Kể từ khi thành lập hơn hai thập kỷ trước, SpaceX của Elon Musk đã đạt được nhiều thành tựu ấn tượng và theo đuổi những mục tiêu đầy tham vọng như xây dựng thuộc địa trên Sao Hỏa hay triển khai các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo.
Tuy nhiên, cho dù SpaceX có màn ra mắt thị trường chứng khoán phá kỷ lục, một số chuyên gia cho rằng công ty khó có thể hiện thực hóa những mục tiêu này theo đúng lộ trình đã đề ra.
“Chúng tôi làm được những điều mà người khác cho là bất khả thi, và biến điều không thể thành có thể,” Giám đốc tài chính SpaceX Bret Johnsen nói trong một video gần đây.
Thực tế, việc phát triển tên lửa tái sử dụng – công nghệ giúp SpaceX thực hiện số vụ phóng nhiều hơn tất cả các nhà cung cấp khác cộng lại – từng bị xem là điều không thể đạt được.
“SpaceX đã đạt được rất nhiều thành tựu, điều đó là hoàn toàn có thật,” Robert Zubrin, kỹ sư hàng không và Chủ tịch Hiệp hội Sao Hỏa (Mars Society), nói với AFP.
“Tuy nhiên, Musk cũng thường xuyên đưa ra những tuyên bố không thực tế,” ông nói thêm, đề cập đến những mốc thời gian thường xuyên bị trì hoãn.
Những mốc thời gian như trong truyện cổ tích
Nhiều chuyên gia tin rằng họ sẽ chứng kiến SpaceX đưa con người lên Sao Hỏa. Tuy nhiên, viễn cảnh xây dựng một thuộc địa đông dân cư trên hành tinh đỏ sẽ cần nhiều thời gian hơn rất nhiều, nếu điều đó thực sự xảy ra.
“Câu trả lời ngắn gọn là tôi không cho rằng điều đó thực tế,” Christian Bach, Trưởng bộ phận Vận tải Vũ trụ tại Đại học Kỹ thuật Dresden (Đức) và đồng tác giả một nghiên cứu phê phán kế hoạch Sao Hỏa của Musk, cho biết.
Theo ông, ngay cả việc đưa một nhóm nhỏ người định cư trên Sao Hỏa trong thế kỷ này cũng khó thành hiện thực do hàng loạt thách thức công nghệ và sinh học vẫn chưa được giải quyết.
Để thực hiện hành trình khứ hồi kéo dài khoảng ba năm tới Sao Hỏa, SpaceX đang đặt cược vào Starship, tên lửa thế hệ mới hiện vẫn trong giai đoạn phát triển.
Tuy nhiên, theo Scott Hubbard, cựu quan chức cấp cao của NASA, việc hoàn thiện Starship là chưa đủ. Các phi hành gia còn cần những hệ thống hỗ trợ sự sống hoàn toàn mới như tái chế oxy và nước. “Họ thường tạo cảm giác rằng có thể tự làm mọi thứ, nhưng thực tế không phải vậy,” Hubbard nói.
Ông cho rằng NASA – cơ quan đang lên kế hoạch cho các sứ mệnh thăm dò Sao Hỏa trong tương lai nhưng không có ý định thuộc địa hóa hành tinh này – sẽ phải tham gia nếu dự án muốn trở thành hiện thực.
Bài toán tiếp nhiên liệu trên quỹ đạo
Một trở ngại lớn khác đối với SpaceX là kế hoạch tiếp nhiên liệu cho tàu vũ trụ trên quỹ đạo.
Ý tưởng của công ty là phóng nhiều tên lửa cùng lúc, trong đó một tàu chở người hoặc hàng hóa, còn các tàu khác mang oxy lỏng và methane lỏng để chuyển nhiên liệu thông qua hệ thống kết nối trên quỹ đạo.
“Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng đối với toàn bộ kế hoạch của họ nhưng chưa từng được thực hiện trước đây,” Hubbard nhận định.
“SpaceX có đội ngũ kỹ sư xuất sắc nên cuối cùng họ có thể giải quyết được vấn đề. Vấn đề là thời gian.”
Trong khi đó, SpaceX vẫn đang phải chia nguồn lực cho nhiều dự án lớn khác, bao gồm phát triển phiên bản Starship làm tàu đổ bộ Mặt Trăng cho chương trình Artemis của NASA và xây dựng mạng lưới vệ tinh phục vụ các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo.
Trung tâm dữ liệu AI trong không gian: Ý tưởng hay viễn tưởng?
Ý tưởng đưa các trung tâm dữ liệu AI tiêu thụ nhiều năng lượng ra ngoài không gian nghe có vẻ hấp dẫn, nhưng phần lớn chuyên gia vẫn tỏ ra hoài nghi.
“Ngay cả khi vượt qua được mọi rào cản kỹ thuật, vẫn còn bài toán kinh tế và hiện tại điều đó không hợp lý về mặt tài chính,” Kathleen Curlee, chuyên gia phân tích không gian tại Đại học Georgetown, cho biết.
Robert Zubrin còn thẳng thắn hơn. “Ý tưởng trung tâm dữ liệu AI trong không gian là chuyện viễn tưởng,” ông nói.
“Nếu bạn sở hữu một công ty đóng tàu vượt trội hơn tất cả đối thủ, bạn sẽ nói rằng nơi tốt nhất để đặt trung tâm AI là giữa đại dương chứ không phải ngoài không gian.”
Dù vậy, nhờ dòng vốn khổng lồ dự kiến thu được từ đợt IPO, SpaceX sẽ có thêm nhiều nguồn lực để theo đuổi các dự án tham vọng này.
Nguy cơ từ thành công
Dù đang ở đỉnh cao, SpaceX vẫn có thể đối mặt với những cú sốc bất ngờ. Giới quan sát chỉ ra vụ nổ lớn trên bệ phóng của đối thủ Blue Origin gần đây là lời nhắc nhở rằng ngành vũ trụ luôn tiềm ẩn rủi ro.
Zubrin thậm chí so sánh nguy cơ thất bại của Musk với chiến dịch quân sự thảm họa của Hoàng đế Pháp Napoleon Bonaparte tại Nga.
“Nếu thất bại, đó có thể là vì ông ấy đã thành công trong mọi việc trước đây đến mức không còn ai có thể nói với ông ấy rằng ông ấy sai,” Zubrin nhận định.
SpaceX đang đặt cược lớn vào thành công của tên lửa thế hệ mới Starship, dù phương tiện này hiện vẫn trong quá trình phát triển. Ảnh: AFP
