Một kính viễn vọng lâu năm của NASA đang rời bỏ quỹ đạo sau khi nỗ lực giải cứu thất bại khiến nó ngày càng hạ thấp độ cao. Lực lượng Không gian Mỹ dự báo Đài quan sát Swift sẽ lao trở lại Trái Đất vào hoặc khoảng ngày 6-11.
Phần lớn kính viễn vọng nặng khoảng 1,5 tấn dự kiến cháy rụi khi đi vào khí quyển. Tuy nhiên, một số bộ phận làm từ vonfram có mật độ cao hơn chì và một số chi tiết gương có thể “sống sót” sau quá trình tái nhập khí quyển, theo Brad Cenko, nhà khoa học trưởng của sứ mệnh tại NASA.
Những mảnh vỡ còn sót lại nhiều khả năng sẽ rơi xuống đại dương. Tuy nhiên, khu vực có nguy cơ nằm trong đường rơi của kính viễn vọng còn bao gồm nhiều vùng ở châu Phi, Úc, Ấn Độ, Đông Nam Á, Trung và Nam Mỹ. Lực lượng Không gian Mỹ đang theo dõi quỹ đạo ngày càng thấp của thiết bị.
Viễn cảnh kính viễn vọng kết thúc sứ mệnh trong bầu khí quyển khiến nhóm vận hành Swift tiếc nuối, nhưng họ cũng biết ơn những dữ liệu mà thiết bị đã thu thập trong 22 năm hoạt động trên quỹ đạo.
Swift được phóng ngày 20-11-2004 để tìm kiếm một số vụ nổ dữ dội nhất trong vũ trụ, gồm các vụ bùng phát tia gamma và vụ nổ siêu tân tinh.
“Chúng tôi đã biết ngày này sẽ đến từ trước khi Swift được phóng. Ít nhất là với các vật thể ở quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, thứ gì bay lên rồi cũng sẽ rơi xuống. Và kết thúc đó thường mang tính hủy hoại,” John Nousek, nhà thiên văn học tại Đại học bang Pennsylvania, người từng đứng đầu nhóm điều khiển Swift, cho biết.
Hoạt động mạnh của Mặt Trời trong vài năm qua khiến Swift mất độ cao nhanh hơn bình thường. Một năm trước, NASA thuê công ty Katalyst Space thực hiện nhiệm vụ giải cứu khẩn cấp.
Tuy nhiên, robot ba cánh tay có tên Link của công ty gặp trục trặc sau khi được phóng lên hồi tháng 7. Thiết bị không thể tiếp cận Swift ở khoảng cách gần hơn 12-15 km. Link sau đó rơi trở lại Trái Đất vào tháng 9.
Swift tiếp tục quan sát sau khi kế hoạch giải cứu bị hủy bỏ, phát hiện thêm nhiều vụ bùng phát tia gamma và các hiện tượng năng lượng cực cao khác. Tuy nhiên, đến cuối tháng 10, kính viễn vọng đã xuống quá thấp để có thể giữ ổn định khi quan sát. Các hệ thống của thiết bị sau đó được tắt.
Trong suốt sứ mệnh, Swift ghi nhận hơn 2.000 vụ bùng phát tia gamma và 1.400 ngôi sao phát nổ, cùng nhiều sao chổi, tiểu hành tinh và hố đen xé nát các ngôi sao khi chúng đến quá gần.
Điểm mạnh đặc biệt của kính viễn vọng này là khả năng xoay nhanh để hướng về những hiện tượng thiên văn vừa bùng phát. Đó cũng là nguồn gốc tên gọi Swift, có nghĩa là nhanh nhẹn.
NASA từng xem Swift như một hệ thống cảnh báo sớm cho các kính viễn vọng không gian Hubble, James Webb và những thiết bị khác. Khi Swift phát hiện hiện tượng đáng chú ý, các kính viễn vọng này có thể hướng về mục tiêu để quan sát chi tiết hơn. Giới khoa học hiện vẫn tìm cách lấp khoảng trống mà Swift để lại.
“Chúng tôi tha thiết hy vọng những bài học từ các thành tựu của Swift sẽ được áp dụng cho những thế hệ sứ mệnh không gian mới, giúp đẩy nhanh quá trình khám phá vũ trụ,” ông Nousek viết trong email.
Các công nhân của Spectrum Astro di chuyển những cấu phần cuối cùng của lớp vỏ bảo vệ Đài quan sát Swift vào nhà chứa tại Trạm Lực lượng Không quân Cape Canaveral ở Florida ngày 9-9-2002. Ảnh: NASA
