báo cũng như thông tin về mạng lưới chuyển chip do The Information công bố. Hiện cũng chưa có kết luận công khai rằng Megaspeed vi phạm quy định xuất khẩu của Mỹ.
Mối quan hệ cá nhân và chính sách xuất khẩu
Theo The New York Times, các cơ quan tình báo Mỹ nghi Alice Huang làm việc cho Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc và chuyển thông tin cho Bắc Kinh trong thời gian xây dựng quan hệ thân thiết với Jensen Huang. Thông tin dựa trên những người được tiếp cận bản ghi nhớ tình báo lưu hành trong chính quyền Tổng thống Donald Trump hồi mùa xuân. Trung Quốc bác bỏ cáo buộc, gọi đây là sự bôi nhọ vô căn cứ.
Jensen Huang thừa nhận với nhân viên Nvidia rằng ông đã không chung thủy với vợ, nhưng không tiết lộ chi tiết về mối quan hệ, cũng như không nêu tên Alice Huang là người có quan hệ ngoài hôn nhân với ông.
Hôm Chủ nhật 8-11, hội đồng quản trị Nvidia mở cuộc điều tra độc lập về những thông tin cho rằng CEO của hãng có thể đã trở thành mục tiêu của một chiến dịch tình báo nước ngoài. Công ty cho biết hội đồng không có lý do để tin rằng bí mật thương mại của Nvidia hoặc thông tin liên quan đến an ninh quốc gia Mỹ đã bị xâm phạm, nhưng sẽ xem xét tất cả thông tin hiện có. FBI cũng đang xem xét vụ việc, theo Tổng thống Trump.
Những cáo buộc này đặc biệt nhạy cảm vì Jensen Huang có quan hệ gần gũi với chính quyền Trump và từng tích cực vận động Washington nới lỏng hạn chế bán chip AI sang Trung Quốc. Ông thường xuyên đến thủ đô Mỹ để thảo luận về chính sách công nghệ và các quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo.
Tháng 12-2025, Trump cho phép Nvidia xuất khẩu một số chip H200 sang Trung Quốc theo thỏa thuận trong đó chính phủ Mỹ được hưởng 25% doanh thu bán hàng. Đến tháng 3-2026, Huang cho biết công ty đã nhận đơn đặt hàng và chuẩn bị khôi phục sản xuất. Tuy nhiên, Bắc Kinh chưa phê duyệt nhập khẩu chip H200 trên quy mô lớn, khiến triển vọng kinh doanh của Nvidia tại thị trường này vẫn không chắc chắn.
Trước khi Mỹ áp đặt biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ tháng 10-2022, Trung Quốc đóng góp gần một phần tư doanh thu Nvidia. Để thích ứng với quy định của chính quyền Tổng thống Joe Biden, hãng phải thiết kế lại một số dòng chip. Sau đó, Nvidia phát triển bộ xử lý đồ họa H20 dành riêng cho thị trường Trung Quốc, nhưng chính quyền Trump tiếp tục hạn chế bán mẫu chip này.
Trong năm tài chính gần nhất, khoảng 9% doanh thu Nvidia đến từ Trung Quốc, bao gồm Hong Kong. Tỷ trọng này giảm còn 8% trong quý gần nhất. Các con số bao gồm cả doanh thu từ những lĩnh vực không thuộc diện hạn chế xuất khẩu, như trò chơi điện tử, ôtô và công nghiệp.
Tuy nhiên, báo cáo của công ty bán khống Culper Research hồi tháng 5 cho rằng mức độ phụ thuộc của Nvidia vào Trung Quốc lớn hơn số liệu công bố. Theo báo cáo, hơn 20% doanh thu từ mảng điện toán của hãng trong năm tài chính 2026 có liên quan đến Trung Quốc, thông qua hoạt động chuyển hướng GPU trái phép và các đơn vị trung gian tại Đông Nam Á. Đây là ước tính của Culper Research, chưa phải kết luận được cơ quan chức năng xác nhận.
Một kẽ hở trong quy định hiện nay nằm ở việc doanh nghiệp Trung Quốc có thể thuê năng lực tính toán sử dụng GPU Nvidia tại các trung tâm dữ liệu ở nước ngoài, dù không được phép trực tiếp mua những dòng chip bị hạn chế. Nhờ đó, phần cứng đặt tại Đông Nam Á có thể cung cấp dịch vụ tính toán cho khách hàng ở Trung Quốc mà không nhất thiết phải vận chuyển chip qua biên giới.
Megaspeed trở thành tâm điểm chú ý trong bối cảnh này. Theo một báo cáo của Bloomberg được Reuters dẫn lại, công ty nhập khẩu khoảng 4,6 tỷ USD thiết bị Nvidia trong giai đoạn 2023-2025. Một báo cáo trước đó của Bloomberg cũng cho biết lượng chip Nvidia Megaspeed nhập khẩu cao hơn khoảng 50.000 chiếc so với số lượng được Nvidia thống kê tại các trung tâm dữ liệu của công ty. Nvidia từng nói đã kiểm tra việc triển khai GPU và không tìm thấy bằng chứng chip bị chuyển hướng trái phép.
Năm 2025, Nvidia thay đổi cách thống kê doanh thu theo khu vực, chuyển từ địa điểm xuất hóa đơn sang nơi đặt trụ sở khách hàng, đồng thời ngừng công bố riêng doanh thu tại Singapore. Những thay đổi này khiến việc xác định điểm đến cuối cùng của chip và doanh thu liên quan đến thị trường Trung Quốc trở nên phức tạp hơn.
Quốc hội Mỹ yêu cầu Huang giải trình
Các cáo buộc mới khiến Quốc hội Mỹ gia tăng sức ép lên Jensen Huang. Ngày 5-11, ba nghị sĩ đảng Cộng hòa đứng đầu các ủy ban của Hạ viện gồm Brian Mast, John Moolenaar và Rick Crawford gửi thư yêu cầu CEO Nvidia tham gia phiên báo cáo kín trước Ủy ban Đối ngoại, Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc và Ủy ban Tình báo Hạ viện vào ngày 18-11.
Hôm thứ Ba 10-11, Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc, nói trên chương trình “Squawk Box” của CNBC rằng Quốc hội cần “làm rõ đến cùng” vụ việc. Ông muốn biết liệu Huang có chia sẻ thông tin mật với Alice Huang hay không, liệu ông có bị tác động để vận động phản đối các biện pháp hạn chế bán chip cho Trung Quốc, và liệu doanh nghiệp Trung Quốc có được ưu tiên tiếp cận nguồn cung chip tiên tiến hạn chế của Nvidia hay không.
“Nếu cuộc điều tra bị biến thành hoạt động kiểm soát thiệt hại thay vì làm rõ sự việc, điều đó sẽ không hiệu quả, bởi mọi người cần có niềm tin,” Moolenaar nói.
Ông cho rằng Mỹ đang bước vào một cuộc chạy đua công nghệ kiểu Chiến tranh Lạnh với Trung Quốc, vì vậy không thể để một công ty giữ vị trí tiên phong trong lĩnh vực này hành xử thiếu trách nhiệm.
Jeffrey Sonnenfeld, giáo sư quản trị tại Đại học Yale, nhận định Nvidia còn phải đối mặt với những câu hỏi về an ninh quốc gia do quan hệ giữa Huang và Trump. Tổng thống Mỹ hôm thứ Hai 9-11 cho biết ông đã nói chuyện với CEO Nvidia và tin rằng Huang “sẽ ổn”. Trump cũng nói Huang khẳng định với ông rằng mình không biết Alice Huang bị nghi là điệp viên.
Trong khi đó, Patrick Moorhead, CEO công ty nghiên cứu Moor Insights & Strategy, cho rằng vụ việc có thể làm suy yếu tiếng nói của Huang trong các cuộc thảo luận chính sách tại Washington.
“Giờ đây, mọi giấy phép xuất khẩu sang Trung Quốc đều sẽ được xem xét dưới góc độ vụ việc này. Jensen từng là tiếng nói chủ chốt của Nvidia về Trung Quốc, nhưng tiếng nói đó đã suy yếu,” Moorhead nhận định.
Ông dự báo những diễn biến mới có thể thúc đẩy Quốc hội Mỹ tăng cường giám sát hoạt động xuất khẩu chip AI, chẳng hạn trao thêm quyền xem xét giấy phép hoặc yêu cầu nhà sản xuất tích hợp cơ chế bảo mật để theo dõi vị trí thiết bị.
Với Nvidia, vấn đề không chỉ nằm ở việc CEO có bị một chiến dịch tình báo nước ngoài nhắm tới hay không. Những cáo buộc về mạng lưới doanh nghiệp trung gian còn đặt ra câu hỏi lớn hơn: liệu các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip AI của Mỹ có đủ sức ngăn công nghệ tiên tiến đến tay khách hàng Trung Quốc khi hoạt động mua bán, cho thuê năng lực tính toán và vận chuyển phần cứng trải rộng qua nhiều quốc gia.
Ảnh trích từ video của CTI, được ghi hình ngày 22-5-2025, cho thấy Alice Huang tham dự một bữa tối cùng CEO Nvidia Jensen Huang (mặc áo đen) tại một nhà hàng ở Đài Bắc, Đài Loan. Ảnh: CTI qua Reuters TV
Tổng thống Mỹ Donald Trump trao đổi với CEO Nvidia Jensen Huang tại Nhà Trắng ngày 29-9-2026, trong lúc Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đứng bên cạnh. Ảnh: Reuters
