Trung Quốc vừa công bố kế hoạch phát triển một mạng lưới cảnh báo sớm tiểu hành tinh nguy hiểm kết hợp giữa không gian và mặt đất, trong bối cảnh nước này tăng cường đầu tư vào các chương trình phòng thủ hành tinh.
Cơ quan Vũ trụ Quốc gia Trung Quốc (CNSA) đưa ra thông báo vào ngày 30/6, nhân Ngày Tiểu hành tinh Quốc tế, cho biết nước này sẽ xây dựng một hệ thống giám sát phối hợp giữa các đài quan sát trên mặt đất và các vệ tinh ngoài không gian nhằm theo dõi các tiểu hành tinh gần Trái Đất.
Ông Li Mingtao, trưởng nhóm khoa học của Trung tâm Nghiên cứu Giám sát và Cảnh báo sớm Tiểu hành tinh thuộc CNSA, cho biết Trung Quốc đang nghiên cứu tính khả thi của một hệ thống phòng thủ tiểu hành tinh, trong đó mạng lưới giám sát không gian – mặt đất sẽ đóng vai trò cốt lõi.
“Hiện chưa có tiểu hành tinh nào được xác định chắc chắn sẽ va chạm với Trái Đất trong tương lai gần. Tuy nhiên, lo ngại về nguy cơ va chạm là có cơ sở vì vẫn còn nhiều tiểu hành tinh gần Trái Đất chưa được phát hiện”, ông Li được hãng thông tấn Tân Hoa Xã dẫn lời cho biết.
Theo kế hoạch, Trung Quốc sẽ triển khai nhiều kính thiên văn quang học khẩu độ lớn tại các địa điểm được lựa chọn để khảo sát bầu trời. Đồng thời, nước này cũng nghiên cứu xây dựng một chòm vệ tinh giám sát trong không gian nhằm khắc phục các hạn chế của quan sát từ mặt đất, như nhiễu động khí quyển và sự thay đổi ngày đêm.
Hệ thống không gian này sẽ đặc biệt tập trung vào việc phát hiện các vật thể bay đến từ hướng Mặt Trời – khu vực mà các kính thiên văn trên mặt đất khó quan sát do ánh sáng chói của Mặt Trời. Thiên thạch phát nổ trên bầu trời Chelyabinsk (Nga) năm 2013 là một ví dụ điển hình khi nó tiếp cận Trái Đất từ hướng gần Mặt Trời và chỉ được phát hiện sau khi đi vào khí quyển.
Ông Li cho biết đến nay các nhà khoa học đã phát hiện hơn 40.000 tiểu hành tinh gần Trái Đất, trong đó hơn 95% các tiểu hành tinh có đường kính từ 1 km trở lên đã được xác định. Đây là những vật thể có khả năng gây ra thảm họa toàn cầu nếu va chạm với Trái Đất.
Tuy nhiên, với các tiểu hành tinh nhỏ hơn có đường kính khoảng 140 m, chỉ khoảng 45% đã được phát hiện, trong khi những vật thể ở kích thước này cũng đủ sức gây ra thiệt hại nghiêm trọng trên phạm vi một quốc gia nhỏ.
Các phương án đang được nghiên cứu
Thông báo của CNSA chưa nêu rõ cấu trúc cụ thể của mạng lưới giám sát mới. Tuy nhiên, các bài báo khoa học và bản trình bày kỹ thuật gần đây của các nhà khoa học Trung Quốc tại Ủy ban Liên Hợp Quốc về Sử dụng Hòa bình Không gian Vũ trụ (COPUOS) đã hé lộ một số phương án đang được xem xét.
Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Thám hiểm Không gian sâu vào tháng 6/2026, đồng tác giả bởi ông Wu Weiren – tổng công trình sư chương trình thám hiểm Mặt Trăng của Trung Quốc – đã nêu ra bốn vị trí quỹ đạo tiềm năng cho thành phần giám sát trong không gian. Các vị trí này bao gồm Điểm Lagrange Sun-Earth L1 giữa Mặt Trời và Trái Đất; Quỹ đạo dẫn trước hoặc theo sau Trái Đất trên quỹ đạo quanh Mặt Trời; Quỹ đạo nhật tâm tương tự quỹ đạo của Sao Kim; và Quỹ đạo nghịch hành xa quanh Trái Đất (Distant Retrograde Orbit – DRO).
Một mô hình cơ bản được trình bày tại COPUOS năm 2025 đề xuất sử dụng một vệ tinh đặt tại điểm Sun-Earth L1, cách Trái Đất khoảng 1,5 triệu km, kết hợp với các trạm quan sát trên mặt đất ở cả bán cầu Bắc và bán cầu Nam.
Mô hình mở rộng sẽ bổ sung thêm các vệ tinh ở ba quỹ đạo còn lại. Trong đó, phương án quỹ đạo giống Sao Kim được đánh giá đặc biệt hữu ích vì có thể quan sát các tiểu hành tinh từ hướng Mặt Trời và theo dõi các quần thể tiểu hành tinh khác gần Trái Đất.
Bổ sung cho nỗ lực phòng thủ hành tinh toàn cầu
Dù thời gian triển khai cụ thể chưa được công bố, các kế hoạch trên cho thấy Trung Quốc đang thể hiện cam kết rõ ràng đối với lĩnh vực phòng thủ hành tinh. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của nước này, được phê duyệt hồi tháng 3, cũng đề cập đến việc nghiên cứu một dự án kỹ thuật phòng thủ tiểu hành tinh.
Ngoài mạng lưới cảnh báo sớm, Trung Quốc còn phát triển một sứ mệnh thử nghiệm va chạm động học và quan sát, tương tự sứ mệnh Thử nghiệm Chuyển hướng Tiểu hành tinh Kép (DART) của NASA và dự án Hera của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA).
Bà Anne Virkki, chuyên gia nghiên cứu tiểu hành tinh tại Đại học Helsinki, nhận định rằng kế hoạch của Trung Quốc có thể bổ sung cho các nỗ lực quốc tế nếu dữ liệu được chia sẻ rộng rãi. Theo bà, NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) đang lên kế hoạch phóng các sứ mệnh tới điểm Lagrange Sun-Earth L1 nhằm phát hiện các tiểu hành tinh bằng quan sát hồng ngoại. Hai sứ mệnh này lần lượt có tên là NEO Surveyor và NEOMIR.
“Nếu Trung Quốc phóng một sứ mệnh tương tự, hy vọng nó sẽ có những năng lực bổ sung so với các dự án hiện có và dữ liệu sẽ được chia sẻ quốc tế, không chỉ dành riêng cho giới khoa học Trung Quốc”, bà Virkki cho biết.
Bà cũng nhấn mạnh rằng các tiểu hành tinh tiếp cận từ hướng Mặt Trời không phải là hiện tượng hiếm gặp, nhưng chúng khó bị phát hiện hơn, khiến nguy cơ tạo ra các tình huống bất ngờ cao hơn về mặt thống kê.
Theo bà Virkki, hiện có khoảng 100.000 tiểu hành tinh gần Trái Đất có khả năng gây thiệt hại đáng kể nếu va chạm với Trái Đất, nhưng quỹ đạo của chưa đến một nửa số đó đã được xác định.
Năm 2029 sẽ được chọn là Năm Quốc tế về Phòng thủ Hành tinh, khi tiểu hành tinh 99942 Apophis bay ngang Trái Đất ở khoảng cách rất gần, nằm trong phạm vi quỹ đạo của các vệ tinh địa tĩnh.
“Còn rất nhiều việc phải làm và hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt,” bà Virkki nói.
Hình minh họa một tiểu hành tinh nguy hiểm đang lao về phía Trái Đất. Ảnh: Cơ quan Vũ trụ châu Âu – ESA
Năm 2022, sứ mệnh DART của NASA đã va chạm vào tiểu hành tinh Dimorphos, làm thay đổi quỹ đạo của hệ tiểu hành tinh này quanh Mặt Trời. Ảnh: NASA
