Nước Úc một lần nữa trở thành nơi phát hiện những mảnh vỡ dường như rơi xuống từ không gian, qua đó cho thấy con người vẫn chưa hiểu hết về cách các vật thể nhân tạo tái nhập khí quyển và rơi xuống Trái Đất.
Đầu tháng 7, Cơ quan Vũ trụ Úc cho biết 6 vật thể hình cầu được tìm thấy tại Forrest Beach, một cộng đồng ven biển nhỏ gần Ingham, bang Queensland, nhiều khả năng là các bình chịu áp lực từ một phương tiện phóng. Các vật thể này được gọi là “quả cầu vũ trụ”.
Lực lượng cứu hỏa Queensland đã phối hợp với các cơ quan liên quan sau khi phát hiện những vật thể có khả năng nguy hiểm. Các nhóm khoa học đã thu giữ an toàn một số mảnh vỡ và thiết lập vùng hạn chế tiếp cận trong bán kính 50 m để bảo đảm an toàn cho người dân. Bản chất và nguồn gốc của chúng vẫn đang được điều tra.
Vụ việc mới nhất là một phần trong chuỗi sự cố khiến Úc thường xuyên trở thành nơi tiếp nhận các mảnh vỡ không gian. Năm 1979, mảnh vỡ từ trạm vũ trụ Skylab của Mỹ rơi xuống Tây Úc. Năm 2022, một phần khoang chứa hàng của tàu Dragon thuộc SpaceX được tìm thấy ở New South Wales. Năm 2023, một bình chịu áp lực từ tên lửa đẩy của Ấn Độ trôi dạt vào bờ biển Perth. Đến tháng 10/2025, một phần tên lửa Jielong-3 của Trung Quốc cũng được phát hiện tại Úc.
Các sự cố này khiến Cơ quan Vũ trụ Úc đưa ra hướng dẫn xử lý khi phát hiện vật thể nghi là mảnh vỡ không gian. Người dân không được chạm vào vật thể bởi chúng có thể chứa các vật liệu nguy hiểm và chỉ nên được xử lý bởi những người được đào tạo, trang bị phù hợp.
Trong trường hợp khẩn cấp hoặc có nguy cơ đe dọa tính mạng, người dân cần liên hệ với chính quyền địa phương. Cơ quan Vũ trụ Úc cũng cần được thông báo để hỗ trợ chuyên môn kỹ thuật, phối hợp với các cơ quan và nhà khai thác nước ngoài, đồng thời tư vấn về nghĩa vụ của Úc theo các hiệp ước quốc tế.
Nếu một vật thể được xác định là mảnh vỡ không gian, Chính phủ Úc có nghĩa vụ thông báo cho quốc gia hoặc tổ chức chịu trách nhiệm phóng. Trong một số trường hợp, nước này có thể phải hoàn trả mảnh vỡ nếu được yêu cầu.
Sống sót sau tái nhập
Theo Marlon Sorge, Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Mảnh vỡ Quỹ đạo và Tái nhập khí quyển thuộc Aerospace Corporation, việc những “quả cầu vũ trụ” sống sót sau hành trình từ không gian xuống Trái Đất không phải điều bất ngờ.
“Chúng thường được làm từ những vật liệu như titan, vốn có khả năng chống chịu rất tốt,” Sorge nói với Space.com.
Dù là vật thể kim loại, các bình chịu áp lực có xu hướng giảm tốc nhanh hơn một khối kim loại đặc. Vì vậy, chúng có thể “trôi xuống” nhẹ nhàng hơn một số loại vật thể khác. Những vật thể này cũng dễ nhận dạng hơn các mảnh kim loại bị vỡ vụn.
Nếu được làm từ titan, “ngay cả khi nóng lên, chúng cũng không bị ảnh hưởng”, Sorge nói. Nói cách khác, các bình chịu áp lực có thể sống sót gần như nguyên vẹn sau quá trình tái nhập khí quyển.
Tuy nhiên, Sorge cho rằng nhiều vấn đề liên quan đến mảnh vỡ không gian có thể được giảm thiểu nếu các cơ quan vũ trụ và nhà cung cấp dịch vụ phóng hành động có trách nhiệm hơn.
“Đối với các tầng tên lửa, đừng để chúng tái nhập khí quyển một cách ngẫu nhiên. Hãy đưa chúng xuống theo quỹ đạo có kiểm soát. Khi đó, ngay cả khi chúng sống sót, vấn đề cũng không còn đáng ngại vì chúng sẽ rơi xuống khu vực không có người,” ông nói.
Theo Sorge, những bình chịu áp lực được tìm thấy tại Úc rõ ràng xuất phát từ các vụ tái nhập không kiểm soát, rơi từ trên trời xuống rồi trôi dạt vào bờ.
Việc nghiên cứu các vật thể được thu hồi có thể cung cấp nhiều thông tin, chẳng hạn hình dạng của chúng sau khi rơi xuống và mức nhiệt mà chúng phải chịu, qua đó bổ sung dữ liệu cho các nghiên cứu về tái nhập khí quyển.
Nếu có thể theo dõi mảnh vỡ trong quá trình rơi xuống, các nhà khoa học sẽ có thêm cơ sở để xác định nguồn gốc. Tuy nhiên, đây vẫn là một thách thức.
“Việc biết được vị trí va chạm và thời điểm tái nhập khí quyển thực sự giúp chúng ta hiểu chuyện gì đã xảy ra,” Sorge nói.
Lực cản khí quyển quyết định nơi mảnh vỡ rơi xuống
Michelle Hanlon, Giám đốc điều hành Trung tâm Luật Hàng không và Vũ trụ thuộc Trường Luật Đại học Mississippi, cho biết việc các mảnh vỡ từ cùng một tên lửa có thể rơi xuống Úc, Canada hoặc một trang trại ở châu Phi không phải điều quá bất thường.
Các vật thể trên quỹ đạo thấp của Trái Đất bay qua phần lớn hành tinh khi Trái Đất quay bên dưới. Nếu quá trình tái nhập không được kiểm soát, vị trí cuối cùng mà vật thể rơi xuống có thể sai lệch hàng nghìn km, tùy thuộc vào thời điểm lực cản khí quyển khiến nó mất đủ tốc độ.
Phần lớn bề mặt Trái Đất là đại dương nên phần lớn mảnh vỡ cũng rơi xuống biển. Tuy nhiên, đôi khi một vật thể đủ bền có thể sống sót và rơi xuống nơi con người phát hiện được, hoặc rơi xuống biển rồi bị cuốn vào bờ.
Các bình chịu áp lực như những vật thể được tìm thấy ở Úc là ví dụ điển hình. Chúng được chế tạo để chịu áp suất cực lớn nên cũng nằm trong số những bộ phận có khả năng sống sót cao nhất sau quá trình tái nhập khí quyển.
Bà Hanlon cũng cho rằng số vụ phát hiện mảnh vỡ không gian gia tăng một phần đơn giản vì con người đang phóng ngày càng nhiều vật thể lên quỹ đạo. Đây là dấu hiệu cho thấy ngành vũ trụ đang hoạt động sôi động hơn, chứ không nhất thiết cho thấy hoạt động không gian trở nên kém an toàn hơn.
Ngay cả khi 99,9% các vụ tái nhập diễn ra đúng kế hoạch, số lượng vụ phóng tăng lên đồng nghĩa với việc có nhiều vật thể tái nhập hơn và nhiều cơ hội hơn để một mảnh vỡ đặc biệt bền vững sống sót rồi rơi xuống một nơi không ai ngờ tới.
Hanlon cho rằng sự cố các “quả cầu vũ trụ” tại Úc là lời nhắc nhở rằng hoạt động không gian không kết thúc khi một sứ mệnh hoàn thành.
“Xử lý vật thể khi kết thúc vòng đời hiện cũng là một phần quan trọng của hoạt động không gian có trách nhiệm, không kém gì việc phóng chúng lên quỹ đạo,” bà nói.
Vụ việc cũng có một sự trùng hợp thú vị: phần tiếp theo của bộ phim hài khoa học viễn tưởng Spaceballs, mang tên Spaceballs: The New One, đang được quay tại Úc.
Một quả cầu kim loại được phát hiện tại Úc vào tháng 7/2026 được cho là mảnh vỡ không gian. Ảnh: Sở Cứu hỏa Queensland
