Các chuyên gia và đại diện ngành công nghiệp vũ trụ cho rằng thế giới cần sớm xây dựng những quy tắc phối hợp và tiêu chuẩn an toàn mới khi ngày càng nhiều công ty lên kế hoạch triển khai các siêu chòm sao vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo Trái Đất.
Tại một hội thảo do Secure World Foundation tổ chức ngày 29/7, các quan chức chính phủ và doanh nghiệp cảnh báo rằng những dự án dự kiến đưa từ hàng chục nghìn đến một triệu vệ tinh lên quỹ đạo thấp của Trái Đất (LEO) sẽ đặt ra thách thức chưa từng có về quản lý giao thông không gian và tránh va chạm.
Ông Ezra Feilden, đồng sáng lập kiêm Giám đốc công nghệ của startup Starcloud, cho biết các quy trình vận hành hiện nay của mạng vệ tinh Starlink có thể là điểm khởi đầu tốt cho ngành.
“Starlink đang hoạt động mà gần như không gặp vấn đề an toàn nghiêm trọng nào. Đây là một ví dụ tốt về tránh va chạm cũng như quản lý vệ tinh từ khi đưa lên quỹ đạo đến khi kết thúc nhiệm vụ,” ông nói.
Tuy nhiên, Starlink hiện mới có khoảng 10.000 vệ tinh hoạt động, trong khi kế hoạch của Starcloud đề xuất triển khai tới 88.000 vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo. Một số dự án khác còn tham vọng hơn nhiều.
Ông Ron Birk, Giám đốc cấp cao tại Aerospace Corporation, cho biết quy mô đó sẽ khiến số lần điều chỉnh quỹ đạo để tránh va chạm tăng mạnh.
“Hiện nay, các chòm sao vệ tinh thực hiện hàng trăm nghìn lần cơ động tránh va chạm mỗi năm. Nếu môi trường quỹ đạo có tới một triệu tàu vũ trụ, con số này có thể tăng lên khoảng nửa tỷ lần cơ động mỗi năm,” ông nói.
Theo ông Feilden, nhiều nghiên cứu hiện giả định số nguy cơ va chạm tăng theo bình phương số lượng vệ tinh. Tuy nhiên, điều đó không hoàn toàn đúng với các chòm sao trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo.
Phần lớn các dự án loại này dự kiến hoạt động trên các quỹ đạo đồng bộ Mặt Trời kiểu “bình minh – hoàng hôn” (dawn-dusk sun-synchronous orbit), nơi các mặt phẳng quỹ đạo gần như không cắt nhau. Điều này có thể cho phép mật độ vệ tinh cao hơn mà không làm gia tăng đáng kể nguy cơ va chạm.
Ông cho rằng việc quản lý các vệ tinh này có thể tương tự cách thế giới đang điều phối hoạt động tại quỹ đạo địa tĩnh (GEO), nơi các vệ tinh phải tuân theo những quy tắc phối hợp riêng.
Tuy nhiên, mô hình đó chỉ hiệu quả nếu tất cả các vệ tinh trong cùng lớp quỹ đạo đều di chuyển theo một hướng.
“Nếu mọi người cùng chọn một hướng, lưu lượng sẽ di chuyển đồng nhất. Nhưng nếu một số vệ tinh bay theo chiều ngược lại, tình hình sẽ giống như một tuyến cao tốc không quy định xe chạy bên trái hay bên phải, với nguy cơ va chạm trực diện rất lớn”, ông cảnh báo.
Ông thừa nhận việc đạt được sự thống nhất như vậy sẽ đòi hỏi mức độ phối hợp quốc tế đáng kể và hiện chưa có giải pháp cụ thể nào được đưa ra.
Một trong những công cụ có thể hỗ trợ là các hệ thống điều phối giao thông không gian toàn cầu. Ông Jeff O’Neil, Giám đốc phụ trách quan hệ chính phủ của công ty Planet, cho rằng chương trình Hệ thống Điều phối Giao thông Không gian (TraCSS) do Bộ Thương mại Mỹ phát triển có thể đóng vai trò tương tự hệ thống kiểm soát không lưu toàn cầu trong ngành hàng không.
“Đây là ví dụ điển hình về cách xây dựng các quy tắc giao thông chung cho mọi bên tham gia,” ông nói.
Theo ông Matias Cava, phụ trách chính sách không gian quốc gia tại Văn phòng Thương mại Không gian Mỹ, những tiêu chuẩn này trong tương lai có thể được tích hợp vào cơ chế cấp phép nhiệm vụ không gian mới mang tên Space Commerce Certification nhằm bảo đảm tuân thủ Hiệp ước Không gian Vũ trụ.
Dù vậy, hệ thống này hiện vẫn đang ở giai đoạn triển khai ban đầu và mang tính tự nguyện.
“Tôi khuyến khích các nhà khai thác không chờ đợi quy định của chính phủ mà chủ động xây dựng và tuân thủ các thông lệ tốt nhất ngay từ bây giờ, đồng thời cân nhắc xem họ muốn các đối thủ của mình hành xử như thế nào trong không gian”, ông nói.
Đối với Starcloud, ưu tiên trước mắt rất rõ ràng.
“Hôm nay, chúng ta cần quyết định sẽ lái xe bên nào của con đường,” ông Feilden nhấn mạnh.
Mô phỏng chòm sao vệ tinh trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo do Starcloud đề xuất. Ảnh: Starcloud
