Trong một thập kỷ qua, các cuộc thi robot tại Trung Quốc đã cho thấy tốc độ phát triển của một ngành công nghiệp đang bùng nổ, đồng thời phản ánh tầm quan trọng chiến lược của lĩnh vực được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình xác định là một ngành công nghiệp trọng điểm.
Từ những cuộc thi ban đầu do các nhóm học thuật và người yêu thích công nghệ tổ chức, các “đại hội robot” của Trung Quốc đã trở thành sân khấu quốc gia được truyền thông nhà nước quảng bá rộng rãi. Các cuộc thi cũng ngày càng trở thành nơi các doanh nghiệp thử nghiệm và giới thiệu sản phẩm, nhằm chứng minh khả năng ứng dụng trong thế giới thực thay vì chỉ tạo ra những màn trình diễn bắt mắt.
Thế vận hội Robot hình người Thế giới (World Humanoid Robot Games), phiên bản mới nhất và lớn nhất của chuỗi cuộc thi, bắt đầu tại Bắc Kinh hôm 22/8 và kéo dài 5 ngày. Quá trình phát triển của các cuộc thi cũng phản ánh những bước tiến nhanh chóng của công nghệ robot Trung Quốc trong hơn hai thập kỷ qua.
1999-2014: Robot trở thành môn thi của sinh viên
Các cuộc thi robot tại Trung Quốc ban đầu có quy mô nhỏ, được một hiệp hội ngành và chính quyền địa phương tỉnh Phúc Kiến hỗ trợ. Phần lớn thí sinh là các đội sinh viên đại học. Không khí khi đó giống một dự án khoa học hơn là sân khấu trình diễn của những doanh nghiệp công nghệ lớn sau này.
Trong một nội dung thi, các robot nhỏ có bánh xe thi đấu bóng đá, sử dụng một số tính năng tự động được lập trình sẵn để tránh va chạm và tìm bóng.
2015: Robot trở thành “viên ngọc quý”
Năm 2015, Bắc Kinh tổ chức Hội nghị Robot Thế giới đầu tiên, đánh dấu sự nổi lên của ngành robot như một ưu tiên cấp quốc gia. Một năm trước đó, ông Tập Cận Bình đã gọi robot là “viên ngọc quý” của ngành sản xuất tiên tiến, theo truyền thông nhà nước.
Tại triển lãm năm 2015, các robot di động thi đấu cầu lông, theo dõi quả cầu và đánh trả. Đây là màn trình diễn thu hút đám đông nhưng chưa phải bước đột phá về công nghệ.
Những robot này sử dụng cảm biến hình ảnh đo khoảng cách được phát triển trong những năm đầu thập niên 2010, kết hợp với công nghệ ước tính quỹ đạo vật thể có nguồn gốc từ nghiên cứu quốc phòng của Anh từ những năm 1990.
2023: Từ phòng thí nghiệm đến phòng khách
Đến năm 2023, Hội nghị Robot Thế giới đã trở thành sự kiện lớn, nơi các doanh nghiệp đã có chỗ đứng trong ngành giới thiệu công nghệ mới và tạo sự chú ý trên thị trường.
Cùng lúc, lợi thế cạnh tranh về giá của Trung Quốc bắt đầu trở thành tâm điểm.
Robot chó CyberDog của Xiaomi thu hút đông người vây quanh quay video bằng điện thoại. CyberDog ban đầu được phát triển như một nền tảng dành cho người dùng công nghệ, có giá khoảng 1.500 USD khi ra mắt. Trong khi đó, robot bốn chân Spot của Boston Dynamics được bán với giá hơn 75.000 USD.
2025-2026: Từ khởi đầu chật vật đến bước tiến lớn
Tháng 4/2025, robot hình người lần đầu tiên chạy cùng các vận động viên trong cuộc bán marathon robot đầu tiên trên thế giới tại Bắc Kinh.
Các kỹ sư chạy bên cạnh robot, sẵn sàng can thiệp khi cần. Chỉ một phần số robot xuất phát hoàn thành cuộc đua. Một số đổ ngay tại vạch xuất phát, trong khi những robot khác lao vào lan can chỉ vài mét sau khi bắt đầu.
Một năm sau, tình hình đã khác. Robot hình người H1 của Unitree tự chạy trên đoạn đường thẳng về đích trong cuộc bán marathon Bắc Kinh lần thứ hai, không còn kỹ sư chạy kèm.
Theo truyền thông nhà nước, trong hơn 100 đội robot tham gia cuộc thi năm 2026, có 47 đội hoàn thành đường đua. Ấn tượng nhất là robot hình người Flash do hãng điện thoại Trung Quốc Honor phát triển. Robot này tự hoàn thành cuộc bán marathon trong 50 phút 26 giây, nhanh hơn kỷ lục thế giới của con người được thiết lập chỉ một tháng trước đó gần 7 phút.
Các nhà phân tích và lãnh đạo doanh nghiệp cho rằng những tiến bộ nhanh chóng và trên diện rộng này đến từ một chuỗi cung ứng ngày càng cạnh tranh, được thúc đẩy bởi trợ cấp của chính phủ và chi phí linh kiện giảm mạnh.
Vai trò của nhà nước cũng rất rõ rệt. Kế hoạch 5 năm của Bắc Kinh về ngành robot công bố năm 2021 cam kết hỗ trợ bằng trợ cấp, ưu đãi thuế cho nghiên cứu và nguồn vốn, đồng thời đặt mục tiêu đưa Trung Quốc trở thành “nguồn cung công nghệ đổi mới robot hàng đầu thế giới”.
Từ năm 2026: Mọi thứ nằm trong đôi tay
Năm 2026, Thế vận hội Robot hình người Thế giới bổ sung nội dung thi dành riêng cho bàn tay robot.
Các robot được đánh giá về tốc độ và độ chính xác trong những nhiệm vụ đòi hỏi thao tác tinh vi như siết ốc vít, mở chai và dùng nhíp gắp các hạt nhỏ.
Theo các nhà phân tích, chế tạo một bàn tay robot là một trong những thách thức phức tạp nhất khi phát triển robot hình người có khả năng làm việc với độ chính xác và cảm giác xúc giác tương tự con người.
Việc các cuộc thi chuyển sang những nhiệm vụ lao động thực tế cũng phản ánh vấn đề lớn nhất của một ngành công nghiệp ngày càng đông đúc: chứng minh rằng những nguyên mẫu robot có thể thực sự hoạt động trong thế giới thực.
Từ những robot đá bóng được lập trình sẵn đến những cỗ máy hình người có thể tự chạy, thi đấu và thực hiện các thao tác tinh vi, các cuộc thi robot tại Trung Quốc đang dần chuyển từ sân chơi công nghệ thành phép thử đối với khả năng thương mại hóa của cả một ngành công nghiệp có tác động toàn cầu.
Một người chạm vào bàn tay robot được trưng bày tại khu vực trình diễn ở văn phòng Linkerbot, Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 27/4/2026. Ảnh: Reuters
Robot hình người Unitree H1 tham gia cuộc bán marathon Bắc Kinh E-Town và bán marathon robot hình người lần thứ hai tại Bắc Kinh, Trung Quốc, ngày 19/4/2026. Ảnh: Reuters
