Chính quyền Mỹ vừa công bố các biện pháp cấm nhập khẩu một số robot và thiết bị biến tần (inverter) mới từ Trung Quốc, nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng phục vụ ngành trí tuệ nhân tạo (AI) của Mỹ trước các rủi ro an ninh quốc gia, đồng thời thúc đẩy sản xuất trong nước ở những lĩnh vực được dự báo tăng trưởng mạnh trong tương lai.
Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) ngày 29/7 đã công bố các quy định mới, theo đó cấm nhập khẩu các mẫu robot hình người, robot bốn chân (quadruped) và bộ biến tần điện (power inverter) mới có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Bộ biến tần là thiết bị quan trọng giúp kết nối các nguồn năng lượng tái tạo và hệ thống pin lưu trữ với lưới điện, đồng thời đóng vai trò thiết yếu trong cơ sở hạ tầng của các trung tâm dữ liệu.
Các biện pháp mới cho thấy chính quyền Trump đang tìm cách bảo vệ chuỗi cung ứng AI của Mỹ trước nguy cơ gián đoạn, đánh cắp dữ liệu và tấn công mạng từ Trung Quốc, đồng thời tạo động lực để các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất sang Mỹ.
“Những thiết bị này có thể tạo ra các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng, gây ảnh hưởng đến an ninh kinh tế và quốc gia của Mỹ, đồng thời tạo ra các rủi ro an ninh mạng đối với cơ sở hạ tầng trọng yếu của đất nước,” FCC cho biết trong một tuyên bố.
Chủ tịch FCC Brendan Carr nhấn mạnh: “FCC sẽ tiếp tục làm phần việc của mình để bảo vệ các chuỗi cung ứng trọng yếu của nước Mỹ.”
Các robot hình người, được trang bị những “bộ não” AI, đang được nhiều chuyên gia dự báo sẽ được ứng dụng rộng rãi trong đời sống và sản xuất công nghiệp trong những năm tới. Trong khi đó, làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Mỹ cũng sẽ phụ thuộc vào nguồn cung bộ biến tần ổn định và đáng tin cậy.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trước đó cảnh báo các công ty AI Trung Quốc có thể phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt nếu bị phát hiện đánh cắp sở hữu trí tuệ của Mỹ.
Washington cũng muốn tránh lặp lại tình huống từng xảy ra với đất hiếm – nhóm khoáng sản chiến lược mà Trung Quốc đang chi phối phần lớn nguồn cung toàn cầu và đã nhiều lần sử dụng như một công cụ gây ảnh hưởng trong các cuộc đàm phán quốc tế.
Theo bốn nguồn tin am hiểu vấn đề, FCC dự kiến sẽ miễn trừ nhiều nhà cung cấp không phải của Trung Quốc khỏi các hạn chế mới, tương tự cách cơ quan này từng áp dụng với các lệnh cấm gần đây đối với máy bay không người lái và bộ định tuyến mạng có nguồn gốc nước ngoài.
Các quy định có hiệu lực ngay sau khi được công bố nhưng chỉ áp dụng với những mẫu robot và bộ biến tần chưa được đưa ra thị trường. Tuy nhiên, FCC vẫn có quyền thu hồi giấy phép lưu hành đối với các sản phẩm đã được phê duyệt trước đó tại Mỹ.
Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump được xem là người đưa các lo ngại về công nghệ Trung Quốc trở thành một chủ đề nổi bật trên trường quốc tế, đặc biệt liên quan đến nguy cơ đánh cắp sở hữu trí tuệ và hoạt động gián điệp từ các tập đoàn viễn thông như Huawei.
Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ hai, ông được đánh giá là có cách tiếp cận mềm mỏng hơn với Bắc Kinh, nhất là sau khi Trung Quốc tăng cường sử dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm trong năm ngoái.
Unitree có thể chịu tác động lớn
Lệnh cấm mới được cho là sẽ ảnh hưởng đáng kể tới Unitree Robotics, một trong những công ty robot hình người hàng đầu thế giới với gần 20% thị phần toàn cầu, theo Counterpoint Research.
Unitree là một trong ba doanh nghiệp Trung Quốc đang dẫn đầu thị trường robot hình người – lĩnh vực còn non trẻ nhưng đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của giới đầu tư.
Gần đây, công ty này đã bị Bộ Quốc phòng Mỹ đưa vào danh sách các doanh nghiệp bị cáo buộc có liên hệ với quân đội Trung Quốc, động thái thường được xem là dấu hiệu cho thấy Washington có thể áp dụng các biện pháp cứng rắn hơn trong tương lai.
Unitree cũng vừa hợp tác với Nvidia để sử dụng dòng chip AI Blackwell nhằm vận hành hệ thống điều khiển cho robot của hãng. Nvidia khẳng định dữ liệu từ các robot này sẽ được lưu trữ tại Mỹ và phần lớn khách hàng của Unitree là các trường đại học và viện nghiên cứu của Mỹ.
Tuy nhiên, nhiều chính trị gia và chuyên gia có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc lo ngại các robot này có thể bị sử dụng để thu thập dữ liệu nhạy cảm hoặc gây gián đoạn hoạt động của các ngành công nghiệp quan trọng.
FCC cho biết robot có khả năng “thu thập dữ liệu có thể bị các tác nhân xấu khai thác để giám sát người dân Mỹ, nâng cao năng lực của các cơ quan tình báo nước ngoài hoặc thậm chí chiếm quyền điều khiển từ xa”.
Dân biểu John Moolenaar, Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt của Hạ viện Mỹ về Trung Quốc, nhận định quyết định của FCC sẽ “giúp bảo vệ đất nước và củng cố ngành công nghiệp robot của Mỹ”.
Bộ biến tần cũng nằm trong tầm ngắm
Trung Quốc hiện là nhà sản xuất bộ biến tần lớn nhất thế giới, với các doanh nghiệp dẫn đầu như Sungrow Power Supply và Huawei, trong đó Huawei đã nhiều năm nằm trong danh sách trừng phạt của Mỹ.
Các công ty Trung Quốc đang mở rộng thị phần tại các thị trường phương Tây nhờ chiến lược giảm giá mạnh.
FCC đã nghiên cứu khả năng cấm bộ biến tần Trung Quốc trong một thời gian dài, xuất phát từ những lo ngại tương tự đang gia tăng ở châu Âu liên quan đến nguy cơ gián đoạn hoạt động hoặc cài cắm mã độc.
Giới chức Mỹ đặc biệt muốn tránh lặp lại sự cố giống chiến dịch tấn công mạng Volt Typhoon, bị phát hiện năm 2023, trong đó tin tặc bị cáo buộc có liên hệ với Trung Quốc đã chiếm quyền điều khiển các bộ định tuyến dân dụng để che giấu các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng trọng yếu của Mỹ.
Hiện Bộ Quốc phòng Mỹ cũng đã cấm mua các tấm pin mặt trời, mô-đun quang điện và bộ biến tần được sản xuất bởi các doanh nghiệp thuộc các quốc gia bị xem là “đối tượng đáng lo ngại”, bao gồm Trung Quốc.
Một khách tham quan đập tay với robot hình người tại gian hàng Keenon Robotics ở Hội nghị Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAIC) tại Thượng Hải ngày 18/7. Ảnh: Reuters
Robot hình người trình diễn tại Trung tâm Đổi mới Robot Hình người Bắc Kinh ngày 29/5. Ảnh: Bloomberg
