Voyager 1, tàu vũ trụ hoạt động xa Trái Đất nhất của nhân loại, đã khôi phục liên lạc sau khi mất kết nối với Trái Đất trong khoảng hai ngày hồi tháng trước.
Từ ngày 18 đến 20-10, tàu thăm dò gặp sự cố liên lạc và ngừng gửi tín hiệu về Trái Đất. Voyager 1 sau đó tự khắc phục trục trặc trước khi các kỹ sư kịp gửi lệnh sửa lỗi từ xa.
“Đây là lần đầu chúng tôi chứng kiến tàu vũ trụ gặp sự cố theo cách này. Tuy nhiên, sứ mệnh đã kéo dài đến mức chúng tôi phải chuẩn bị cho những tình huống không thể lường trước,” Kareem Badaruddin, giám đốc chương trình Voyager tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA, cho biết trong thông báo ngày 29-10.
Voyager 1 hiện cách Trái Đất gần một ngày ánh sáng. Điều đó có nghĩa tín hiệu điều khiển cần gần một ngày để đến được tàu, và tín hiệu phản hồi cũng mất thêm khoảng thời gian tương tự để trở về Trái Đất. Ngày 18-11, tàu dự kiến đạt cột mốc cách Trái Đất một ngày ánh sáng, tương đương khoảng 25,89 tỷ km.
Mạng lưới liên lạc không gian sâu Deep Space Network của NASA, gồm ba hệ thống ăng-ten lớn, thường xuyên liên lạc để kiểm tra tình trạng hoạt động của tàu. Tuy nhiên, Voyager 1 không phản hồi trong các lần liên lạc ngày 18 và 19-10. Tín hiệu của tàu may mắn xuất hiện trở lại vào ngày 20-10.
JPL cho biết các kỹ sư vẫn đang tìm hiểu nguyên nhân mất liên lạc, nhưng những dấu hiệu ban đầu cho thấy Voyager 1 có thể đã tự chuyển sang chế độ an toàn. Nhóm kỹ thuật xác định một cụm động cơ đẩy ngừng hoạt động, sau đó hệ thống dự phòng được kích hoạt. Việc chuyển đổi này được lập trình để diễn ra tự động khi máy tính trên tàu phát hiện bất thường ở cụm động cơ đang vận hành.

Được cung cấp năng lượng từ nguồn phóng xạ, hai tàu tiếp tục gửi về những dữ liệu khoa học có giá trị từ vùng không gian sâu. Sứ mệnh của chúng nhiều lần được gia hạn. Cả Voyager 1 và Voyager 2 đều đã đi vào không gian liên sao cách đây vài năm nhưng đến nay vẫn hoạt động.
Tuy nhiên, tuổi thọ của hai tàu đang đặt ra thách thức lớn. Nguồn điện sử dụng plutonium trên mỗi tàu suy giảm dần, buộc các kỹ sư phải định kỳ tắt một số thiết bị hoặc tìm cách khác để tiết kiệm năng lượng.
Voyager 1 vừa trải qua một đợt điều chỉnh nguồn điện được đặt biệt danh “Big Bang”, do liên quan đến việc cấu hình lại một số thiết bị trên tàu. Theo JPL, hồi đầu tháng 9, các kỹ sư đã tắt thành công ba thiết bị trên Voyager 1 và thay thế chúng bằng ba thiết bị có mức tiêu thụ điện thấp hơn. Voyager 2 cũng trải qua một đợt điều chỉnh tương tự khoảng sáu tuần trước đó.
JPL chưa đưa ra dự báo cụ thể về thời điểm hai sứ mệnh phải kết thúc. Tuy nhiên, mỗi tàu hiện mất khoảng 4 watt công suất mỗi năm, trong khi công suất ban đầu khi phóng là 470 watt. Nhờ những điều chỉnh như “Big Bang”, các thiết bị khoa học có thể tiếp tục hoạt động lâu hơn dự kiến. Nếu không thực hiện đợt điều chỉnh này, mức suy giảm điện năng trên Voyager 1 có thể buộc NASA phải tắt thêm một thiết bị ngay từ mùa hè năm sau.
Năm 2022, Suzanne Dodd, quản lý dự án Voyager tại JPL, cho biết NASA hy vọng hai tàu có thể tiếp tục hoạt động đến những năm 2030.

Hình minh họa tàu thăm dò Voyager 1 của NASA. Ảnh: JPL-Caltech

Ảnh Sao Thổ do Voyager 1 chụp ngày 16-11-1980, bốn ngày sau khi tàu bay ngang qua hành tinh này. Ảnh: NASA