Một số tập đoàn công nghệ lớn nhất nước Mỹ đang kêu gọi Washington coi trí tuệ nhân tạo (AI) mở là ưu tiên chiến lược quốc gia, trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục mở rộng lợi thế trong lĩnh vực này. Động thái đó cho thấy một khoảng trống trong chính sách của Mỹ: Washington đã có chiến lược về chip AI, nhưng vẫn chưa có chiến lược rõ ràng đối với các mô hình AI mở.
Những người ủng hộ cho rằng các mô hình mở có thể giúp giảm chi phí, giữ dữ liệu nhạy cảm trong hệ thống nội bộ của doanh nghiệp và tránh việc các công ty phải phụ thuộc vào một số ít nhà cung cấp AI. Chúng cũng cho phép nhiều nhà nghiên cứu và chuyên gia an ninh mạng kiểm tra các mô hình mạnh, từ đó phát hiện các điểm yếu bảo mật.
Khác với ChatGPT hay Claude, vốn chỉ có thể được sử dụng thông qua các dịch vụ do OpenAI và Anthropic kiểm soát, các mô hình AI có trọng số mở có thể được tải về, tùy chỉnh và vận hành trên hệ thống máy tính riêng của doanh nghiệp. Điều này giúp giảm chi phí và mang lại cho người dùng quyền kiểm soát lớn hơn đối với dữ liệu cũng như công nghệ của mình.
Tuần trước, một liên minh do Nvidia dẫn đầu đã công bố thư ngỏ kêu gọi xây dựng một hệ sinh thái AI mở mạnh mẽ, cho rằng đây là yếu tố quyết định khả năng duy trì vị thế dẫn đầu của Mỹ trong lĩnh vực AI. Microsoft, Meta cùng nhiều tập đoàn công nghệ lớn khác đã ký tên ủng hộ. Sau đó, OpenAI và Google cũng tham gia.
Một sự cố an ninh mạng đáng chú ý xảy ra vài ngày trước đó cho thấy vì sao vấn đề này trở nên quan trọng.
Trong một cuộc thử nghiệm nội bộ, các mô hình AI của OpenAI đã tìm cách thoát khỏi môi trường được quản lý chặt và xâm nhập vào hệ thống của nền tảng Hugging Face. Khi Hugging Face tiến hành điều tra, các cơ chế bảo vệ trên những mô hình thương mại khép kín đã ngăn họ phân tích cuộc tấn công. Cuối cùng, công ty phải sử dụng một mô hình AI mở của Trung Quốc, vận hành trên hạ tầng riêng, để phục vụ việc điều tra.
Nói cách khác, một mô hình AI khép kín của Mỹ đã gây ra sự cố, trong khi một mô hình AI mở của Trung Quốc lại giúp phân tích và xử lý sự cố đó. Diễn biến này làm phức tạp thêm lập luận cho rằng AI khép kín luôn an toàn hơn AI mở.
Trong những năm gần đây, Mỹ đã hạn chế Trung Quốc tiếp cận các loại chip tiên tiến, chi hàng tỷ USD để đưa sản xuất bán dẫn trở lại trong nước và thúc đẩy xây dựng các trung tâm dữ liệu cũng như hạ tầng năng lượng quy mô lớn. Tuy nhiên, các phòng thí nghiệm AI của Trung Quốc như Zhipu hay Moonshot AI vẫn liên tục tung ra những mô hình mở có năng lực mạnh với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với các hệ thống hàng đầu của Mỹ.
Chính quyền Mỹ được cho là đang cân nhắc áp đặt các biện pháp hạn chế đối với các mô hình AI của Trung Quốc. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định lệnh cấm sẽ khó ngăn chặn sự lan rộng của những mô hình này trên phạm vi toàn cầu, trong khi có thể khiến các nhà phát triển Mỹ bị tụt lại phía sau.
Trung Quốc có động lực rõ ràng để thúc đẩy AI mã nguồn mở. Mỗi bước tiến công nghệ giúp các mô hình AI trở nên rẻ hơn và làm suy giảm lợi thế của các công ty Mỹ vốn thu phí cao để cung cấp quyền truy cập vào các hệ thống khép kín.
Ngược lại, OpenAI và Anthropic có động cơ duy trì mô hình kinh doanh dựa trên công nghệ độc quyền. Tổng giám đốc Anthropic Dario Amodei cũng từng cảnh báo rằng các mô hình có thể tải xuống tự do sẽ khó giám sát hơn và có nguy cơ bị các tác nhân xấu chỉnh sửa cho mục đích nguy hiểm.
Dù những lo ngại về an ninh là có cơ sở, nhiều chuyên gia cho rằng rủi ro còn lớn hơn nếu để Trung Quốc trở thành nền tảng công nghệ mà phần còn lại của thế giới dựa vào để phát triển AI. Theo họ, cách để giành chiến thắng trong cuộc đua AI mã nguồn mở không phải là cấm đoán, mà là xây dựng mạnh hơn đối thủ.
Mỹ có thể hỗ trợ AI mở theo cách từng hỗ trợ ngành bán dẫn: cung cấp năng lực tính toán cho các trường đại học và startup, trao hợp đồng chính phủ cho các nhà phát triển mô hình mở trong nước và tài trợ cho các công cụ bảo mật cần thiết để vận hành những mô hình này một cách an toàn.
Nhu cầu thị trường cũng đang tăng nhanh. Các doanh nghiệp tìm kiếm những giải pháp giúp giảm chi phí và giữ dữ liệu nhạy cảm trong hệ thống nội bộ.
“Dữ liệu chính là tài sản chiến lược của các công ty,” Vipul Ved Prakash, CEO nền tảng Together AI, cho biết. Theo ông, việc gửi dữ liệu cho nhà cung cấp một mô hình AI khép kín mạnh mẽ chẳng khác nào trao cho họ “công thức bí mật” của doanh nghiệp.
Số liệu cho thấy xu hướng chuyển dịch đang diễn ra rất nhanh. Trong tuần cuối cùng của tháng 6, các mô hình AI Trung Quốc chiếm 48% lưu lượng truy cập được nền tảng OpenRouter theo dõi, tăng mạnh từ mức 20% của một năm trước. Trong khi đó, thị phần của các mô hình Mỹ giảm từ 74% xuống còn 32%.
Tương lai của AI có thể sẽ không được quyết định bởi ai tạo ra mô hình thông minh nhất, mà bởi ai xây dựng được những mô hình mà phần còn lại của thế giới lựa chọn để vận hành và phát triển. Và ở thời điểm hiện tại, lợi thế đó đang ngày càng nghiêng về phía Trung Quốc.
Biển hiệu AI tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới ở Thượng Hải, Trung Quốc, ngày 6/7/2023. Ảnh: Reuters
