Các nước đang phát triển đang yêu cầu có vai trò lớn hơn trong việc xây dựng những quy định quản lý trí tuệ nhân tạo (AI), cảnh báo công nghệ này có thể khiến bất bình đẳng gia tăng nếu quá trình phát triển và quản lý AI tiếp tục tập trung tại các nước giàu.
Cuộc tranh luận tại Liên Hiệp Quốc ở New York tuần trước cho thấy mối quan ngại ngày càng lớn của các nhà lãnh đạo châu Phi, châu Á và Mỹ Latin trước sự phát triển nhanh chóng của AI, đặc biệt sau một số sự cố an toàn và những cảnh báo từ các nhà nghiên cứu hàng đầu về nguy cơ công nghệ này có thể đe dọa sự tồn tại của nhân loại.
“Các nước đang phát triển không thể chỉ đóng vai trò là người sử dụng những công nghệ được thiết kế ở nơi khác, cũng không thể chỉ tiếp nhận các tiêu chuẩn và quy tắc mà họ không được tham gia đầy đủ vào quá trình xây dựng,” Ngoại trưởng Cộng hòa Dân chủ Congo Thérèse Kayikwamba Wagner nói.
Bà cho rằng cần bảo đảm những biến đổi công nghệ của thế kỷ 21 không lặp lại các bất cân đối kinh tế của những thập niên trước.
Phát biểu được đưa ra tại một phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc về AI, với sự tham dự của lãnh đạo các phòng thí nghiệm AI hàng đầu, trong đó có Sam Altman của OpenAI và Dario Amodei của Anthropic. Hai lãnh đạo kêu gọi các chính phủ phối hợp để quản lý công nghệ này.
Ngoại trưởng Bangladesh Khalilur Rahman, người chủ trì cuộc tranh luận về AI tại Liên Hiệp Quốc năm nay, cho biết mức độ quan tâm đã tăng mạnh. “Bốn năm trước, AI chỉ được năm đoàn đại biểu đề cập tại hội trường này; năm nay có 128 đoàn phát biểu về chủ đề này,” ông nói.
AI là câu chuyện về quyền lực
Khi khép lại hàng loạt bài phát biểu tại Liên Hiệp Quốc, ông Rahman cho rằng nhiều nước đang nhìn AI dưới góc độ quản trị: Ai thiết kế công nghệ? Ai được hưởng lợi? Ai gánh chịu rủi ro và ai phải chịu trách nhiệm khi xảy ra thiệt hại?
Theo một báo cáo của Ngân hàng Thế giới tháng trước, AI có thể giúp các nước đang phát triển đạt được trong một thập niên những tiến bộ vốn có thể mất cả thế kỷ, nếu nhanh chóng giải quyết khoảng cách về điện, kết nối và kỹ năng.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hồi tháng 7 cũng nhận định AI có thể giúp kinh tế khu vực châu Phi cận Sahara tăng khoảng 4% trong thập niên tới nếu có đủ điều kiện phù hợp.
Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres so sánh cuộc tranh luận về rủi ro AI với vấn đề biến đổi khí hậu và cho rằng các nước đang phát triển phải có tiếng nói bình đẳng trong cả hai lĩnh vực.
“Khủng hoảng khí hậu đã chuyển từ một cảnh báo xa xôi thành thực tế hằng ngày, còn AI phát triển với tốc độ khiến ngay cả những người tạo ra nó cũng bất ngờ,” ông nói.
Theo Guterres, đây không phải hai cuộc khủng hoảng tách biệt mà là những chương khác nhau của cùng một câu chuyện về quyền lực: ai nắm quyền, ai bị tước quyền, quyền lực được sử dụng như thế nào và nó đang thay đổi ra sao.
Cũng như với biến đổi khí hậu, Guterres và các nhà lãnh đạo thuộc các nước đang phát triển kêu gọi hành động toàn cầu phối hợp thay vì mỗi quốc gia tự ứng phó với những rủi ro từ AI.
Quan điểm này trái ngược với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người nhiều lần bác bỏ những cảnh báo về rủi ro AI và cho rằng chúng bị thổi phồng quá mức, tương tự các cảnh báo về biến đổi khí hậu.
“Chính những người từng nói tất cả chúng ta sẽ chết trong 12 năm vì hiện tượng nóng lên toàn cầu… giờ cũng là những người nói AI sẽ giết tất cả chúng ta,” Trump phát biểu tại Liên Hiệp Quốc.
Thủ tướng Belize John Briceño cho rằng nếu được quản lý tốt, AI có thể mở rộng khả năng tiếp cận tri thức và cải thiện dịch vụ công. Tuy nhiên, ông cảnh báo quản lý yếu kém có thể làm gia tăng bất bình đẳng, khiến các hệ thống quan trọng dễ bị tổn thương, thay thế người lao động và khiến các nước đang phát triển phụ thuộc vào công nghệ và những quy tắc được thiết kế ở nơi khác.
CEO OpenAI Sam Altman tham dự phiên họp Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc về trí tuệ nhân tạo trong khuôn khổ Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc lần thứ 81 tại trụ sở Liên Hiệp Quốc ở New York, Mỹ, ngày 23-9-2026. Ảnh: Reuters
