Trung Quốc đưa năng lực tính toán AI về miền Tây -

Nằm giữa những đồng cỏ trải dài, Ulanqab từng là điểm nghỉ cuối tuần quen thuộc của người dân Bắc Kinh. Giờ đây, thành phố chưa đến 2 triệu dân ở Nội Mông đang trở thành một trong những điểm nóng của cuộc đua xây dựng hạ tầng AI tại Trung Quốc.

Cách Bắc Kinh khoảng 350 km về phía Tây Bắc, Ulanqab nằm trên tuyến đầu trong nỗ lực của Trung Quốc nhằm chuyển năng lực tính toán khỏi các siêu đô thị đông đúc ở miền Đông sang những khu vực phía Bắc và phía Tây, nơi có quỹ đất rộng, khí hậu mát mẻ và nguồn năng lượng tái tạo giá rẻ dồi dào.

Tại một giao lộ ở phía Đông thành phố vào giờ ăn trưa hôm thứ Sáu, hàng trăm công nhân từ các công trường xây dựng trung tâm dữ liệu nối tiếp nhau bước ra. Vẫn đội mũ bảo hộ, mặc áo phản quang, quần và giày ủng phủ đầy bụi, họ tập trung quanh những xe lưu động bán thức ăn, bia và thuốc lá giá rẻ.

“Mỗi ngày có hàng trăm công nhân,” một phụ nữ cho biết. Gia đình bà điều hành một quầy bán các phần ăn gồm thịt gà, trứng và tàu hũ ky với giá 10 nhân dân tệ (khoảng 1,50 USD) cho công nhân tại khu vực này. “Không lúc nào ngơi nghỉ.”

Dòng chảy năng lực tính toán dịch chuyển về phía Tây

Từ năm 2022, Bắc Kinh bắt đầu triển khai chiến lược được gọi bằng tiếng Trung là dongshu xisuan, có thể hiểu là “dữ liệu miền Đông, năng lực tính toán miền Tây”. Mục tiêu là phân bổ lại hạ tầng tính toán của Trung Quốc, đưa các tác vụ phù hợp về những khu vực có nhiều đất và năng lượng giá rẻ hơn.

Chiến lược này đang nhanh chóng làm thay đổi bản đồ xây dựng trung tâm dữ liệu của Trung Quốc.

Theo nghiên cứu do BloombergNEF (BNEF) công bố hôm thứ Ba, hơn một nửa số dự án trung tâm dữ liệu đang được triển khai hoặc lên kế hoạch tại Trung Quốc hiện nằm ở miền Bắc và Tây Bắc, trong đó có Nội Mông.

Đến năm 2028, khu vực này được dự báo sẽ vượt qua Bắc Kinh, Thượng Hải và các đô thị lớn khác để trở thành nguồn năng lực tính toán lớn nhất Trung Quốc. DeepSeek và Z.AI nằm trong số các công ty AI tiên phong đang xây dựng những trung tâm dữ liệu khổng lồ, với công suất từ 1 gigawatt trở lên, để đáp ứng nhu cầu phát triển AI.

“Miền Bắc và Tây Bắc Trung Quốc đã trở thành cực tăng trưởng chính cho các dự án mới, dù hiện có số lượng trung tâm đang vận hành nhỏ hơn nhiều,” các nhà phân tích BNEF nhận định.

Theo họ, chi phí điện thấp, khí hậu mát mẻ và quỹ đất dồi dào đang thu hút các nhà phát triển. Những tác vụ tiêu thụ nhiều điện nhưng không đòi hỏi độ trễ thấp, như lưu trữ đám mây và huấn luyện mô hình AI, có thể được chuyển khỏi các trung tâm nhu cầu lớn ở miền Đông.

Trung Quốc được dự báo sẽ tăng hơn gấp đôi công suất thiết bị tính toán đang hoạt động tại các trung tâm dữ liệu trong 5 năm tới. Tổng nhu cầu điện của các trung tâm này dự kiến tăng 151%, lên 329 terawatt-giờ vào năm 2030, tương đương 2,4% tổng nhu cầu điện của Trung Quốc.

Điện tái tạo dư thừa trở thành lợi thế

Hiện vùng đồng bằng châu thổ sông Dương Tử đứng đầu bảng xếp hạng về mức độ cạnh tranh của BNEF, dựa trên các yếu tố như khả năng kết nối, cấp phép đất đai và nguồn cung năng lượng. Tuy nhiên, công suất trung tâm dữ liệu tại đây được dự báo sẽ dần bị hạn chế bởi chi phí điện cao và các hạn ngạch tiêu thụ năng lượng.

Trong khi đó, các tỉnh miền Tây có một lợi thế khác: nguồn điện tái tạo dồi dào.

Một số khu vực của Trung Quốc đang đối mặt với tình trạng thiếu hạ tầng lưới điện, thậm chí việc mở rộng lưới điện còn chậm hơn tốc độ xây dựng trung tâm dữ liệu. Nhưng tại các khu vực phía Tây, khi có nắng và gió mạnh, các nhà máy điện tái tạo có thể sản xuất nhiều điện hơn nhu cầu tại chỗ. Phần công suất dư thừa này có thể được tận dụng để vận hành các máy chủ và thiết bị tính toán vốn tiêu thụ rất nhiều năng lượng.

Việc được chỉ định là trung tâm tính toán quốc gia mang lại nguồn đầu tư và quyền tiếp cận ưu đãi đối với hạ tầng số. Đổi lại, các khu vực này phải đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt về mức độ sử dụng cơ sở, hiệu quả năng lượng và tỷ lệ sử dụng điện sạch.

Các trung tâm dữ liệu mới trong khu vực phải bảo đảm hơn 80% lượng điện tiêu thụ hằng năm đến từ các nguồn năng lượng tái tạo, thông qua kết nối trực tiếp hoặc mua chứng chỉ năng lượng xanh.

Ulanqab từ điểm du lịch thành “thành phố dữ liệu”

Trước làn sóng trung tâm dữ liệu, Ulanqab chủ yếu được biết đến là nơi người dân Bắc Kinh tìm đến vào cuối tuần để tránh cái nóng mùa hè. Những thảo nguyên, nhà lều du mục, hoạt động cưỡi ngựa và các tour tham quan cụm núi lửa đã ngừng hoạt động có địa hình giống sao Hỏa từng là những điểm thu hút du khách.

Ngày nay, thành phố đang thay đổi nhanh chóng.

Những khu đất trống chất đầy giá đỡ bằng nhôm, thanh thép và ván gỗ. Cần cẩu xuất hiện dày đặc trên đường chân trời. Từ những khung kết cấu khổng lồ, tia lửa hàn bắn ra khi công nhân xây dựng các cơ sở sẽ chứa thêm hàng loạt máy chủ và thiết bị tính toán.

Tại Khu Phát triển Công nghệ cao Chahar, tham vọng này còn thể hiện qua những đại lộ rộng được đặt theo tên các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, trong đó có Apple và Huawei Technologies.

Nội Mông chỉ là một trong tám khu vực được Trung Quốc chỉ định làm trung tâm tính toán quốc gia. Các khu vực khác gồm vùng ven biển quanh Bắc Kinh, Thượng Hải và Quảng Châu; khu vực Thành Đô – Trùng Khánh ở miền Trung; Quý Châu ở Tây Nam; cùng Cam Túc và Ninh Hạ ở Tây Bắc.

Sự phân bổ này phản ánh một nguyên tắc quan trọng trong chiến lược của Bắc Kinh: không phải mọi tác vụ tính toán đều cần được triển khai gần nơi người dùng.

Các thành phố ở miền Đông sẽ tiếp tục xử lý những tác vụ đòi hỏi độ trễ cực thấp, chẳng hạn hệ thống phục vụ xe tự lái. Trong khi đó, những công việc có thể thực hiện từ xa như lưu trữ đám mây hoặc huấn luyện mô hình AI sẽ được chuyển về phía Tây.

Nguy cơ dư thừa công suất

Đến năm 2030, miền Bắc và Tây Bắc Trung Quốc có thể chiếm khoảng một phần ba tổng công suất tính toán đang hoạt động của cả nước. Tuy nhiên, khu vực này vẫn phải cạnh tranh với sức hút của các siêu đô thị, vốn có lợi thế về hạ tầng viễn thông và kết nối.

Động lực từ chính sách của Bắc Kinh cũng đặt ra một rủi ro khác: các địa phương có thể chạy đua thu hút dự án, dẫn tới tình trạng dư thừa công suất tương tự những gì đã xảy ra ở nhiều ngành công nghiệp khác của Trung Quốc.

Theo BNEF, Bắc Kinh đang tìm cách hạn chế đầu tư đầu cơ hoặc trùng lặp bằng cách yêu cầu các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn phải được chính quyền trung ương phê duyệt trước khi khởi công.

Nhưng ở Ulanqab, làn sóng xây dựng vẫn đang mang lại lợi ích rõ rệt cho người dân và các cơ sở kinh doanh địa phương.

“Hãy nhìn xung quanh mà xem,” người phụ nữ bán thức ăn nói. “Làm sao chuyện này lại không tốt được?”

Một khu đất trống chất đầy giá đỡ bằng nhôm, thanh thép và ván gỗ tại Ulanqab, Trung Quốc. Ảnh: Bloomberg