Một nghiên cứu mới cho thấy tiểu hành tinh Kamoʻoalewa, từng được cho là mảnh vỡ bắn ra từ Mặt Trăng, thực chất có thể chỉ là một thiên thể đá thông thường có nguồn gốc từ vành đai tiểu hành tinh. Kết quả được công bố đúng thời điểm tàu thăm dò Thiên Vấn-2 (Tianwen-2) của Trung Quốc đang bay quanh tiểu hành tinh này để chuẩn bị thu thập mẫu vật.
Kamoʻoalewa được phát hiện năm 2016 bởi dự án khảo sát Pan-STARRS tại Hawaii. Đây là một trong số ít các “vệ tinh giả” của Trái Đất – những thiên thể quay quanh Mặt Trời nhưng luôn duy trì vị trí tương đối gần hành tinh của chúng ta. Tiểu hành tinh này có kích thước khoảng 40-100m và tự quay quanh trục với chu kỳ khoảng 28 phút.
Trong nhiều năm, Kamoʻoalewa thu hút sự chú ý của giới thiên văn sau khi các quan sát năm 2021 cho thấy quang phổ phản xạ ánh sáng của nó khá giống vật liệu silicat trên Mặt Trăng. Một nghiên cứu năm 2024 thậm chí còn đề xuất rằng thiên thể này có thể bắt nguồn từ miệng hố Giordano Bruno ở phía khuất của Mặt Trăng, hình thành sau một vụ va chạm mạnh làm bắn vật chất ra không gian.
Tuy nhiên, nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Nature Communications đã đưa ra một cách giải thích khác.
Nhóm nghiên cứu do Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc dẫn đầu đã phân tích lại quang phổ của Kamoʻoalewa và xác định đặc điểm hấp thụ ánh sáng ở bước sóng 1,001 micromet. Theo các tác giả, dấu hiệu này phù hợp hơn với thiên thạch đá loại LL chondrite – một dạng thiên thạch phổ biến trong Hệ Mặt Trời – thay vì vật liệu có nguồn gốc từ Mặt Trăng.
Các nhà khoa học cũng tiến hành mô phỏng quá trình “phong hóa không gian” bằng cách chiếu laser vào các mẫu LL chondrite trong phòng thí nghiệm. Kết quả cho thấy lớp bụi thiên thạch bị phong hóa mạnh có quang phổ gần như trùng khớp với Kamoʻoalewa.
Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy màu sắc đỏ bất thường từng được xem là bằng chứng về nguồn gốc từ Mặt Trăng thực chất có thể chỉ là hệ quả của việc bề mặt tiểu hành tinh bị bào mòn bởi gió Mặt Trời và các va chạm siêu nhỏ trong thời gian rất dài.
Các mô hình quỹ đạo cũng cho thấy Kamoʻoalewa có thể bắt nguồn từ họ tiểu hành tinh Flora trong vành đai tiểu hành tinh chính giữa Sao Hỏa và Sao Mộc. Theo đó, một mảnh vỡ từ vụ va chạm cổ xưa trong họ Flora đã bị các tương tác hấp dẫn đẩy vào quỹ đạo cắt ngang Trái Đất trước khi trở thành “vệ tinh giả” như hiện nay.
Dù vậy, các tác giả nhấn mạnh đây mới chỉ là một giả thuyết cạnh tranh chứ chưa phải kết luận cuối cùng. Quang phổ phản xạ của tiểu hành tinh có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thành phần vật chất, kích thước hạt bụi hay góc quan sát, khiến việc xác định nguồn gốc từ xa luôn gặp khó khăn.
Câu trả lời cuối cùng nhiều khả năng sẽ đến từ tàu Thiên Vấn-2 của Trung Quốc.
Sau hành trình kéo dài 13 tháng, tàu thăm dò này được cho là đã đi vào quỹ đạo quanh Kamoʻoalewa vào đầu tháng 6 và dự kiến sẽ thu thập mẫu vật trong vài tuần tới. Ba phương pháp lấy mẫu mà Thiên Vấn-2 được trang bị gồm “chạm và rời đi” (touch-and-go), “lơ lửng” (hover) và “neo bám” (anchor-and-attach), cho phép tàu linh hoạt thích ứng với tốc độ tự quay nhanh cùng bề mặt chưa được xác định rõ của tiểu hành tinh Kamoʻoalewa.
Mẫu vật sau đó sẽ được đưa về Trái Đất vào năm 2027.
Các nhà khoa học cho biết việc phân tích trực tiếp thành phần khoáng vật và đồng vị trong mẫu vật sẽ cho phép xác định chính xác liệu Kamoʻoalewa là mảnh vỡ của Mặt Trăng hay chỉ là một tiểu hành tinh đá thông thường. Đây là loại phép đo mà các kính thiên văn trên Trái Đất không thể thực hiện được.
Nếu mẫu vật mang dấu hiệu của đá Mặt Trăng, Kamoʻoalewa sẽ trở thành một “mẫu vật miễn phí” từ phía khuất của Mặt Trăng. Ngược lại, nếu có nguồn gốc từ họ Flora, nó sẽ cung cấp thêm manh mối về lịch sử hình thành và tiến hóa của các tiểu hành tinh trong Hệ Mặt Trời.
Tiểu hành tinh Itokawa, thiên thể đá loại chondrite thông thường mà nghiên cứu mới cho rằng có nhiều đặc điểm tương đồng nhất với Kamoʻoalewa. Ảnh: JAXA/ESO
