Hai người đàn ông đứng sau cuộc đua định hình tương lai AI -

Tháng 2 vừa qua, tại một hội nghị về trí tuệ nhân tạo ở Ấn Độ, Thủ tướng Narendra Modi đề nghị các lãnh đạo công nghệ đang đứng trên sân khấu nắm tay nhau như một biểu tượng của sự đoàn kết trong kỷ nguyên AI.
Hầu hết đều hưởng ứng.
Chỉ có hai người đứng cạnh nhau không làm vậy: Sam Altman và Dario Amodei.
Khoảnh khắc ngắn ngủi ấy nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội. Nhưng với những người theo dõi ngành công nghệ, đó không đơn thuần là một cử chỉ từ chối xã giao. Nó phản ánh một trong những mối quan hệ cạnh tranh gay gắt nhất Thung lũng Silicon hiện nay – cuộc đối đầu giữa OpenAI và Anthropic, hai công ty đang góp phần quyết định cách AI sẽ được phát triển, thương mại hóa và đưa vào đời sống hàng ngày.
Ít cuộc cạnh tranh nào trong lịch sử công nghệ hiện đại lại có tác động sâu rộng đến vậy. Cuộc đua này không chỉ liên quan đến hàng ngàn tỉ USD giá trị doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến tốc độ phát triển AI, những tính năng xuất hiện trong các mô hình ngôn ngữ lớn và thậm chí cả cách con người tương tác với máy móc trong tương lai.

Điều khiến cuộc đối đầu trở nên đặc biệt nằm ở chỗ Dario Amodei từng là một phần quan trọng của OpenAI.
Trước khi thành lập Anthropic, Amodei giữ vị trí Phó chủ tịch nghiên cứu tại OpenAI và là một trong những nhà khoa học góp phần xây dựng nền tảng công nghệ phía sau ChatGPT. Năm 2020, ông cùng một nhóm cộng sự rời công ty để thành lập Anthropic với một cam kết khác biệt: phát triển AI nhưng đặt vấn đề an toàn lên hàng đầu.
Đối với nhiều nhân viên OpenAI thời điểm đó, sự ra đi này mang màu sắc của một tuyên ngôn.
Nó hàm ý rằng một bộ phận các nhà nghiên cứu không hoàn toàn đồng tình với tốc độ và cách thức mà Sam Altman đang thúc đẩy cuộc đua AI.
Từ đó, hai công ty bắt đầu đi trên những con đường khác nhau.
OpenAI lựa chọn chiến lược tăng tốc. Anthropic chọn cách thận trọng hơn.
Nhưng chính sự khác biệt ấy lại tạo ra động lực cạnh tranh mạnh mẽ nhất ngành công nghệ.
ChatGPT có thể đã ra đời sớm hơn vì Anthropic
Một trong những tiết lộ đáng chú ý nhất là ChatGPT có thể đã không xuất hiện vào cuối năm 2022 nếu không có Anthropic, theo ít nhất bốn nguồn tin trao đổi với Reuters.
Theo các nguồn tin này, giữa tháng 11-2022, OpenAI biết được rằng Anthropic đang phát triển một chatbot AI có khả năng đối thoại tự nhiên. Thông tin đó lập tức khiến Sam Altman thay đổi kế hoạch.
Thay vì tiếp tục hoàn thiện sản phẩm theo lộ trình ban đầu, Sam Altman yêu cầu đội ngũ kỹ sư đẩy nhanh tiến độ và tung chatbot ra thị trường trong thời gian ngắn nhất có thể.
“Đột nhiên mọi thứ trở thành: chúng ta phải phát hành sản phẩm trong vòng hai tuần,” một người trong cuộc kể lại.
Ngày 30-11-2022, ChatGPT chính thức xuất hiện.
Sản phẩm nhanh chóng trở thành ứng dụng tiêu dùng tăng trưởng nhanh nhất lịch sử, thu hút hàng triệu người dùng chỉ trong thời gian ngắn và khởi động cuộc đua AI mà cả thế giới đang chứng kiến ngày nay.
Nói cách khác, một phần động lực đưa ChatGPT ra đời không phải chỉ đến từ tham vọng của OpenAI, mà còn từ nỗi lo bị đối thủ vượt mặt.
Cuộc chạy đua chưa từng dừng lại
Ba năm sau khi ChatGPT xuất hiện, OpenAI và Anthropic vẫn đang liên tục phản chiếu lẫn nhau.
Khi OpenAI thành công với các mô hình suy luận (reasoning models), Anthropic nhanh chóng điều chỉnh định hướng nghiên cứu để theo đuổi cùng lĩnh vực.
Khi Anthropic bất ngờ tạo tiếng vang với Claude Code và thu hút khách hàng doanh nghiệp, OpenAI lại tăng tốc phát triển Codex và mở rộng tham vọng trong mảng phần mềm doanh nghiệp.
Trong ngành AI hiện nay, mỗi bước tiến của bên này gần như lập tức trở thành áp lực đối với bên kia.
Anastasios Angelopoulos, CEO công ty đánh giá mô hình AI Arena, mô tả mối quan hệ này bằng một cụm từ đơn giản: “cuộc chiến toàn diện”.
Mỗi lần Anthropic công bố sản phẩm mới, thị trường gần như mặc định rằng OpenAI sẽ sớm có động thái đáp trả. Và điều ngược lại cũng đúng.
Cuộc chiến không chỉ diễn ra trong phòng thí nghiệm
Sự cạnh tranh giờ đây đã vượt xa phạm vi công nghệ. Nó đang lan sang cả Phố Wall.
Trong nhiều tháng qua, giới tài chính tin rằng OpenAI sẽ là công ty AI đầu tiên thực hiện IPO. Công ty được cho là hướng tới mức định giá khoảng 1.000 tỉ USD, biến đây thành một trong những thương vụ niêm yết lớn nhất lịch sử.
Nhưng Anthropic bất ngờ vượt lên.
Ngày 1-6, công ty thông báo đã bí mật nộp hồ sơ lên cơ quan quản lý Mỹ để chuẩn bị IPO.
Một tuần sau, OpenAI mới thực hiện bước đi tương tự.
Việc ai lên sàn trước không đơn thuần là vấn đề thời gian. Người chiến thắng có cơ hội định hình cách thị trường đánh giá các công ty AI, thiết lập chuẩn mực về công bố tài chính và thậm chí giành lợi thế trong việc thu hút vốn đầu tư cho giai đoạn tiếp theo.
Đó là lý do nhiều ngân hàng đầu tư tham gia tư vấn cho cả hai ông lớn AI này đang phải dựng các “bức tường ngăn cách” nội bộ giữa những nhóm tư vấn cho OpenAI và Anthropic để tránh rò rỉ thông tin.
Hai triết lý, một tương lai
Ở bề mặt, đây là cuộc cạnh tranh giữa hai CEO. Nhưng ở tầng sâu hơn, nó phản ánh cuộc tranh luận lớn hơn về tương lai AI.
OpenAI đại diện cho trường phái tin rằng công nghệ cần được đưa nhanh ra thị trường để học hỏi từ thực tế và tạo ra tác động kinh tế ở quy mô lớn.
Anthropic xuất phát từ quan điểm rằng tốc độ phát triển AI cần đi kèm với những hàng rào an toàn nghiêm ngặt hơn.
Ranh giới giữa hai cách tiếp cận này không phải lúc nào cũng rõ ràng. Trên thực tế, cả hai công ty đều đang vừa chạy đua thương mại hóa vừa đầu tư mạnh cho nghiên cứu an toàn.
Tuy nhiên, sự khác biệt trong xuất phát điểm vẫn khiến họ nhìn thế giới theo những cách không hoàn toàn giống nhau.
Và chính sự khác biệt ấy đang tạo nên động cơ cạnh tranh mạnh nhất của ngành AI.
Khi tương lai AI mang gương mặt của hai đối thủ
Lịch sử công nghệ từng chứng kiến nhiều cặp đối thủ nổi tiếng: Steve Jobs và Bill Gates, Larry Page và Sergey Brin với Microsoft, hay Elon Musk và Jeff Bezos trong cuộc đua không gian.
Nhưng ít cuộc đối đầu nào diễn ra trong một lĩnh vực có tốc độ phát triển nhanh và tác động xã hội sâu rộng như AI tạo sinh.
Điều nghịch lý là cả OpenAI lẫn Anthropic đều hưởng lợi từ cuộc chiến này.
Mỗi bên đều buộc đối thủ phải đổi mới nhanh hơn, phát hành sản phẩm tốt hơn và mở rộng tham vọng lớn hơn.
Nếu ChatGPT là phát súng mở màn cho cuộc cách mạng AI, thì phần tiếp theo của câu chuyện có thể sẽ được viết bởi hai người đàn ông từng làm việc chung trong cùng một phòng thí nghiệm.
Giờ đây, họ đang cạnh tranh để định hình tương lai của một công nghệ có thể thay đổi mọi ngành nghề, mọi doanh nghiệp và có lẽ cả cách con người suy nghĩ về chính mình.